Кіріспе
Италияда туған Аргентиналық анимациялық режиссер және карикатурист Квирино Кристиани (2 шілде 1896 – 2 тамыз 1984) – Италияда туған Аргентиналық анимациялық режиссер және карикатурист, ол әлемдегі алғашқы екі толық метражды анимациялық фильмнің, сондай-ақ дыбыс қосылған алғашқы толық метражды анимациялық фильмнің авторы. Өкінішке орай, осы екі фильмнің жалғыз даналары өртте жойылды. Ол сонымен қатар анимацияны тек қана картоннан қиылған кескіндерді пайдаланып жасаған алғашқы адам.
Quirino Cristiani (2 July 1896 – 2 August 1984) was an Italian born Argentine animation director and cartoonist, responsible for the world's first two animated feature films as well as the first animated feature film with sound, even though the only copies of these two films were lost in a fire. He is also the first person to create animation solely using cardboard cutouts.
Ерте өмір
Кирино Кристиани 1896 жылдың 2 шілдесінде Италияның Санта-Джулетта қаласында дүниеге келді. Оның отбасы 1900 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласына көшіп келді, ал Кирино балалық шағын осы үлкен оңтүстік қаланың қарбалас өмірі мен солшыл саясатының ықпалында өткізді. Ол өзін бірінші кезекте портеньо (Буэнос-Айрес портының жергілікті тұрғындары өздерін осылай атаған) және екінші кезекте аргентиналық деп санады. Жасөспірім шағында сурет салуға деген құштарлығы оны Көркемсурет академиясындағы қысқа курсқа алып келді, содан кейін қалалық газеттерде саяси карикатуралар жариялай бастады. Көп ұзамай оның сатирасына лайықты нысана табылды.
Елші
1916 жылғы ұлттық сайлау консервативті партияның 36 жылдық үкімшілігін бейбіт түрде аяқтады және радикалдық партияның жетекшісі Хиполито Иригоенді президенттік лауазымға тағайындады. Иригоен төменгі орта тапқа, әсіресе Буэнос-Айрес тұрғындарына жақын болды және баспасөзге беспрецеденттік еркіндік берді. Баспасөз жауап ретінде оған қарсы бұрылып, оның қоғамдық ұялмауы, үкіметтегі консервативті сыбайлас жемқорлықты радикалдық сыбайлас жемқорлыққа алмастыруы және Аргентинаны Бірінші дүниежүзілік соғыстан шеттету туралы шешімін сынады, бұл шешім немісшіл Аргентина әскерінің наразылығын тудырды. Ыңғайсыз мінезі мен өзінің "қоршауының" қауіпсіздігін іздеуі үшін ол тез арада "Пелудо" ("Армадилло") деп аталды. Астанада тағы бір итальяндық иммигрант, Федерико Валле де тұрды, ол бұрын Еуропада оператор және режиссер болып жұмыс істеген (ол 1909 жылы Уилбур Райттың Римге сапарынан әлемдегі алғашқы әуе суретін түсіру үшін пайдаланды), енді өзі қабылдаған елі үшін жаңалықтар кинохроникасын жасады. Валле саясатқа араласпады, бірақ портеностардың солай емес екенін білді. Ол жиырма жастағы Кристианиді көшеден жұмысқа алып, оған техниканы үйрету үшін Эмиль Кольдің "Les Allumettes animées" (1908) мультфильмін берді және оны өз еркіне жіберді. 1916 жыл аяқтамас бұрын Валленің "Actualides Valle" жаңалықтары бір минуттық "La Intervención en la provincia de Buenos Aires" (Буэнос-Айрес провинциясына араласу) мультфильмін қамтитын эпизодты шығарды, авторы – Кирино Кристиани. Мультфильмде Иригоеннің Буэнос-Айрес губернаторы Марселино Угартеді адалсыздық үшін қызметтен шеттетуі көрсетілген. Бұл фильмде анимация үшін картоннан қиылған фигуралар қолданылды, Кристиани мансабының соңына дейін осы таңдауды сақтап қалды. Бұл қысқа фильм күтпегендей сәтті болды, ал Валле жаңа жобаны жариялады: жасыл аниматор президент Иригоенді басты рөлде бейнелейтін әлемдегі алғашқы толық метражды анимациялық фильмді жасауды жоспарлады. Қаржыны фильмді көрсетуге арналған кинотеатрлар желісінің иесі, мырза Франчини ұсынуға міндеттенді. Кристиани кейіпкерлерін газет карикатурисі Диоген Табордадан ("Эль Моно", "Маймыл") алды. Кристиани өз мақсатына жете алды, анимацияның басым бөлігін жасады, 58 000 кадрдан тұратын "El Apóstol" (1917 жылдың 9 қарашасында көрсетілді, 1926 жылы жойылды) фильмі сағат он минуттық (секундына 14 кадр) болды. Фильмде президент Иригоеннің көкке көтеріліп, Буэнос-Айрестің әдепсіздігі мен сыбайлас жемқорлығын жою үшін Юпитердің найзағайларын пайдалануы бейнеленген. Нәтижесінде қала өртеніп кетті. Фильм жақсы қабылданды, бірақ мақтаудың көп бөлігі продюсер Валлеге, ал қалғаны Табордаға бұйырды.
Ешбір із қалдырмау
1918 жылы Аргентинадағы неміс қолбасшысы, барон фон Люксбург, Аргентинаны бірінші дүниежүзілік соғысқа өз жағына тарту үшін аргентиналық кемені батырып, оны Антантаға таңуды шешті. Оқиғадан аман қалғандардың әңгімелері шындықтың қандай болғанын түсінуге көмектесті, бірақ Иригоен Аргентина Германияның жауы ретінде соғысқа тартылуы мүмкін деген қорқыныштан оқиғаны жасыру үшін саяси ықпалын қолданды, бұл оған неміс одақтастығынан да қорықпады. Кристиани бұл оқиғаны өте пайдалы мүмкіндік деп санап, жаңа өндірушілермен бірге 1918 жылы әлемдегі екінші толық метражды анимациялық фильмді – «Sin dejar rastros» (Із қалдырмай) фильмін жасады. Фильмнің атауы (Із қалдырмай) кемені батырған неміс суасты қайығының капитанына фон Люксбургтың берген деген бұйрығына сілтеме жасады. Президент Иригоен фильмнің премьерасынан кейін бір күні Сыртқы істер министрлігіне оны тәркілеуді бұйырғаннан басқа амалы қалмады. Осылайша, радикал бұрынғы репрессивті консервативті президенттерден көп айырмашылығы болмады. Ал Кристиани түрмеге қамалған жоқ және келесі бірнеше жыл газеттер үшін саяси карикатуралар мен пародиялар жасады. Сол кезде «Апостол» фильміндегі өрт эффектілерін жасаған Андрес Дуко тағы екі анимациялық фильм шығарды. Отбасын асырау үшін Кристиани «Publi Cinema» жарнамалық компаниясын құрды, онда ол қысқа коммерциялық мультфильмдер түсірді. Осы мультфильмдерді көрсету үшін ол қаланың кедей аудандарына сапар шекті, онда кинотеатрлар болмады, ақша төлейтін көрермендерге Чаплиннің қысқа фильмдері мен басқа фильмдерді анимациялық фильмдермен араластырып көрсетті. Бұл іс жақсы нәтиже бергендіктен полиция оны «тұрғындардың тыныштығын бұзды және жол қозғалысына кедергі келтірді» деген айыппен тоқтатты. «Пелудо» президенті 1922 жылы алты жылдық мерзімін аяқтады, оның орнына тағы бір радикал – Марсело Торкуато де Альвеар келді. Альвеар президенттігі кезінде Кристиани ойын-сауық мақсатында анимациялық қысқа фильмдер жасауды бастады. Кейбір фильмдердің атаулары: американдық ауыр салмақ чемпионы Джек Демпси мен аргентиналық чемпион Луис Фирпо арасындағы бокс матчы туралы «Фирпо Демпси» (1923), футболдан Уругвайдың Олимпиадалық алтын медалі туралы «Уругвай Forever» (1924) және итальяндық принц Умберто Савойдың Буэнос-Айреске сапары туралы «Humberto de garufa» (Кішкентай Умбертоның әзілі, 1924). 1918 және 1926 жылдары өрт Федерико Валленің фильмдер сақтау орнын жойды, соның ішінде «El Apóstol» фильмі де мәңгілікке жоғалды.
Пелудополис қаласы
1928 жылы қартайған Иполито Иригоен Аргентина президенті болып қайта сайланды. Кристиани бұл кісінің радикалдық партияның жемқор басшыларының ықпалында тым көп екенін сезінді. Эдуардо Гонсалес Ланузаның сценарийімен ол үшінші анимациялық фильмі – «Пелудополис»ті түсіруге кірісті. Фильм ертегі сияқты болып, пират Иригоеннің «Пелудо қаласы» (Аргентина) ашыққан акулалардың (радикалдардың) шабуылына ұшырайды. Кристиани түсірілім барысында дыбыс қосуға көшті, саундтрекке бірнеше ән енгізді (жазбалар үшін диск жүйесіндегі алғашқы дыбысты пайдаланды, себебі сол кезде Аргентинаның көптеген кинотеатрлары фильмге дыбыс жаза алмайтын еді). 1930 жылдың 6 қыркүйегінде, түсірілім басталғалы бір жыл өткен соң, консерваторлық әскери төңкеріс кезінде президент Иригоен құлатылғаннан кейін «Пелудополис» жұмысы тоқтатылды. Фильмге көп қаржы жұмсалғандықтан, Кристиани оны аяқтауға шешім қабылдады, сюжетті қайта құрып, Иригоен мен акулаларға баса назар аудармай, өзін қудалаудан қорғау үшін генералдардың кейіпкерлерін сақтықпен қосты. Содан кейін ол фильмнің моральдық ортасы болу үшін Хуан Пуэбло атты қарапайым халықтың кейіпкерін енгізді. Аргентинаның уақытша билеушісі генерал Хосе Феликс Урибурудың келісімімен Кристиани 1931 жылдың 16 қыркүйегінде фильмнің тұсаукесерін өткізді.
Кейінгі өмірі
Иригоен қайтыс болғаннан кейін Кристиани фильмді көрсетуден алып тастады. Диснеймен бәсекелесе алмай, одан жақсы технологиясы мен қаржылық мүмкіндіктері болғандықтан, Studios Cristiani дубляж және субтитрлеу студиясына айналдырылды. Кристиани өмірінде тағы үш анимациялық фильм жасады, бірақ олардың ешқайсысы үлкен танымаллыққа ие болған жоқ. Уолт Дисней Латын Америкасы бойынша зерттеу сапарының аясында Аргентинаға келгенде, Кристиани оған өзінің фильмдерін көрсетті, сосын оны Saludos Amigos (1943) фильміндегі гаучо бөлімінің авторы, суретші Молина Кампосқа жіберді. Кристианиді "Диснейді болжаған адам" деп атайды. 1957 және 1961 жылдары болған екі өрт Кристианидің көптеген жұмыстарын, соның ішінде Пелудополистің жалғыз даналарын жойды. Ол 1984 жылдың 2 тамызында Аргентинаның Берналь қаласында қайтыс болды.