Кіріспе

Американдық анабаптистік конфессиясы

Ескі неміс баптистік бауырлары (OGBB) – анабаптистік христиандықтың Шварценев бауырлары конфессиясы. Ол 1881 жылы Шварценев бауырлары арасындағы бөліністен туындады және Ескі тәртіп анабаптизмімен үйлеседі. Шварценев бауырлары дәстүрі анабаптизмде, сондай-ақ радикалды пиетизм қозғалысында тамырланған. Ескі неміс баптистік бауырлары тек сенушілердің шомылдырылуын әмбебапқа сай дұрыс шомылдыру нысаны деп санайды. Ол қазіргі заманғы мәдениетті және ассимиляцияны қабылдамайтын қатаң діни ұстаныммен де сипатталады. Ол қарапайым киім киюді үйретеді. Бұл 1708 жылы Германияның Шварценев қаласында сегіз адам жаңа шіркеу құрған кезде пайда болған Шварценев бауырлары тобының бірі. Ескі неміс баптистік бауырлары шіркеуінде шамамен 4000 шомырылған мүше бар.

Аттар

Ескі неміс баптистерінің ағайындары тарихи түрде неміс баптистері ретінде белгілі, бұл ағылшын баптистерінен өзгеше, олардың тамырлары әртүрлі. Оларды кейде Дункерлер, Дункардтар, Тункерлер және Тюферлер деп те атайды, бұл атаулардың барлығы олардың толық суға батырып шомылу дәстүрімен байланысты. Алғашқыда «Жаңа баптистер» (Neu Täufer) деп танылған, Америкада олар «неміс баптистері» деген атты қолданды және 1871 жылы өткен жылдық жиналыста ресми түрде «неміс баптистерінің ағайындары» деген атауды қабылдады. 1881 жылы құрылғаннан бастап 1900 жылдардың басына дейін Ескі неміс баптистерінің ағайындары көбінесе «Ескі үлгідегі неміс баптистерінің ағайындары» деп аталды. Шварцнау қозғалысына қатысы жоқ бірнеше бауырластар тобы бар, мысалы, Эдвард Кронин мен Джон Нельсон Дарбидің еңбектері арқасында 19-ғасырдың басында Англия мен Ирландияда пайда болған Плимут бауырлары. Дегенмен, Дарбидің «Диспенсационализм» деп аталатын ілімі Ескі неміс баптистерінің ағайындарының кейбіріне әсер еткен.

Басталуы

Шварцнау бауырлары алғаш рет 1708 жылы Александр Мак (1679–1735) басшылығымен Германияның Шварцнау қаласында, қазіргі Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы Бад-Берлебургтің бір бөлігінде құрылды. Сол жылдың тамызында бес ер адам, оның ішінде Мак, және үш әйел Шварцнау арқылы ағатын Едер өзенінің жанына жиналып, жаңа сенімдерін білдіретін шомылдыру рәсімін өткізді. Топтың бірінші мүшесі Макты шомылдырып, содан кейін ол қалған жеті адамды шомылдырды. Мак және жеті адам Рим-католик, лютеран және реформатор шіркеулері Жаңа Өсиетте ашылған христиандықтың нағыз хабарына қатысты тым еркіндік танытып жатыр деп сенді, сондықтан олар мемлекеттік шіркеу одақтарын, күш пен зорлық-зомбылықты, белгіленген діни рәсімдерді, оның ішінде нәрестелерді шомылдыруды және қалыптасқан евхаристиялық тәжірибелерді қабылдамады. Бастапқы бауырластарға радикалды пиетизмнің ояу христиандардың теңдік, тазалық және махаббатпен бірге болатын, көзге көрінбейтін, конфессиялық емес шіркеуі туралы түсініктері зор әсер етті, олар Исаны ізбестен, Мәсіхтің қайта оралуын күтіп отырды. Маңызды ықпал еткен тұлға – саяхатшы пиетист пастор Эрнест Кристофер Хохманн фон Хохнау болды. Шризеймде тұрғанда Мак Хохманнды осы жерге келіп, қызмет етуге шақырды. Бауырластарға ықпал еткен басқалар сияқты, Хохманн да таза шіркеуді рухани деп санады және жоғары ұйымдастырылған шіркеудің қажеті жоқ деп ойлады. Бірақ 1708 жылға қарай, алғашқы бауырластардың шомылдыру рәсімі өткен күні, Мак бұл пікірден бас тартып, көзге көрінетін ережелер мен рәсімдері бар жеке шіркеу құруға бейімделді, соның ішінде толық суға батырып үш рет шомылдыру, аяқ жуу және кешкі аспен біріктірілген үш бөлімді махаббат мейрамы, майлау және Матай 18-де көрсетілген шіркеу тәртібінің қадамдарын қолдану, соңында адасқан мүшелерге қарсы «қиыстыру» рәсімімен аяқталды. Діни қуғын-сүргін бауырластарды Нидерландының Фризеланд провинциясына қашуға мәжбүр етті. 1719 жылы Питер Бекер Пенсильванияға қоныс аударуға ниеттенген топқа жетекшілік етті. 1720 жылы Фризеландтағы Сурхустервен қаласына қырық бауырластар отбасы қоныстанды. Олар 1719 жылдан 1733 жылға дейін үш топқа бөлініп Америкаға көшкенге дейін меннониттермен бірге өмір сүрді. 1740 жылға қарай «Шварцнау» бауырластарының көбі Пенсильванияға көшіп, Еуропада ұйымдасқан топ ретінде өмір сүруін тоқтатты. Питер Бекер 1723 жылдың 25 желтоқсанында Пенсильвания штатының Германтаун қаласында алғашқы американдық қауымды құрды. 1743 жылы ерте уағызшы және баспагер Кристофер Сауэр неміс тілінде Киелі кітапты басып шығарды, ол Солтүстік Америкадағы еуропалық тілде басылған алғашқы кітап болды.

Ертедегі шиғындар

Неміс баптистерінің жалпы қауымынан алғашқы ажырым 1728 жылы болды, бірақ Америка революциясынан кейін түрлі топтар өздерінің жолдарын іздеді. Алғашқы сепаратистер жетінші күнді Дункер бауырлары болды, олардың ерекше қағидасы – сенбі күні әлі де нағыз тамаша күні деп сенуі. Оларды Конрад Бейссель (1690–1768) құрған. 1732 жылы Бейссель қазіргі Пенсильвания штатының Ланкастер округіндегі Ефратада монастырь және монастырьмен жартылай монахтық қауым құруға жетекшілік етті. Олар бойдақ болғанымен, жақын жерде тұратын және бірлескен құлшылыққа қатысатын сенімді отбасыларды да қабылдады. Монахтық ерекшеліктері мен бойдақ өмір Америка революциясынан кейін біртіндеп тоқтатылды. 1814 жылы Қоғам жетінші күндік неміс баптистері шіркеуі ретінде тіркелді. Бірнеше тармақ құрылды, олардың кейбіреулері әлі де бар. 1848 жылы Құдай шіркеуі немесе «Жаңа Дункерлер» деп аталатын топ бөлініп шықты. Олар 1962 жылдың тамызында таратылды. 1782 жылы бауырлар қауымы өз мүшелеріне құл ұстауға тыйым салды. 1790 жылы 1500 мүшеден тұратын шағын секта болған неміс баптистері 1880 жылы 500 қауымда 58000 мүшеден тұратын, негізінен ағылшын тілінде сөйлейтін шіркеуге айналды.

Кіші консервативті топтардың кетуі

ХХ ғасырдың басында бірнеше консервативті бауырластар Ескі неміс баптистерінен бөлініп, өз шіркеулерін құрды. 1913 жылы Индиана штатында бір топ бөлініп, «Ескі бауырлар» деген ұйым құрды. 1915 жылы Калифорнияда «Ескі бауырластардың» тағы бір қауымы құрылды. Бастапқы бөліністің себебі ретінде көбінесе Ескі неміс баптистері арасында автомобильдер мен телефондарды қабылдаумен байланысты өзгерістер көрсетіледі. Жалпы алғанда, Ескі бауырластар да бірлікке көбірек ұмтылып, Ескі неміс баптистерінің арасында жақында дамыған қарапайым емес жылдық жиналыстың ескі тәртіптік формасын сақтауды қалады. 1930 жылы автомобильді қабылдау мәселесіне байланысты тағы да бөлініс болды. 1930 жылғы бөліністен кейін, автомобильді пайдаланғандар жылдық жиналыстың билігіне ата-аналық ұйымнан гөрі аз мән берді, оны рухани білім беру мен үйрету үшін арналған деп есептеді. Қазір шіркеу тәртібіне бағынудың негізі – жылдық жиналыстың заңнамалық шешімдерінен гөрі, Киелі Рух пен Киелі кітапқа негізделген жеке сенім. 2000 жылы алты қауымда (Калифорния, Арканзас, Индиана және Огайо штаттарында) «Ескі бауырластардың» ересек мүшелерінің саны 250-ге жетті. 1939 жылы жылдық жиналыстың шешімдеріне баса назар аудару және автомобильдер, телефондар, электр қуаты мен тракторларды қабылдамауды қалаған «Ескі бауырлар» «Ескі бауырлар неміс баптистері» деген топ құрды. 2012 жылы «Ескі бауырлар неміс баптистерінің» мүшелері 100-ден асып, Индиана, Огайо және Миссури штаттарында қауымдары бар, және олардың саны жылдам өсуде. Бастапқы Ескі неміс баптистері автомобильдерді көбірек қабылдағаннан кейін, 1921 жылы тағы бір топ бөлініп, «Ескі тәртіпті неміс баптистерінің бауырлары» болды. Олар автомобильдерді, электр қуатын немесе телефондарды пайдаланбайды, бірақ тракторларды егістікте және жұмысқа қатысты іс-шаралар үшін, мысалы, жұмыс орындарына бару немесе қалаларда өнім сату үшін қоғамдық жолдарда пайдаланады. «Ескі неміс баптистік бауырластарының» бас ұйымында 1990 жылдары тағы екі шағын бөлініс болды, нәтижесінде 185 мүшеден тұратын үш автомобиль жүргізуші қауым құрылды. Әр конференцияның «ресми» атауы болғанымен, барлық конференция мүшелері өздерін әдетте «Ескі тәртіпті неміс баптистері» деп атайды.

Қосымша бөліну

2009 жылы үлкен бөлініс, мүшелердің көп бөлігінің (шамамен 2400 адам) 2009 жылғы жылдық жиналыста қабылданған, бұрын-соңды болмаған комитет есебін қабылдамауы салдарынан туды. Бұл жиналыс Уотерфорд, Калифорния қаласының жанында өткен болатын. Есептің бір бөлігінде былай делінген: «Ескі неміс баптистерінің толық серіктестікте және шіркеумен жақсы қарым-қатынастағы мүшелері, Ескі неміс баптистерінің Жаңа өсиетті түсіндіруінің Киелі кітапқа сәйкес келетініне және Киелі Рухпен жетелеумен жасалғанына сенеді және келіседі. Олар осы серіктестікте қалып, бейбітшілік байланысындағы Киелі Рухтың бірлігін үйретуге, қолдауға және насихаттауға ниетті. Осы есепті оқыған мүшелер оны қабылдауға дайын болады деп күтілуде». Конференцияға дейінгі доктрина мен шіркеу тәжірибесіне қатысты нақты мәселелер есепте қарастырылмады, бірақ жалпы түсінік бойынша, ол мүшеліктің дәстүрлі/консервативті бөлігі түсіндірген дәстүрлі доктрина мен тәжірибеге адалдықты растауды талап етті. Конференция өкілдері әрбір ауданға (қауымға) жіберіліп, әрбір мүшенің есепті қабылдауға дайындығын анықтады. Есепті қабылдамағандар өздерінің есімдерін жазып, тұрақты комитеттің хатшысына жіберді, содан кейін олар қауымнан шығарылды (яғни, экскоммуникацияланды). Есепті қабылдаудан бас тартқан мүшелерге өз шешімдерін қайта қарау үшін 60 күн берілді. Отырысқа қатыспаған немесе пікір білдірмегендер шешіммен келіскен немесе оған бағынуға дайын деп есептелді және мүшелікте қалды. Есепті қабылдамаған және кейін қауымнан шығарылған мүшелердің көпшілігі 2009 жылдың 3 шілдесінде Огайо штатының Трой қаласында өткен жиналыста «Ескі неміс баптистері, Жаңа конференция» деп аталған жаңа ұйымды қайта құруға қатысты. Жаңа конференция мен оның жақтастары анықтаған бірнеше маңызды келіспеушіліктерге мыналар кірді: жексенбілік құлшылықтан басқа уақытта жүйелі топтық Киелі кітапты оқуға рұқсат беру; ашық насихаттау және миссионерлік жұмыстарға рұқсат беру; электрондық пошта мен интернетті пайдалану; Матай 18 бойынша басшылыққа алынған шіркеу тәртібін Киелі кітапқа сәйкес қолдану; және әрбір мүшенің «дауысын алу» (немесе дауыс беру) арқылы шешім қабылдаудың тарихи бауырластар тәжірибесін сақтау, ал 2009 жылғы есептің ұсынылуы кезінде ешқандай талқылауға рұқсат етілмеді, тек бекітуге ғана рұқсат берілді. Жаңа конференцияның саясатында «шіркеу ешқашан Иса Мәсіхпен теңестірілмеуі керек» делінеді, бұл Жаңа конференцияның сенімге деген жекешілдік көзқарасын көрсетеді (аналық ұйымның өзара тәжірибе мен теология арқылы бірлікке басымдық беруіне қарсы). Қалған мүшелердің көпшілігі Олд Брэдрен немесе Данкард Брэдрен сияқты ұқсас топтарға қосылды немесе негізгі шіркеу қауымдастықтарына өтті. Бөліністен кейін 2009 жылы Жаңа конференциямен бірге тұрған бірнеше отбасы, негізінен Огайо мен Индианада, Ескі конференцияға мүшелікке оралды, ал бірнеше отбасы ескіден Жаңа конференцияға көшіп келді, негізінен Огайо, Индиана, Вирджиния және Пенсильванияда.

Соңғы оқиғалар

2009 жылғы бөлінуден кейін, Ескі неміс баптистері қатарында қалған көпшілік (көбінесе «Ескі конференция» деп аталады) 2010 жылғы жылдық конференциясында электрондық пошта мен интернетке тыйым салуды жалғастыру туралы шешім қабылдады. Олар онлайн желіде жұмыс істейтін мүше кәсіпорындарына үш жыл ішінде пайдалануды тоқтату шартымен өте шектеулі түрде рұқсат беруге келісті. Содан бері, бизнес мақсатында пайдалануға рұқсат беру туралы келесі сұраулар 2010 жылғы шешімді қайта растаумен аяқталатын талқылаулармен тоқтатылды. 2015 жылы тоғыз бауырластан тұратын топ, мүшелеріне World Wide Web-ті тікелей пайдаланбастан қажетті онлайн ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік беретін «үшінші тарап» жүйесін құру үшін сыртқы байланыс компанияларымен дербес жұмыс істеп жатыр. Сонымен қатар, консервативті мүшелер арасында дәстүрлі киім мен салты-дәстүрлерге бет бұру айқын байқалады. Салтқа сай атпен жүретін топтарға (негізінен Ескі бауырлар неміс баптистері) ауысқан мүшелердің ағыны да бәсеңдеген болуы мүмкін. Ескі неміс баптистерінің консервативтілігі, 2010 жылғы қыркүйек-қазан айларында таратылған Филипп Гесс фракциясының көптеген бұрынғы мүшелерінің Ескі неміс баптистерінің Ескі конференциясына қосылуына да ықпал етті. 2009 жылғы бөлінуден бері консервативтіліктің артуы, 2012 жылғы көктемде осы топтың таратылуынан кейін, Гин Вагонер фракциясының көпшілігінің Ескі неміс баптистеріне ауысуына жеткіліксіз болды, бірақ олардың бірнешеуі 2012 жылғы жылдық конференцияға дейін Ескі неміс баптистері шіркеуімен қайта бірікті. Бұл фракцияның бірнеше бұрынғы мүшелері Трентон, Миссуриге көшіп бара жатқан бұрынғы Ескі неміс баптистерінің шағын тобына қосылып, олармен бірге дәстүрлі атпен жүретін Ескі бауырлар неміс баптистері тобында бірікті.

Діни іс-әрекет

Ескі неміс баптист бауырластары тарихи тұрғыдан баптистік қайта тууға сенеді, жаңа сенушінің иман, өкініш және шомылдыру арқылы бағынуына басымдық береді, ал судың өзі күнәларды жуып тазалайтын діни көзқарасқа қарамастан. Бұл шіркеудің ресми ұстанымы, бірақ жеке мүшелердің жеке сенімдері шамалы өзгеше болуы мүмкін. Олар сенушілердің үш рет суға батыру арқылы шомылдырылуы, аяқ жуу, махаббат тойы, ашымаған нан мен шарапты қабылдау, қасиетті сүйіспеншілікпен амандасу және науқастарды маймен майлау сияқты бірнеше қағидалармен танымал. Шомылдыру үш рет және алға қарай суға батыру арқылы жүзеге асырылады. Олар Пентикост мерекесімен байланысты жыл сайынғы жиналыс өткізеді және ай сайын "Қорғаушы" журналын шығаруға бірлесіп қатысады. Ескі неміс баптист бауырластары қарсылық көрсетпейтін секта, олардың жас жігіттері әдетте соғыс кезінде санадан бас тартушылар ретінде тіркеледі. Шіркеу мүшелері соғыс уақытынан басқа кезде физикалық шабуылдарға қарсы өзін қорғауға да сенбейді. Мүшелер сотқа шағымданбайды, сотта өзін қорғамайды немесе қарыздарды өндіріп алу үшін кепілдіктерді пайдаланбайды.

Дін

Құдайға сыйынбау формасы шіркеулерде біркелкі болады, а капелла ән салу, дұға жасау үшін тізе бүгу, қауымдық сайланған пасторлардың (әрбір қауымда бірнеше пастор болғандықтан, «көптік пасторлық» деп аталады) уағыздары және әйелдер мен еркектердің жиын залының қарама-қарсы жақтарында отыруына мүмкіндік қарастырылған. Ескі неміс баптист бауырластары өздерінің ән жинағын пайдаланады, мүшелерінің көпшілігі жеке данасын сақтайды. Әндерді ескі неміс баптист бауырластарының өкілдері де, сондай-ақ 18-19 ғасырлардағы көптеген белгілі авторлар да жазған. Ән салу стилі әдетте қауым сайлаған дьякон бастайды және жетекшілік етеді, ол көбінесе төрт дауыстық үйлесімде немесе бірыңғай түрде баяу болады. Аймақтың салт-дәстүрге қаншалықты берілгендігіне байланысты ән салудың қарқыны баяулау болады, бірақ бұл айырмашылық сырттан келген адамға бірден көзге түспеуі мүмкін. Ән салу стилі Ривер Брэдрен немесе Ескі Орден меннониттерінің ән салуына ұқсас.

Қарапайым киім

Ескі неміс баптист бауырлары қарапайым киім киеді. Әйелдердің киімі Өзен бауырлары немесе жай меннониттер, мысалы, "Джо Венгерлер" (Гроффдейл конференциясы меннонит шіркеуі) немесе Бичи-Амиштер сияқты киім үлгілеріне ұқсас: ұзын көйлектер және ақ матадан немесе тордан жасалған бас киімдер. Басты айырмашылық – киімнің жоғары жағына бауырластар стиліндегі бұрышты плащ киюі, ол белге емес, тек мойынға бекітіледі, меннониттер мен амиштердегідей. Көбірек консервативті әйелдер сыртқа шыққанда, көбінесе ақ бас киімдерінің үстіне қара қалпақ киеді және қысқы плащ киеді. Ерлер сақал қояды, бірақ миық қоймайды, құсқанаты бар көйлектер, жапсырмасыз қарапайым пальто киеді, және көбінесе консервативті ерлер сүйекке ілгіштер мен қара шапқыштар киеді. Қызмет ететін адамдар үшін сақал міндетті, ал қарапайым бауырластар үшін ұсынылады, бірақ міндетті емес.

Технологияға шектеулер

Қауым мүшелерінің үйлерінде радио, теледидар, стереожүйе, магнитофон, бейнежазба құрылғылары немесе ірі музыкалық аспаптар жоқ. Ежелгі неміс баптистері 2008 жылдың соңында 56 шіркеуде 6149 мүшеден тұрды, бірақ 2009 жылғы жылдық есептен кейін бұл сан шамамен 3600 мүшеге дейін азайды, соның нәтижесінде Ежелгі неміс баптистері (Жаңа конференция) ұйымы құрылды. Қауымдардың ең көп саны Огайо штатында (16), одан кейін Индиана (9), Калифорния (4), Канзас (5), Пенсильвания (5), Виргиния (4), Вашингтон (3), Флорида (2), Висконсин (2), Джорджия (1), Мичиган (1), Миссури (1), Монтана (1), Орегон (1), Теннесси (1) және Батыс Виргиния (1) штаттарында шоғырланған. Мүшелердің шамамен 54% Огайо және Индиана штаттарында тұрады. Жоғарыда көрсетілген сандар 2009 жылғы бөлінуге дейінгі Ежелгі неміс баптистерінің қауымын көрсетеді. 2016 жылы Ежелгі неміс баптистерінің мүшелерінің саны шамамен 4000 болды.