География

Тоно Ивате префектурасының орталығында, Саругайси өзенінің арнасында, таулармен қоршалған. Хаячин тауы Ханамаки, Кавай және Тоно қалаларының кездесетін жерінде, қаланың ең солтүстік нүктесінде орналасқан. Оның биіктігі 1914 метр, сонымен қатар қаланың ең биік нүктесі болып табылады. Роккуши тауы (1294 метр) шығыс жағындағы ландшафтқа үстемдік етеді, ал Ишигами тауы (1038 метр) батыстағы ең биік тау. Бұл үш шың Тононың "үш үлкен" тауы деп аталады. Оңтүстік Тонодағы ең биік нүктелер – Садато тауы (884 метр), Сумида шекарасында, және Тане тауы (871 метр), Сумита мен Ошу шекарасында орналасқан. Аңыз бойынша, бұрын Миямори төбелері Саругайси өзенін тосқан, соның салдарынан Тоно аймағында үлкен көл пайда болған. Миямори өзі батысында Ишигами тауынан басталатын, Саругайси өзеніне Тасе бөгетінің төменгі жағынан құятын бірнеше аңғарлардан тұрады.

Климат

Тононың климаты ылғалды (Köppen Cfa), жаздағы температурасы қоңыл, қыста суық болады. Тонодағы жылдық орташа температура 9,6 °C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1388 мм, қыркүйек айы ең көп жауын-шашын жауатын ай, ал ақпан айы ең құрғақ ай. Орташа температура тамыз айында шамамен 22,6 °C, ал қаңтар айында шамамен 2,2 °C болады.

Демография

Жапондық санақ деректері бойынша, Тоно халқының саны шамамен 1960 жылы ең жоғары деңгейге жеткен, содан бергі 60 жыл ішінде үздіксіз төмендеп келеді. Қазіргі көрсеткіш бір ғасыр бұрынғыдан да төмен. Тоно қалалық әкімшілігінің ресми мәліметтеріне сәйкес, халықтың 37,6 пайызы 65 жастан асқан. Тоно қаласы 1954 жылдың 1 желтоқсанында бұрынғы Тоно кентінің Аяори, Отомо, Цукимоши, Мацузаки, Цучибучи, Аозаса және Камиго атты жеті ауылмен қосылуы нәтижесінде құрылды.

Үкімет

Тонода тікелей сайланатын әкімі және он сегіз мүшеден тұратын бірпалаталы қалалық мәслихаты бар. Тоно Ивате префектурасы мәслихатына бір орын бөледі. Ұлттық саясат саласында қала Жапония Парламентінің (Diet) Төменгі палатасының Ивате 3-сайлау округіне кіреді.

Білім

Тонода Иватэ префектурасы білім беру басқармасының қарауында екі жоғары мектеп бар. Иватэ префектурасының Тоно жоғары мектебі академиялық бағдарлама ұсынады, ал Иватэ префектурасының Тоно Рёкухо жоғары мектебі кәсіптік білім береді. Тоно қаласы білім беру бөлімі үш орта мектепті: Тоно, Тоно Хигаси және Тоно Ниши, сондай-ақ 11 бастауыш мектепті: Аозаса, Аяори, Камиго, Масузава, Миямори, Отомо, Тассобе, Тоно, Тоно Солтүстік, Цучибучи және Цукимоши басқарады.

Шолу

Қаланың көптеген көрікті жерлері бар, мысалы, Каппабучи – мифтік қапалардың мекендейтін жер деп есептелетін тоған. Тоно Фурусато ауылында XVIII-XIX ғасырлардан қалған бірнеше L пішіндес үйлер сақталған. Чиба отбасы үйі – Тонода мұражай ретінде сақталған тағы бір ірі үй. Тоно тағамдарына Шыңғыс хан, яғни шалынып пісірілген қозы еті, хитцуми, яғни бидайдан жасалған кәмпиттер, сондай-ақ жылқы еті кіреді. Тононың Миямори аймағы уасаби өндірісімен мәшһүр, ал жергілікті сыра зауыты уасаби сырасын шығарады. Мерекелердің қатарында ақпан айының басында өтетін Тоно халық ертегілері фестивалі бар, онда жергілікті әңгімешілер Тоно Моногатаридан әңгімелер оқиды. Тоно Танабата фестивалі тамыз айының басында өткізіледі және қала орталығынан бишілер шеруі өтеді. Қыркүйек айының ортасында Тоно фестивалі ұйымдастырылады, онда шеру және ябусаме, яғни ат үстінде садақ ату көрсетіледі.

Оқиғалар

Ақпан айының басында Тоно халық ертегілері фестивалі өтеді, онда әңгімешілер Тоно Моногатаридан ертегілерді айтады. Ақпан айының соңынан наурыз айының басына дейін Тоно Мачия қуыршақ фестивалі өтеді, онда дәстүрлі қуыршақтар қаланың дүкендері мен мұражайларында қойылған. Май айының басында Тоно вишня гүлдері фестивалі өтеді, онда вишня гүлдейді және барлығы гүлдердің астында тойлайды. Маусымның 4-ші жексенбісінде Тоно ат күші турнирі өтеді, онда жүк тартқыш жануарлар ауыр жүктерді тартуда жарысады. Тамыз айының басында Тоно көшелерінде өткізілетін Мануке буши фестивалі – көңілді би. Тамыз айының басында Тоно Танабата фестивалі станция алдынан басталып, қала арқылы өтетін би және шеру. 15 тамыздағы Тоно отшашу фестивалі – отшашудан тұрады. Сентябрь айының ортасында Тоно фестивалі – егін жинауды тойлау үшін қала көшелерінде өтетін тағы бір би және шеру. Қарашаның соңынан наурыз айының басына дейін әр апта соңында Тоно Добэкко фестивалі ай шарабын заңды түрде ішуге мүмкіндік береді.

Фольклорлық

Тоно бүкіл Жапонияда Кунио Янагитаның 1910 жылы жазған «Тоно Моногатари» (Тоно туралы әңгімелер) кітабының туған жері ретінде танымал. Ол жердің халық әңгімелерін жинаған еді. Бұл кітап қазір жапон фольклорын зерттеудің ең маңызды еңбектерінің бірі саналады және 1982 жылы осы атпен фильм түсірілді. Осы әңгімелердің көптегенінде Каппа – көңілді су перілері туралы айтылады. Тонодағы аңызға толы орын – Каппа бучи, каппалар мекендейтін су арнасы. Қаланың талисманы – Карин-чан – қоңырау гүлін ұстаған сүйкімді каппа. Ол көбінесе алдынан бара жатқан...