Бірыңғай ресурс идентификаторы (URI) және Бірыңғай ресурс атауы (URN) туралы

Кіріспе

Бірыңғай ресурс идентификаторы (URI), urn схемасын пайдаланатын

Бірыңғай ресурс атауы (URN) – бұл urn схемасын пайдаланатын бірыңғай ресурс идентификаторы (URI). URN – белгілі бір атау кеңістіктерінде берілген, әлемдік деңгейде бірегей және тұрақты идентификаторлар, осылайша олар анықтайтын ресурс жойылғаннан немесе қолжетімсіз болғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы қолданылуы мүмкін. URN-дер бір элементті тікелей табуға қолданылмайды және оларды ашу міндетті емес, себебі олар басқа талдаушыға элементті табу үшін үлгі ретінде ғана қызмет етеді.

URI, URN және URL

URN бастапқыда Интернеттің үш бөліктен тұратын ақпараттық архитектурасының бір бөлігі ретінде, сондай-ақ біркелкі ресурстарды табушылар (URL) және біркелкі ресурстардың сипаттамалары (URC) – метадеректер жүйесінің бөлігі ретінде қарастырылды. URN-дер URL-дерден ерекшеленеді, URL-дер ресурстарды олардың орналасқан жерін HTTP немесе FTP сияқты нақты қолжетімділік протоколының аясында көрсете отырып анықтайды. Керісінше, URN-дер тұрақты, орналасқан жерге тәуелсіз идентификаторлар ретінде жобаланды, олар белгілі бір атау кеңістіктерінде тағайындалады, әдетте атау кеңістігіне жауапты органмен, сондықтан олар жаһандық тұрғыдан бірегей және ұзақ уақыт бойы, тіпті олар анықтайтын ресурс тоқтағаннан кейін де қолжетімді емес. URC-лер тұжырымдамалық кезеңнен ары қарыстырылмады, ал кейіннен басқа технологиялар, мысалы, Ресурсты сипаттау жүйесі олардың орнын иеленді. 2005 жылдан бері техникалық стандарттарда «Біркелкі ресурс атауы» және «Біркелкі ресурс табушысы» терминдерін қолдану, 2001 жылы Дүниежүзілік тор консорциумы (W3C) мен Интернет-инженерлік топтастығы (IETF) арасындағы бірлескен жұмыс тобы ұсынған көзқарас бойынша, екі жақты қамтитын Біркелкі ресурс идентификаторы (URI) терминінің пайдасына тоқтатылды. URI – интернеттегі ресурсты анықтау немесе атау үшін қолданылатын таңбалар тізбегі. URI көптеген интернет-протоколдарда ақпараттық ресурстарға сілтеме жасау және оларға қол жеткізу үшін қолданылады. URI схемаларына http және ftp протоколдары, сондай-ақ жүздеген басқалары кіреді. «Қазіргі көзқарас» деп аталатын жағдайда барлық URI ресурстарды анықтайды немесе атайды, мүмкін бірегей және тұрақты түрде, ал олардың кейбіреулері ресурстың бейнесіне белгіленген хаттамамен бірлесіп қол жеткізуге болатын «табушылар» болып табылады. Басқа URI-лер табушылар емес және оларды табуға болатын жүйелер шегінде шешілмейтін болуы мүмкін. Бұл URI ресурстардың атауы немесе идентификаторы ретінде қызмет ете алады. Ресурстар жылжып отыратындықтан, локацияға байланысты емес, мөлдір емес идентификаторлар, локацияға байланысты идентификаторларға қарағанда уақыт өте бірегей және тұрақты болып қалуы ықтимал. Бірақ URI-нің шешілуі көптеген операциялық және практикалық ерекшеліктерге байланысты, оны «атауы» немесе «табушысы» деп атауға қарамастан. Қазіргі көзқарас бойынша «аты» мен «табушылар» арасында нақты шекара жоқ. Осы ойлау тәсіліне сәйкес, Біркелкі ресурс атаулары мен Біркелкі ресурс табушылары арасындағы айырмашылық енді ресми Интернет-инженерлік топтастығының техникалық стандарттарында қолданылмайды, бірақ соңғы термин, URL, әлі де кең бейресми қолданылуда. «URN» термині қазір жүзден астам URI «схемаларының» бірі ретінде жалғасуда, urn:, http:, ftp: және т.б. urn: схемасының URI-лері табушылар емес, нақты протоколға немесе қол жеткізу әдісіне байланысты болуы қажет емес және шешілуі міндетті емес. Олар ұзақ уақыт бойы бірегей болып қала беретіндігіне және бір ресурсты тұрақты түрде анықтайтынына кепілдік беретін процедурамен тағайындалуы тиіс. Urn: схемасындағы кейбір атау кеңістіктері, мысалы urn:uuid: тіркеуші органның қатысуын қажет етпейтін идентификаторларды тағайындайды, бірақ олардың көпшілігі қажет етеді. Типтік URN атау кеңістігі – urn:isbn, Халықаралық стандартты кітап нөмірі. Бұл көзқарас 2017 жылы да жалғасты. Басқа URI схемалары бар, мысалы, tag:, info: (қазір негізінен ескірген) және ni:, олар urn: схемасына ұқсас, олар табушылар емес және нақты шешіммен немесе қол жеткізу протоколдарымен байланысты емес.

URNs were originally conceived to be part of a three part information architecture for the Internet, along with Uniform Resource Locators (URLs) and Uniform Resource Characteristics (URCs), a metadata framework. As described in , and later in , URNs were distinguished from URLs, which identify resources by specifying their locations in the context of a particular access protocol, such as HTTP or FTP. In contrast, URNs were conceived as persistent, location independent identifiers assigned within defined namespaces, typically by an authority responsible for the namespace, so that they are globally unique and persistent over long periods of time, even after the resource which they identify ceases to exist or becomes unavailable. URCs never progressed past the conceptual stage, and other technologies such as the Resource Description Framework later took their place. Since in 2005, use of the terms "Uniform Resource Name" and "Uniform Resource Locator" has been deprecated in technical standards in favor of the term Uniform Resource Identifier (URI), which encompasses both, a view proposed in 2001 by a joint working group between the World Wide Web Consortium (W3C) and Internet Engineering Task Force (IETF). A URI is a string of characters used to identify or name a resource on the internet. URIs are used in many Internet protocols to refer to and access information resources. URI schemes include the http and ftp protocols, as well as hundreds of others. In the "contemporary view", as it is called, all URIs identify or name resources, perhaps uniquely and persistently, with some of them also being "locators" which are resolvable in conjunction with a specified protocol to a representation of the resources. Other URIs are not locators and are not necessarily resolvable within the bounds of the systems where they are found. These URIs may serve as names or identifiers of resources. Since resources can move, opaque identifiers which are not locators and are not bound to particular locations are arguably more likely than identifiers which are locators to remain unique and persistent over time. But whether a URI is resolvable depends on many operational and practical details, irrespective of whether it is called a "name" or a "locator". In the contemporary view, there is no bright line between "names" and "locators". In accord with this way of thinking, the distinction between Uniform Resource Names and Uniform Resource Locators is now no longer used in formal Internet Engineering Task Force technical standards, though the latter term, URL, is still in wide informal use. The term "URN" continues now as one of more than a hundred URI "schemes", urn:, paralleling http:, ftp:, and so forth. URIs of the urn: scheme are not locators, are not required to be associated with a particular protocol or access method, and need not be resolvable. They should be assigned by a procedure which provides some assurance that they will remain unique and identify the same resource persistently over a prolonged period. Some namespaces under the urn: scheme, such as urn:uuid: assign identifiers in a manner which does not require a registration authority, but most of them do. A typical URN namespace is urn:isbn, for International Standard Book Numbers. This view is continued in (2017). There are other URI schemes, such as tag:, info: (now largely deprecated), and ni: which are similar to the urn: scheme in not being locators and not being associated with particular resolution or access protocols.

Атау кеңістіктері

URN атау кеңістіктерінің жаһандық бірегейлігін қамтамасыз ету үшін олардың идентификаторлары (NID) IANA-да тіркелуі тиіс. Тіркелген атау кеңістіктері "формальды" немесе "бейресми" болуы мүмкін. Бұрын "эксперименталды атау кеңістіктеріне" тіркеу талабы қолданылмаған, бірақ RFC 8141 арқылы бұл ереже күштен шығарылды.

Тәжірибелік

Бұрын "эксперименттік атау кеңістіктеріне" тіркеу талабынан ерекшелік жасалатын. Бірақ, жаңа идентификаторлар үшін "X" белгісін қолдану тоқтатылғаннан кейін, тәжірибелік URN атау кеңістіктері жойылды, бұл қажет болған жағдайда urn:example атау кеңістігін пайдалануға басымдық берілетінін көрсетеді.

Мысалдар

URN – 1968 жылы жарық көрген «Соңғы бірмүйіз» кітабына сәйкес келеді, оның Халықаралық стандартты кітап нөмірі бар. 2002 жылғы «Өрмекші адам» фильмі, оның Халықаралық стандартты аудиовизуалды нөмірімен анықталған. Халықаралық стандартты реттік нөмірімен анықталатын «Компьютерлік бағдарламалау ғылымы» ғылыми журналы. IETF RFC 2648. MPEG 7 бейнеметадеректері үшін әдепкі атау кеңістігі ережелері. АҚШ-тың OID коды. 1-нұсқа UUID. Құжаттың ұлттық библиографиялық нөмірі, ел, аймақтық желі (= Bibliotheksverbund Bayern), кітапхана нөмірі (19) және құжат нөмірін көрсетеді. Ұсынылған Lex URN атау кеңістігін пайдаланатын Еуропалық Одақтың директивасы. http://zoobank.org/urn:lsid:zoobank.org:pub:CDC8D2588F5741DCB560247E17D3DC8C мекенжайына жіберілетін Өмір ғылымдарының идентификаторлары. Лот/партия нөмірімен бірге жаһандық сауда тауарларының нөмірі. Таңба деректері стандартында (TDS) анықталғандай. Қосымша мысалдарды EPC идентификациялық кілттерінен қараңыз. Жеке реттік нөмірі бар жаһандық тауар нөмірі. Жүк контейнерінің реттік коды. ISO 6346 стандартына сәйкес BIC коды бар жаһандық орналасу нөмірі. IMO кеме нөмірі. Құжаттың жаһандық түрінің идентификаторы. Теңіз навигациялық құралдарының идентификаторы. Кеме трафигі қызметтерінің идентификаторы. Су жолдарының идентификаторы. IALA басылымдарының идентификаторы. Біріктірілген сәйкестікті анықтау; бұл мысал – Энергияны анықтау кодымен анықталған, электр энергиясын беру жүйелері операторларының Еуропалық желісінен (ENTSO E) алынған Claims X-Ray талаптарынан.