Кіріспе

Жапония империясына қарсы АҚШ-тың соғыс жоспары

"Orange" соғыс жоспары (көбінесе "Orange" жоспары немесе жай ғана "Orange" деп аталады) – Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар арасындағы жылдарда Жапониямен болатын ықтимал соғысқа дайындалу үшін АҚШ Бірлескен армия және Әскери-теңіз күштері кеңесі жасаған соғыс жоспарларының сериясы. Бұл жоспар теңіз соғысындағы технологиялық өзгерістердің, оның ішінде су асты қайықтарының, әуе күшінің қолдауының және әскери-теңіз авиациясының маңыздылығын дұрыс болжамады. Мидуэй шайқасының маңызы болғанымен, АҚШ Әскери-теңіз күштері жоғалған аумақтарды қайтарып алу үшін "аралдарды басып өтті", бірақ "Orange" жоспары күткендей, шешуші "түйіндес шайқас" болған жоқ.

Стратегия

Бастапқыда жоспарланғандай, бұл Филиппин мен Тынық мұхитының батысындағы АҚШ-тың басқа да бекіністерін блокадалауды көздеді. Олардың өздерінен қорғанып, Калифорния мен Гавайидегі базаларда Тынық мұхиты флоты күшін жинағанда, Панама каналына жасалатын шабуылдардан сақтануы керек еді. Мобилизациядан кейін (бейбіт уақытта кемелер экипаждарының жартысы ғана болып сақталды), флот Гуам мен Филиппиндегі американдық күштерге көмек көрсету үшін Тынық мұхитының батысына жол тартатын еді. Содан кейін флот солтүстікке қарай Жапон императорлық флотының біріккен күштерімен шешуші шайқасқа түсіп, жапон аралдарын блокадалайтын еді. Бұл стратегия Альфред Тейер Маханның теориясына сәйкес келеді, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін барлық ірі теңіз флоты басшылыққа алған доктрина еді, онда соғыстар қарсыласатын флоттар арасындағы шайқастармен шешілетін (соңғы 300 жылдан бері осылай болып келген). 1933 жылғы IV операциялық ойыннан кейін, АҚШ-тың Филиппинге көмек күшін бейнелейтін гипотетикалық көк флоттың жеңіліске ұшырауынан кейін, «Оранжевый жоспар» Маршалл аралдарындағы жапондық бекіністерді басып алу үшін тұрақты және әдістемелік ілгерілеуді ескеру үшін қайта қарастырылды. Бұл «Филиппинге тікелей билет» стратегиясында логистикалық мүмкіндіктердің шектеулігі және зақымдалған кемелерді жөндеуге қабілетсіздік, Жапонияға АҚШ-тың жауынгерлік күштерін бейтараптандыру арқылы теңізге басымдық алуға мүмкіндік берді. Ойын екі маңызды салдарға әкелді, екеуі де «шабуылдық» тұжырымдама үшін өлім жазасы болды. Біріншіден, су астындағы зақымдар соғыстың басында флоттың Тынық мұхитының батысындағы кез келген әрекетінен гөрі әлдеқайда күшті боларлық жағдай тудырады. Кемелерге сөзсіз торпеда шабуылдары жасалатын еді, сондықтан оларды жөндеу үшін Филиппиннен басқа жерге жіберу керек болар еді. Егер жеткілікті кемелер артқы базада жөнделсе, флоттың «Оранжевыйдан» артықшылығы болмайтын еді. Алыс Шығыстағы базаларды нығайтуға тыйым салатын келісімдерді ескере отырып, АҚШ капиталдық кемелерін жөндеуге тек Перл-Харбор ғана қабілетті еді. Оларды Гавайиге қайтару Алыс Шығысты жапондарға беруге тең болар еді.

Дегенмен, Тынық мұхитындағы АҚШ-тың стратегиясы 1911 жылғы Роджерстің тұжырымдамасынан көп айырмашылық танытпады: соғысқа дейін Жапонияның қолында болған Маршалл және Каролин аралдарын басып алу үшін «сатылап ілгерілеу» науқаны; Филиппиннің азат етілуі; және блокада. Жапон императорлық флоты «шешуші шайқас» доктринасына бейімделгендіктен, су асты кемелерінен қорғанудың маңызды қажеттілігін елемеді. Неміс және американдық су асты кемелері қарсыластарының сауда кемелеріне қарсы жүргізген науқандары су асты кемелеріне қарсы соғыс стратегиясының қажеттілігін көрсетті. Одақтастар неміс су асты кемелерінің қатеріне қарсы күрес үшін кең ауқымды шаралар қолданған кезде, жапондар американдық су асты кемелеріне тиімді қарсы тұра алмады, бұл соңында жапондық өнеркәсіптік өндірістің тоқырауына және оның флотының әлсіреуіне әкелді. Жапония саудаға қарсы науқанды ұйымдастырмады, онда саудалық рейдерлерді жүйелі түрде пайдалану одақтастардың операцияларын күрделендіріп, жапондық аралдарды басып алу және ұстауды қиындатар еді. Американдық әскери жоспарлаушылар су асты кемелері мен әскери авиациядағы технологиялық жетістіктер Маханның доктринасын ескіргенін түсінбеді және жапондардың алдын ала соққысын күтпеді. Әсіресе, олар ұшақтардың жауынгерлік кемелерді тиімді батыра алатынын немесе Жапонияның американдық жауынгерлік кемелер тобын (Жауынгерлік желі) бірден әрекетсіз қалдыра алатынын білмеді, бұл шын мәнінде 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборда болды. Американдық жоспарлар осы шабуылдан кейін өзгерді. Мидуэй сияқты жапондықтардың ірі жеңілістерінен кейін де, ұшақ тасымалдаушылардың тиімділігі белгілі болғаннан кейін, американдықтар «аралдан аралға секіру» әдістемелік ілгерілеуін жақтады, ешқашан құрлықтағы әуеден қорғаныштан тыс жерге бармады. Бұл арада, соғыс басталғаннан бастап блокада орнатылды, алғашқы американдық су асты кемесі Гудджен 1941 жылдың 31 желтоқсанында Жапонияға келді. «Оранжевый» жоспарынан бірқатар талаптар туындады, соның ішінде жоғары жылдамдықты, ұзақ қашықтықты және ауыр торпедалық қару-жараққа ие флоттық су асты кемесіне қатысты ерекшеліктер. Бұл 1932 жылы «Долфин» су асты кемесінің құрамына қосылды (бірақ тек 1941 жылдың тамызында бас тартылып, қайта қарастырылды). Осы өлшемдегі су асты кемелеріне деген сұраныс «Марк 14» торпедасының (және оның да ортақ проблемалары бар «Марк VI» жарылғышының) әзірленуіне де ықпал етті, бұл Ральф В. Кристи басшылығымен жүзеге асырылды. Сондай-ақ, әскери-теңіз күштері қуатты, ықшам дизельдік қозғалтқыштарды әзірлеуге «бірнеше жүз мың доллар» жұмсады, олардың ішінде пайдасыз болып шыққан, бірақ теміржолдар үшін пайдалы болған «Хувен Оуэнс Рентшлер» де бар еді.