Кіріспе

Құмырсқаларды зерттеу (Myrmecology; грекше: μύρμηξ, myrmex, "құмырсқа" және λόγος, logos, "зерттеу") – құмырсқаларды ғылыми тұрғыдан зерттейтін энтомологияның бір саласы. Алғашқы мермекологтардың кейбіреулері құмырсқалар қоғамын үлгілі қоғамдық құрылым деп санап, оларды зерттеу арқылы адамзаттың мәселелерін шешуге ұмтылды. Құмырсқалар күрделі және алуан түрлі еусоциалдығы (әлеуметтік ұйымдастырылуы) болғандықтан, әлеуметтік жүйелердің эволюциясы туралы сұрақтарды зерттеу үшін таңдаулы модель болып табылады. Олардың түрлілігі мен экожүйелердегі маңыздылығы биологиялық әртүрлілікті және табиғатты қорғауды зерттеуде оларды маңызды компоненттерге айналдырды. Жақында құмырсқалар колониясы машиналық оқыту, күрделі өзара әрекеттесу желілері, кездесулер мен өзара әрекеттесу желілерінің ықтималдығы, параллель есептеу және басқа да есептеу салаларындағы маңыздылығы үшін зерттеледі және модельделеді.

Тарих

Мүрмекология терминін Уильям Мортон Уилер (1865–1937) енгізген, бірақ адамның құмырсқалар өміріне деген қызығушылығы одан да бұрынғыға дейін барып жетеді, көптеген ежелгі халықтық әңгімелерде кездеседі. Құмырсқалардың өмірін бақылауға негізделген ең алғашқы ғылыми ойлар – швейцариялық психолог Огюст Форельге (1848–1931) қатысты, ол бастапқыда инстинкт, оқу және қоғам туралы идеялармен қызығды. 1874 жылы ол Швейцария құмырсқалары туралы «Les fourmis de la Suisse» атты кітап жазды және өз үйіне «Ла Фурмилиер» (құмырсқалар колониясы) деп ат қойды. Форельдің алғашқы зерттеулері колониядағы құмырсқа түрлерін араластыруға жасалған әрекеттерді қамтыды. Ол құмырсқаларда полидомия және монодомияны байқап, оларды мемлекеттердің құрылымымен салыстырды. Уилер құмырсқаларды олардың әлеуметтік ұйымдастырылуы тұрғысынан жаңаша қарастырды және 1910 жылы Вудс-Холда «Құмырсқалар колониясы – организм ретінде» тақырыбында лекция оқыды, ол суперорганизмдер идеясын дамытуға бастады. Уилер трофаллаксисті, яғни колония ішінде азық-түлік алмасуды құмырсқа қоғамының негізгі элементі деп есептеді. Бұл зерттеу үшін тамаққа бояу қосылып, оның колонияда қалай таралатыны бақыланды.

Фикциядағы мирмекологтар

1954 жылы Warner Bros. компаниясының қара-ақ түсірілген "Олар!" фильмінде Вашингтон қаласындағы Ауыл шаруашылығы департаментінен келген сарапшы, доктор Харольд Медфорд (Эдмунд Гвенн ойнады) – мирмеколог ретінде таныстырылады. Доктор Хэнк Пим – Marvel Comics және Marvel Cinematic Universe комикстерінде кездесетін құрастырылған кейіпкер.

Қатынасты терминдер

Мирмекохорлық (adj.) құмырсқалар арқылы таратылатын
Мирмекофагты (adj.) құмырсқалармен қоректенетін
Мирмекофил (n.) құмырсқа ұясында тұратын организм, мирмекофилиялық (adj.), мирмекофилия (n.)
Мирмидондар (n.) Метаморфозаларда және Гомердің "Илиадасында" Ахиллдің жауынгерлері болып келетін құмырсқа адамдар.