Кіріспе
Vectrex – векторлық дисплейге негіделген үй видео ойыны консолі, үй нарығы үшін әзірленген және шығарылған жалғыз консоль. Оны Smith Engineering компаниясы әзірледі, ал General Consumer Electronics компаниясы өндіріп, сатты. Алғаш рет 1982 жылдың қараша айында Солтүстік Америка нарығында, содан кейін 1983 жылы Еуропа мен Жапонияда пайда болды. Бастапқыда General Consumer Electronics компаниясы шығарған, кейін компанияны сатып алғаннан кейін Milton Bradley компаниясына лицензия берілді. Bandai компаниясы бұл жүйені Жапонияда шығарды. Vectrex, сол кездегі басқа бейнеойындар жүйелерінен айырмашылығы, теледидарға қосылуды қажет етпеді; оның кіріктірілген (тік бағытталған) монохромды CRT мониторы болды. Консольдің төменгі бөлігіне жиналмалы сымды басқару тақтасын бүктеуге болады. Ойындар экранға орналастыру үшін мөлдір түсті қаптамалармен бірге келді. Қосымша құрылғыларға «3D Imager» деп аталатын 3D көзілдіріктер және экранға тікелей сурет салуға арналған жарық қалам кірді. «Астероидтардан» шабыттанған «Mine Storm» жүйесі консольге кіріктірілген. Консольді Smith Engineering компаниясының Джон Росс 1980 жылдың соңында «Mini Arcade» деп аталатын қолға ұсталатын құрылғы ретінде жобалады. Даму барысында ол General Consumer Electronics компаниясы өндірген үстелге қоятын жүйеге айналды. Күшті бастапқы сатылымдар General Consumer Electronics компаниясын Milton Bradley компаниясының сатып алуына себеп болды, алайда, бірнеше ай өткен соң Vectrex 1983 жылғы бейнеойындар дағдарысының құрбаны болды және 1984 жылдың басында өндірілімі тоқтатылды. Коммерциялық сәтсіздікке қарамастан, Vectrex бағдарламалық қамтамасы, бірегей графикалық мүмкіндіктері және кіріктірілген мониторы үшін мақтау алды. Көптеген басылымдар оны сол кездегі ең жақсы консольдердің бірі деп атады. Vectrex – 3D-ге негізделген қосымша құрылғысы бар алғашқы консоль. Vectrex-тің түсті, қолға ұсталатын нұсқасы 1980-ші жылдардың соңында жобаланды, бірақ өндіріс құнының жоғары болуы және Nintendo Game Boy-дың табысы себепті жоба тоқтатылды.
The Vectrex is a vector display based home video game console the only one ever designed and released for the home market, that was developed by Smith Engineering and manufactured and sold by General Consumer Electronics. It was first released for the North America market in November 1982 and then Europe and Japan in 1983. Originally produced by General Consumer Electronics, it was later licensed to Milton Bradley after they acquired the company. Bandai released the system in Japan. The Vectrex, in contrast to other video game systems at the time, did not need to be hooked up to a television set; it had an integrated (vertically orientated) monochrome CRT monitor. A detachable wired control pad could be folded into the lower base of the console. Games came with translucent color overlays to place over the screen. Optional peripherals included a pair of 3D goggles known as the "3D Imager" and a light pen for drawing directly on the screen. The Asteroids inspired Mine Storm was built into the system. The console was conceived by John Ross, of Smith Engineering, in late 1980 as a handheld called the "Mini Arcade". As development progressed, it morphed into a tabletop system that was manufactured by General Consumer Electronics. Strong initial sales caused General Consumer Electronics to be acquired by Milton Bradley, however, just mere months later the Vectrex would succumb as a victim of the video game crash of 1983 and was discontinued in early 1984. Despite its commercial failure, the Vectrex was praised for its software library, unique graphical capabilities, and built in monitor. Several publications lauded it as one of the best consoles available at the time. The Vectrex was the first console to have a 3D based peripheral. A color handheld version of the Vectrex was conceived in the late 1980s, but was shelved because of its manufacturing cost and the success of the Nintendo Game Boy.
Тарих
Vectrex-ті 1980 жылдың соңында Smith Engineering компаниясының Джон Росс ойлап тапты. Ол, Майк Пурвис, Том Слопер және Стив Маркинг Лос-Анджелестегі "Электро Мавин" деп аталатын артық тауар сататын қоймаға барды. Олар 1 дюймдік катодты сәулелі түтік (CRT) тауып, одан кішкентай электронды ойын жасаса болар ма деп ойлады. Музыкалық бағдарлама материалдарымен қуаттандырылған стерео күшейткіш арналарына стандартты теледидардың бұрылу иығын қосу арқылы векторлық сызбалы катодты сәулелі түтік дисплейінің демонстрациясы жасалды. Растрлық теледидардың жоғары кернеулі көлденең кері соққы жүйесін жұмыс істеу үшін қосымша иық қолданылды. Бұл демонстрация бастапқыда "Mini Arcade" деп аталған қолға ұсталатын жүйеге әкелді, бірақ Smith Engineering компаниясы бұл идеяны әзірлеушілерге ұсынғанда ол тоғыз дюймдік экранды үстелге айналды. Vectrex өндірілінен тоқтатылуына дейін түсті экранды жаңа модельді жасау жоспарланған еді. Құқықтар Smith Engineering компаниясына қайтарылғаннан кейін, компания Vectrex-ті қолға ұсталатын құрылғы ретінде қайта жаңартуды жоспарлады, бірақ Nintendo Game Boy-дың жақын арада пайда болуы бұл жоспарларға нүкте қойды.
Дизайн
Компьютер мен вектор генераторын Джерри Карр жобалаған. Компьютер ойынның компьютерлік кодын іске қосады, пайдаланушының енгізетін мәліметтерін қадағалайды, дыбыс генераторын басқарады және экранға сурет шығару үшін вектор генераторын бақылайды. Вектор генераторы екі интеграторды қолданатын толығымен аналогтық құрылым: X және Y. Компьютер интеграция жылдамдығын цифрлық-аналогтық түрлендіргіш арқылы орнатады. Компьютер интеграция уақытын басқару үшін операциялық күшейткіштерге негіделген интегратор тізбектеріндегі электрондық аналогтық коммутаторларды уақытша жабу арқылы жүзеге асырады. Бұл кернеудің өсуін қамтамасыз етеді, оны монитор катодты сәулелі түтіктің фосфорлық экранында электронды сәулені басқару үшін пайдаланады. Сызықтың жарықтығын басқаратын тағы бір сигнал жасалады. Катодты сәулелі түтік – Samsung 240RB40 моделіндегі 9 × 11 дюйм өлшемді монохромды құрылғы, 240 мм диагональды кескінді көрсетеді; ол кішкентай қара-ақ телевизорлар үшін жасалған стандартты сурет түтігі. КЭҚ жарықтығы дисплейдің арт жағындағы дөңгелек түйреуіш арқылы реттеледі. Vectrex-тегідей векторлық КЭҚ дисплейіне арнайы түтік қажет емес және басқару тізбектерінде стандартты растрлық телевизорлардан ғана ерекшеленеді. Растрлық үлгідегі ішкі электронды сәулені бағыттау үшін тік тіс тәрізді толқындарды пайдаланудың орнына, компьютерлік басқарулы интеграторлар сызықтық күшейткіштерге қуат беру арқылы иілгіш катушканы басқарады. Бұл катушка теледидардың иілгіш катушкасынан өзгеше, ұқсас немесе тіпті бірдей индуктивтілікке ие. Катушка стандартты теледидарлық өзектерді пайдаланады. Жоғары кернеулі трансформатор да стандартты өзек пен бобинаны қолданады. Вектор генераторы тоқтаса немесе істен шықса, электронды сәулені өшіру үшін арнайы тізбектер бар. Бұл экранның фосфорларын күйдірмейді. Бұл құрылым еркін тұрған, толық өлшемді Asteroids аркада машинасының электроникасынан әлдеқайда кішкентай. Дамыту кезінде қысқа мерзімге 6502 процессорын пайдалану мүмкіндігі қарастырылды, бірақ кейін оның өнімділігі жеткіліксіз деп танылды. Алғашқы үлгілерде экрандағы графикаға реакция жасайтын кіріктірілген динамиктен естілетін анық "гуылдау" дыбысы бар. Бұл төмен деңгейдегі аудио тізбектерінің сигналдық сымдарының дұрыс емес жалғануына байланысты және кейінірек өндіріс үлгілерінде түзетілді. АҚШ Федералды байланыс комиссиясының сигнал сәулеленуіне қатысты талаптарын орындау үшін өндірісте қосылған жалғау сымы арқылы "жерге қосылу тізбегі" пайда болды. Бұл ерекшелік машинаның танымал белгісіне айналды.
Шекаралық құрылғылар
Джон Росс ойлап тапқан 3D Imager, Vectrex құралдарымен түсірілген 2D қара-ақ суреттерді түсті 3D тәжірибеге айналдырады. Имиджер көрерменнің көз алдында диск айналдыру арқылы жұмыс істейді. Диск 180 градусқа қара түсті, ал кейбір жағдайларда 60 градусқа дейін мөлдір қызыл, жасыл және көк сүзгілермен жабдықталған. Пайдаланушы осы диск арқылы Vectrex экранына қарайды. Vectrex дискінің айналуын бағдарламалық жасақтаманың кадр жылдамдығымен синхронды түрде қадамдастырады, 6 экранды шығарады: оң көз жабылып, сол көз үшін қызыл, содан кейін жасыл және көк суреттер салынады, ал оң көз қара 180 градустық сектормен жабылғанда, оң көз үшін де қызыл, жасыл және көк суреттер салынады. Кез келген уақытта тек бір көз Vectrex экраны мен оған байланысты 3 суретті (немесе түсті) көреді, ал екінші көз 180 градустық маскамен жабылады. Прототип Viewmaster-дың пластикалық корпусында жасалған. Диск еркін айналады және мотормен қозғалады. Vectrex бағдарламалық жасақтамасы өз кадр жылдамдығын өндіреді және оны әрбір айналымда көзілдіріктен келетін индекс сигналымен салыстырады. Бағдарламалық жасақтамадағы кадр жылдамдығымен салыстырғанда, дөңгелектің айналуы қанша ерте немесе кеш болғаны туралы есеп жүргізіледі. Бағдарламалық қамтамасыз ету осы екі көрсеткішті тең ұстауға тырысады, сүзгі мен маска дөңгелегін айналдыратын моторға берілетін қуатты реттейді. Мотордың жылдамдығын басқару үшін импульс енінің модуляциясы (PWM) қолданылады, яғни моторға берілетін қуат импульстарының "қосылған" және "өшірілген" уақыты арақатынасы. Осылайша бағдарламалық қамтамасыз ету дөңгелектің айналуын бағдарламалық қамтамасыз етудің кадр жылдамдығымен немесе 6 суреттің біріктірілген және қайталанатын тобының уақытымен синхронды түрде теңестіреді. Монитордың жазықтығында (яғни монитордың алдында немесе ішінде) жатпайтын бір нысан әр көз үшін ақпарат беру үшін кем дегенде екі рет салынады. Екі еселенген суреттер арасындағы қашықтық және олардың салыну бұрыштары нысанның 3D кеңістікте қай жерде "болатынын" анықтайды. 3D иллюзияны нысанның жарықтығын реттеу арқылы да күшейтуге болады (фондағы нысандарды азайту арқылы). Дискіні жеткілікті жылдамдықпен айналдыру көрерменнің көзін/миын бірнеше суретті бір нысанның екі түрлі көрінісі деп қабылдауға мәжбүр етеді, көрудің инерциясының арқасында. Бұл 3D және түс әсерін тудырады. Растрлық немесе кинопроекциялық суреттермен де осындай 3D әсерге қол жеткізуге болады, ал кейбір 3D кинотеатрларда және виртуалды шындық ойын-сауық парктерінде қолданылатын көзілдіріктер дәл осы принцип бойынша жұмыс істейді. Жарық қалам пайдаланушыға "сурет салуға", бейнелерді жасауға және экранда белгілеуге мүмкіндік береді. Онда фотодетектор бар, ол жарық қаламның орналасуы астынан өтетін векторлық сызу дисплейінің жарқын нүктесін көре алады. Фотодетектор ішкі импульстарды ұстап алатын схемаларға сигнал береді, олар Vectrex пен оның бағдарламалық жасақтамасына оқиға туралы хабарлайды. Прототип Marks A Lot қаламшасының пластикалық корпусында жасалған. Vectrex қаламның орналасуын анықтау үшін жәндік желісі сияқты іздеу үлгісін жасайды. Бағдарламалық қамтамасыз ету қаламның қозғалысы мен жылдамдығына байланысты үлгінің мөлшерін өзгертеді, қаламның орналасуын үнемі бақылауға тырысады. Vectrex жарық қаламын Джон Росс ойлап тапты.
Экранның үстінен жабылуы
Vectrex-тің дисплейін жақсарту мақсатында, коммерциялық түрде шығарылған әрбір ойынның картриджбен бірге өзінің ерекше мөлдір пластикалық экран қаптамасы келді (бұл идея алғаш рет Magnavox Odyssey-де, сондай-ақ кейбір ерте аркад автоматтарында пайда болған). CRT экранына тікелей тиюдің орнына, Vectrex консолінің төрт тірегі оларды экраның алдында, нақты экраннан шамалы аралықта сенімді түрде бекітетін. Ойын алаңы үшін бірден үш түске дейін қолданылған бұл қаптамалар қара-ақ экранда қарапайым түсті графиканы имитациялап, жарықтың шағылысуын азайтуға, экранның жыпылықтауын басуға және жалпақ экран эффектін беруге көмектесті. Бұдан бөлек, векторлық графиканың жарықтығының өзгеруін көзбен анықтауды жеңілдетті. Кейбір ойын дизайнерлері қозғалыс сезімін тудыру үшін, түстердің кезектесетін үлгілерін пайдаланып, псевдо түс айналымын жасады. Ойыншылардың ұпайларын көрсетуден басқа, кейбір қаптамаларда ойын алаңын толықтыру үшін қосымша суреттер мен өрнектер де болды. Әр қаптаманың төменгі жағында ойыншыға көмектесу үшін, сол ойынға арналған джойстик пен батырмалардың функциялары көрсетілген. Әр қаптамада сонымен қатар әр ойынның атауы мен логотипі, Vectrex-ке эстетикалық көрініс беру үшін түсті жиек немесе дизайн бейнеленген (аркад машинасының таңбасы немесе бүйірлік суреті сияқты). Қаптамалар міндетті емес, бірақ ойын графикасының визуалды түрі мен консольдің жалпы дизайны тұрғысынан ойын тәжірибесін жақсартты.
Бағдарламалық жасақтама
Vectrex кітапханасының бір бөлігі аркадалық хиттердің порттарынан құралды, олардың көпшілігі Cinematronics компаниясымен жасалған лицензиялық келісім арқылы консольге әкелінді. "Тазалау" ойынын Ричард Мозковский жазған.
Қабылдау
Байт журналы 1982 жылы Vectrex-ті "биылғы жылы көрген ең ұлы ойын машиналарының бірі" деп атады, [Vectrex] тұтынушылар арасында үлкен сұранысқа ие болуға лайық" деді. Журнал экранды жоғары бағалап, "оны көру керек, әйтпесе сену қиын; үш өлшемді айналым және жақындату арқылы векторлық графикамен үйде (немесе кеңседе) ойын ойнауды көзге елестетіңіз" деп жазды, сондай-ақ "нарықта бағдарламалық қамтамасымен бірге дайын өнімнің пайда болуы ерекше және жаңалыққа толы" деп атап өтті. Дэвид Х. Ахл 1983 жылы Creative Computing Video & Arcade Games журналында "Векторлық графика шынымен де маңызды өзгеріс жасайды, ал ойындардың күшті тізімі осыған үлкен көмек етеді" деді.
Мұра
1995 жылдың соңынан бері Usenet желісінде ParaJVE Vectrex эмуляторы үшін ойын жасайтын хоббистер қауымдастығы құрылды. (MAME құрамына кіреді, сондықтан RetroArch-та да libretro арқылы қолданылады), DVE, lr vex, Vecx, ал Wii нұсқасы VectrexWii деп аталады. "Vectrex Multicart" картриджінің схемасы қолжетімді, ол бірнеше ойынды бір картриджге жинауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, жаңа ойындарды өндіріп, сататын бірнеше адам бар, олардың кейбіреулері түпнұсқадағы коммерциялық ойындар сияқты қаптамасы мен жапсырмалары бар картридждер түрінде, ал қалғандары әртүрлі деңгейдегі қаптамамен шығарылады. Соңғы жылдары Vectrex үшін жаңа аппараттық құралдар да жасалды, оның ішінде бастапқы нұсқаның кемшілігін жою үшін екінші контроллерді алмастыратын батырмалары бар жарық қаламы, сондай-ақ жүйенің дыбысындағы белгілі бір шуды жоюға арналған қосымша плата (қуат тақтасындағы бастапқы дыбыс тізбегін айналып өтіп, оны корпус ішіндегі басқа модульге орнату).