Кіріспе
Бұрынғы британдық азық-түлік өнімдерін өндіруші Liebig's Extract of Meat Company, Ұлыбританияда құрылған, LEMCO таңбалы Liebig's Extract of Meat өнімдерін шығарған және Oxo ет экстракттері мен Oxo сиыр еті кубиктерінің бастамашысы болды. Ол 19 ғасырдағы неміс органикалық химия ғалымы Юстус Фрайхерр фон Либигтің құрметіне аталған, ол сиыр еті экстрактісін өнеркәсіптік түрде өндіру әдісін жасап, таратуға көмектескен.
Liebig's Extract of Meat Company, established in the United Kingdom, was the producer of LEMCO brand Liebig's Extract of Meat and the originator of Oxo meat extracts and Oxo beef stock cubes. It was named after Justus Freiherr von Liebig, the 19th century German organic chemist who developed and promoted a method for industrial production of beef extract.
Ерте дамуы
1847 жылы Юстус Фрайхерр фон Либиг, ет сатып ала алмайтындар үшін арзан әрі қоректі ет орнына жарарлық концентратталған сиыр еті экстрактысын жасауды көздеді. Оның әдісі мынадай болды: еттен майын алып тастау, етті ұсақ бөліктерге бөлу, сумен қайнатып 6-8% қатты заттардан тұратын сұйықтық жасау, содан кейін астыңғы отта араластырып, 80% қатты заттарға дейін қоюлату. Бірақ Еуропада ет өте қымбат болғандықтан, экстракт жасауға қажетті шикізатты тиімді жеткізу мүмкін болмады. Әртүрлі компаниялар Либигтің идеялары негізінде ет экстрактінің шағын партияларын шығарды және көбінесе өнімдеріне оның атын қосты. 1865 жылы Гиберт Либигке компания директоры лауазымын ұсынды, сонымен қатар бастапқы ақшалай сыйлық пен жылдық жалақы берді. Либигтің ет экстракты компаниясы 1865 жылдың 4 желтоқсанында Лондонда 150 000 фунт стерлинг капиталмен құрылды. Либиг Еуропаға келген өнімнің сапасын Антверпенде қадағалап, бақылаудан өткізді және оны «шынайы» Либигтің ет экстракты деп насихаттады. Либигпен серіктестік арқасында Гиберт Либигтің ет экстрактының ресми өндірушісі екенін мәлімдеді.
Өнімдер
Либигтің ет экстракты – это қарапайым шұжыққа ұқсас қара қою зат, ол мөлдір емес ақ шыны бөтелкеге салынған. Оның құрамында қайта өңделген ет қоры және тұз (4%) бар. Ет пен ет экстрактының арақатынасы шамамен 30:1 болып келеді, яғни 1 кг экстракт алу үшін 30 кг ет қажет. Бір неміс физиологы иттерді тек ет экстрактымен тамақтандырғанда олардың өліп кеткенін анықтаған. 1875 жылға қарай Фрей-Бентос зауытында жыл сайын 500 тонна экстракт өндірілді. Американдық Азамат соғысы кезінде ол әскерилерге ұсынылды, себебі оның сақталу мерзімі ұзақ, тасымалдау және қолдану оңай. Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас күштері де оны пайдаланды. Уэльс саяхатшысы сэр Генри Мортон Стэнли Африкаға жасаған саяхатында оны жоғары бағалады. Қазір де Liebig Benelux компаниясы арқылы сатылуда. 1873 жылы Либиг консервіленген сиыр етін шығара бастады және оны Fray Bentos таңбасымен сатты. Мұздатқыштар енгізілгеннен кейін компания тоңазытылған және салқындатылған шикі етті де өндіріп, экспорттау мүмкіндігіне ие болды. Әлемге өңделген және тасымалданған азық-түлік мөлшері Фрей-Бентос қаласын "Әлемнің асханасы" деп атауға себепкер болды. Бұл бренд 1958 жылдан бері шығарылып келе жатқан еттен жасалған пирогтарды да ұсынады. Британдық тоник шарабы Винкарнис бастапқыда Либигтің ет экстрактынан жасалған және бастапқыда Либигтің ет және шұбат шарабының экстракты деп аталған. Ламбеттегі Beaufoy & Co компаниясы да Либигтің ет экстрактысын қолдана отырып, хинин қосылған ет және шұбат тоник шарабын өндірді. Компания сонымен қатар ағылшын химигі Генри Энфилд Роскомен бірге Либигтің қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң коммерциялық сәттілікке жеткен, арзан ет экстракты өнімін әзірлеу үшін жұмыс істеді. "Oxo" тауарлық белгісі көптеген елдерде тіркелген. Бастапқыда сұйық түрінде болған Oxo 1911 жылы бульон кубигы ретінде шығарылды.
Фрей Бентос өнеркәсіптік кешені
Уругвайдағы Фрей Бентос фабрикасының кешені мен аумақтары Оңтүстік Америкадағы ең ірі өнеркәсіптік кешендердің қатарына кірді және ондағы өнеркәсіптік революцияның басталуына ықпал етті. Фрей Бентос қаласы зауытпен бірге дамыды. Зауыт Уругвайдың мал шаруашылығының өркендеуіне зор үлес қосты, ол бүгінгі күнге дейін елдің маңызды экспорттық тауарындарының бірі болып табылады. Ол көптеген еуропалық иммигранттарды қызықтырды және өркендеген кезеңінде 5000 жұмыскерді жұмысқа алды. Деректерге сәйкес, әр бес минут сайын бір мал өңделді. Малдың барлық бөлігі пайдаланылды. 1905 жылы Фрей Бентостың «Либиг» футбол клубы құрылды, кейін «Club Atlético Anglo» деп аталды. 1964 жылы Абердиндегі қызба ауруының себебі Фрей Бентос фабрикасының консервіленген етіне байланысты болды. 1964 жылғы Абердиндегі қызба ауруына қатысты тергеулер көрсеткендей, зауытта консервілеу процесінде қолданылатын салқындату суы тұрақты түрде хлорланбаған. Сонымен қатар, Ұлыбританияның ортақ нарыққа кіруі сауда айналымына әсер етті. Бұл факторлардың салдарынан сату көлемі күрт төмендеді және 1971 жылы кешен Уругвай үкіметіне берілді. Зауыттың бәсекеге қабілеті қайта жаңғыртылмады және 1979 жылы өндіріс толығымен тоқтатылды, бұл аймақ тұрғындары үшін ауыр соққы болды.
Корпоративтік тарихы
1920 жылдары Либигтің ет компаниясы Лондонның Темза өзенінің оңтүстік жағалауындағы Оксо Тауэр Уорфты сатып алды. Олар сол жерде фабрика салып, бастапқы ғимараттың көп бөлігін бұзып, өзен жағалауын сақтап, оған қосымша құрылыс жүргізді. Либиг ет экстракты компаниясы 1924 жылы Vestey Group компаниясына өткізілді және фабрика Frigorífico Anglo del Uruguay деп аталды, сондай-ақ El Anglo деп те белгілі болды. Компанияның активтеріне Аргентина, Уругвай, Парагвай, Оңтүстік Родезия, Кения және Оңтүстік Африка Республикасындағы 23 миллион гектардан астам жер және мал шаруашылықтары кірді. 1968 жылы Либиг Брук Бондпен бірікті, ал оны 1984 жылы Unilever сатып алды. 2001 жылы Campbell Soup Company Unilever-ден Либиг, Оксо және бірнеше еуропалық брендтерді сатып алды, ал кейін 2006 жылы Campbell Ұлыбританиядағы бизнесін Premier Foods компаниясына сатты. Campbell-дың Еуропалық шұба бизнесінің қалған бөлігі 2013 жылы CVC Capital Partners компаниясына сатылып, Continental Foods компаниясына айналды. Continental Foods кейіннен 2019 жылы испандық GBFoods компаниясымен сатып алынды. Франциядағы Либиг бөлімшесі 1983 жылы Brooke Bond Liebig компаниясынан бөлініп, Danone компаниясына тиесілі SEGMA Liebig Maille ретінде Maille компаниясымен біріктірілді. Кейіннен Danone SEGMA компаниясын таратып, 1997 жылы Liebig France компаниясын Campbell Soup Company-ға сатты. Осы уақыт аралығында Oxoid компаниясы Basingstoke қаласындағы өз ғимаратына көшті. Oxoid компаниясын Unilever сатып алып, оны Unipath Medical Products тобына қосты. 1997 жылы Oxoid компаниясы басқарушылық сатып алу арқылы тәуелсіз болды, ал 2000 жылы Prudential Plc компаниясының еншілес компаниясы PPMVentures компаниясы басым үлесін сатып алды. 2004 жылы Oxoid Ltd компаниясын Fisher Scientific сатып алды, ал Oxoid директорлар кеңесі 30 миллион фунт стерлинг ақшалай және компания акцияларын алды. 2006 жылдың қарашасында Fisher Scientific компаниясы Thermo Electron Corporation компаниясымен біріккеннен кейін Oxoid Ltd (Remel Inc компаниясымен бірге) Thermo Fisher Scientific компаниясының микробиология бөлімшесіне айналды.
Өнеркәсіптік революция мұражайы
Өнеркәсіптік революция мұражайы Фрей Бентостағы бұрынғы өндіріс орындарында және аулаларында орналасқан. Мыңдаған адам Frigorífico Anglo del Uruguay (El Anglo) мекемесінде жұмыс істеді, ол ауыл шаруашылығы өнімдерін пайдалануды кеңейтіп, түрлендірді. Мекеме жабылғаннан кейін муниципалитет Фрай Бентостағы технологиялық революцияның әлеуметтік және мәдени артефакттарымен қатар, бастапқы машиналарын көрсететін мұражай құруға шешім қабылдады. Халықаралық мәдени туризм комитетінің (ICOMOS) президенті доктор Сью Миллар: "Осылайша, консервацияға қажетті уақытты және мол шығындарды үнемдеп, 19 және 20 ғасырлардағы британдық өндіріс және инженерлік машиналарын сақтап қалуға мүмкіндік туады" деді. Бұл орын ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізуге ұсынылған.
Дастархан кітаптары
Либигтің компаниясы өз өнімдерін танымал ету үшін әртүрлі елдердегі танымал аспаздық жазушылармен жұмыс істеді. Неміс аспаздық жазушысы Генриетта Дэвидс «Жақсартылған және экономикалық аспаздық» және басқа да аспаздық кітаптарға рецепттер жазды. Катарина Прато «Die Praktische Verwerthung Kochrecepte» (1879) атты Австрия-Венгрия рецептілер кітабын жазды. Ханна М. Янг Англияда Либиг компаниясы үшін аспаздық кітап жазуға шақырылды. Оның танымал «The Liebig Company's Practical Cookery Book» кітабы 1893 жылы жарық көрді. АҚШ-та Мария Парлоа Либиг экстрактінің артықшылықтарын жоғары бағалады. Өнімнің атауы өзгергеннен кейін Ева Туит шамамен 1900 жылы әр ай үшін 208 рецепті, сондай-ақ науқастарға арналған тағамдар, таңғы астар, тәттілер және таңғы астар, түскі астар мен кешкі астарға арналған 75 мәзірден тұратын «Лемконың барлық маусымдағы тағамдары» атты кітап жариялады.
Сауда карталары жиынтығы
Бұл өнімнің танымалдылығын арттыру үшін түрлі-түсті күнтізбелер мен сауда карталары да сатылды. Либиг көптеген суреттелген жарнамалық өнімдер шығарды: үстел карточкалары, мәзір карточкалары, балалар ойындары, тегін сауда карталары жиынтығы, күнтізбелер, плакаттар, плакат маркалары, қағаз және басқа ойыншықтар. 1872 жылы олар оқиғалар, тарихи деректер, географиялық деректер және тағы басқаларды бейнелейтін сауда карталарын жиынтықтап қоса бастады. Бұл карталар сериясын жасау үшін көптеген белгілі суретшілермен байланыс орнатылды, ал карталар алғашқыда нағыз литография, содан кейін литохромография, хромолитография және соңында офсеттік басу арқылы өндірілді. Карталар коллекционерлер арасында әлі де танымал және көбінесе альбомдарға жиналады.
Chimistes Celebres сауда карталары жиынтығы
Әдетте, жиынтық белгілі бір тақырып бойынша топталған алты картадан тұратын. Осы мысал жиынтығына ежелгі және қазіргі заманғы химиктер кіреді. Бір картада Либиг және оның студенттерімен біргегі зертханасы суреттелген.