Алекса МакДонау: Канада саяхатшысы және саяси қайраткері (1944-2022)

Кіріспе

Канадалық саясаткер (1944–2022)

Алекса Энн Макдонау (Шоу; 11 тамыз 1944 – 15 қаңтар 2022) – канадалық саясаткер. 1980 жылы Новая Шотландияның Жаңа демократиялық партиясының (NSNDP) төрағасы болып сайланғаннан кейін, Новая Шотландиядағы ірі, мойындалған саяси партияны басқарған алғашқы әйел атанды. Макдонау 1981 жылдан 1994 жылға дейін Новая Шотландия заң шығару жиналысының депутаты болды, Галифакс Чебукто және Галифакс Фэрвью сайлау округтерін өкілдік етті. 1994 жылы NSNDP төрағасы және заң шығару жиналысының депутаты лауазымынан қанағаттанды. Кейіннен ол 1995 жылы федералды Жаңа демократиялық партияның (НДП) төрағасы болып сайланды. 1997 жылы Макдонау федералдық Галифакс сайлау округінен парламент депутаты (МП) болып сайланды. 2003 жылы партия төрағасы лауазымынан кетті, бірақ 2008 жылға дейін тағы екі мерзімге МП ретінде қызмет етті, содан кейін саясаттан толығымен қанағаттанды. 2009 жылы Маунт-Сен-Винсент университетінің міндетті президенті болды және сол жылдың желтоқсан айында Канада орденінің офицері болып тағайындалды.

Ерте өмір және білім

МакДонау 1944 жылғы 11 тамызда Оттава қалалық ауруханасында Алекса Энн Шоу болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Жан Маккиннон және Ллойд Роберт Шоу, прогрессивті саясатқа берілген бай бизнесмен болған. Ол федералды НДП-ның алдыңғы қадамы, Ұлттық Кооперативтік Комонвелл Федерациясының (CCF) алғашқы зерттеу директоры қызметін атқарды және 1961 жылы құрылған кезде НДП-ның алғашқы қаржылық демеушісі болды. Екі жылдан кейін ол Галифакстағы Далхаузи университетіне ауысты, онда 1965 жылы социология және психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Екі сайлауда да ол Галифакс федералды округінде сәтті өте алмады. 1980 жылғы федералды сайлаудан кейін, көктемде Джереми Акерман Жаңа Шотландия НДП-ның жетекшісі қызметінен кетті. Осы кезде партияның Кейп-Бретон аралы мен материктік қанаттары арасында шиеленіс күшейді. Бұл шиеленіс маусым айында жарылып, Кейп-Бретон-Нова округінен сайланған НДП депутаты Пол МакЭван партиядан шығарылды, себебі ол партия ішіндегі дауларды үнемі жария етіп, Акерманның «троцкишіл элементтер» салдарынан отставкаға кеткені туралы айыптаулар жасады. Жағдайды одан да қиындату үшін, Кабо-Бретон округінің барлық төрт депутаты МакЭванды партия қатарында қалдыру үшін 3:1 дауыспен шешім қабылдады, ал Кейп-Бретон Солтүстік округінен сайланған Лен Дж. Арсенолт ғана қарсы дауыс берді. МакЭванның шығарылуы күзге қарайғы басшылық сайыстағы басты мәселелердің біріне айналды. Басшылыққа үміткер және Кейп-Бретон орталығынан депутат Джеймс «Буди» МакЭчерн 2 қазанда уақытша жетекші болып тағайындалды. Басшылық конвенциясы Галифакста өтті, ал 1980 жылғы 16 қарашада басшылыққа дауыс берілді. МакДонаудың алғашқы міндеті Пол МакЭван мәселесін шешу болды. 1980 жылғы 9 желтоқсанда ол бұрынғы басшылыққа үміткерлерін МакЭванды партиядан және фракциядан шығаруға көндірді. Ол Жаңа Шотландия Ассамблеясында орын алмағандықтан, партияда бар болғаны екі орын қалды, өйткені МакЭван енді тәуелсіз депутат болды, ал Акерманның орны оның отставкасынан кейін бос қалды. Шамамен бір жыл бойы ол 1981 жылғы Жаңа Шотландияның жалпы сайлауында үміткер болуға дейін Ассамблеяның қонақтар галереясында отырды. МакДонаудың жетекші ретіндегі алғашқы провинциялық сайлауы Халифакс Чебукто округінде өтті, онда либералдар мен консерваторлар сайлаушылардың қолдауы жағынан шамалы тең болды, ал НДП алдыңғы сайлауда үшінші орын алған. МакДонау өзінің орындығын жеңіп алды, бұл Жаңа Шотландия материгінде НДП үшін алғашқы орын болды, бірақ НДП осы процесте Кейп-Бретон аралындағы барлық орындықтарынан айырылды. Ол сол кездегі Жаңа Шотландия саясатына енген «ешкінің желісіне» қарсы күресті, провинцияның бекітілген меценаттық жүйесін жоюға тырысты. НДП-ның Саквилл Кобеквид депутаты Джон Холм Чишолм 1996 жылы жетекші болып сайланғанға дейін уақытша жетекші болып қызмет етті.

McDonough was born Alexa Ann Shaw in Ottawa, Ontario, on August 11, 1944, at the Ottawa Civic Hospital. Her parents were Jean MacKinnon and Lloyd Robert Shaw, a wealthy businessman who was committed to progressive politics. He served as the first research director for the federal NDP's predecessor, the national Co operative Commonwealth Federation (CCF), and was an early financial backer of the NDP when it formed in 1961. After two years, she transferred to Dalhousie University in Halifax, where she completed a Bachelor of Arts degree in sociology and psychology in 1965. In both of those elections, she ran unsuccessfully in the federal riding of Halifax. Just after the 1980 federal election, in the spring, Jeremy Akerman stepped down as the Nova Scotia NDP's leader. At this time, there was a growing rift between the Cape Breton Island and Mainland wings of the party. This rift exploded in June, when Paul MacEwan, the NDP MLA for Cape Breton Nova, was expelled from the party due to his constant public airing of internal party disputes, including the implication that Akerman resigned due to "Trotskyist elements" from the mostly mainland based provincial council. To make this situation worse for an incoming leader, the NDP's four MLAs, all from Cape Breton constituencies, voted 3–1 to keep him in the caucus, with Len J. Arsenault – the MLA for Cape Breton North – being the only negative vote. MacEwan's expulsion became one of the dominant issues during the leadership race that fall. James 'Buddy' MacEachern, a leadership candidate, and MLA for Cape Breton Centre, was made the interim leader on October 2. The leadership convention was convened in Halifax, with the leadership vote held on November 16, 1980. McDonough's first order of business was to settle the Paul MacEwan question. On December 9, 1980, she managed to get her former leadership rivals to vote MacEwan out of the caucus and party. Since she did not have a seat in the Nova Scotia House of Assembly, the party was left with just two seats, because MacEwan was now an independent, and Akerman's seat was left vacant due to his resignation. For almost a year, she would sit in the Assembly's visitors gallery until she could run for a seat in the 1981 Nova Scotia general election. McDonough's first provincial election as leader was fought in the Halifax Chebucto riding, where the Liberals and Conservatives were more or less evenly matched in terms of voter support, and the NDP was a distant third in the previous election. McDonough won her seat, the first one for the NDP in Mainland Nova Scotia, but the NDP lost all of its Cape Breton Island seats in the process. She took on the "old boys' network", that permeated Nova Scotia's politics at the time, by attempting to dismantle the province's entrenched patronage system. John Holm, the NDP's Sackville Cobequid MLA, took over as interim leader, until Chisholm was elected leader in 1996.

Федералды басшылық

1990 жылдардың ортасында Новая Шотландияның НДП партиясының үміті баяу көтеріліп келе жатқанда, федералды деңгейдегі партияның жағдайы осылай емес еді. 1993 жылғы Канада федералды сайлауы НДП үшін толыққанды сәтсіздікке ұшырады. Одри Маклаулиннің басшылығымен партия 1950 жылдардың соңында, сол кезде ККФ деп аталған, орын саны бойынша ең ауыр жеңіліске ұшырады. 1980 жылы Новая Шотландия партиясында болған сияқты ішкі тартыстарға тап болған Маклаулин, 1996 жылдың соңынан орнын 1995 жылдың соңына дейін босатуға мәжбүр болды. Партия ішіндегі атмосфера уытты болғандықтан, Макдоно 1995 жылдың көктемінде көшбасшылыққа үміткерлікке түсті. Бұл жағдай 1980 жылғы алғашқы сайлау кампаниясындағыдай болды: партияның бөлініп, өзін-өзі жоюға бейімділігі. Робинсон бұл сайлауда бірінші орынға ие болғанымен, Найстромның қолдаушылары екінші турда Макдоноға көшеді деп ойлады, бұл оған жеңіс сыйлайды деп күтті. Басқа ірі партия басшыларынан айырмашылығы, ол парламентке кіру үшін өзінің депутаттарының біреуін қауіпсіз округтен кетуге мәжбүрлемеді, керісінше келесі жалпы сайлауда Галифакс округінен үшінші рет үміткер болуды жөн көрді. Макдоно Галифаксты 11 000 дауыспен жеңіп, либерал Мэри Клэнсиді үшінші орынға ықтырды. Одақтардың басшылары оны ыстық қарсы алмады, көбінесе НДП-дан, әсіресе Канадалық автожұмысшыларының президенті Базз Харгроувтан бөлініп кетумен қорқытты. Ол партияны Тони Блэрдің «Үшінші жол» стилінде саяси спектрдің ортасына қарай жылжытуға тырысып жатқандай көрінді. Алайда 1999 жылдың тамызында партияның Оттавадағы саяси конвенциясындағы басшылық сөзінде ол «Үшінші жол» саясатынан алшақтауға тырысты: «Біз канадалықтардың 21-ғасырда жүруі үшін жаңа жол табуымыз керек. Ескі жол емес, «үшінші жол» емес, Канадада жасалған жол». Партия платформасында «Үшінші жол» саясатын қабылдау туралы резолюцияға көптеген одақ басшылары қарсы болғандықтан, дауыс беру нәтижесінде қабылданбады, сондай-ақ Макдононың «Канада жолына» да қарсылық болды. Канадалық Альянс және оның жаңа басшысы Стоквелл Дей Макдононың НДП партиясына тағы бір қиындық туғызды. Альянс үкіметі құруы мүмкін деген қорқыныштан көптеген НДП қолдаушылары либералдарға көшті. Сонымен қатар, екі НДП депутаты, Анжела Вотур және Рик Лалиберте, басқа партиялық фракцияларға өтіп, НДП фракциясын 19 орынға дейін қысқартты. 1993 жылғы сайлаудағы Маклаулиннің жағдайынан өзгеше. 2000 жылғы федералды сайлаудағы көңіл көншіліксіз нәтижеден кейін партияны жаңарту туралы талаптар көбейді. Кейбір партия белсенділері НДП партиясының саяси спектрдің ортасына қарай жылғанын сезінді және оны парламенттік процестен тыс әлеуметтік/саяси белсенділерді тарту арқылы өзгертуді қалады. Олар өз қозғалысын «Жаңа саясат бастамасы» немесе ЖСБ деп атады. «НДП прогресс» деп аталатын басқа топ партияның ішкі құрылымын реформалауды, басшыларды сайлаудың процедуралық өзгерістерін және партиядағы еңбек одақтарының бақылауын шектеуді көздеді. 2001 жылдың қарашасында партияның Виннипегтегі саяси конвенциясында ұсынылған ЖСБ резолюциясы қабылданбады. «НДП прогресс» партиясының партия басшысын сайлауға «бір мүше бір дауыс» қағидасы бойынша, ұйымдасқан еңбекке дауыс беруді 25 пайызға дейін шектеу туралы қаулысы қабылданды. Макдононың федералды басшылығын ерекшелендірген мәселе оның мансабының соңында болды: 2001 жылдың қыркүйегіндегі шабуылдардан кейін Канада мен АҚШ-ты аралап өткен исламофобияға және жалпы арабтарға қарсы сезімге қарсы күрес. Ол Канаданың құпия қызметінің қате ақпары бойынша АҚШ шекара қызметкерлері террорист ретінде қате тұтқындаған араб канадалық Махар Арарды елге қайтару үшін ұлттық сахнадағы күреске жетекшілік етті. 2002 және 2003 жылдары Макдоно оны босату үшін үгіт-насихат жүргізді. Бірнеше аптадан кейін, 2002 жылдың 5 маусымында, Макдоно сайлаудағы оң өзгерістерді пайдаланып, НДП партиясының жетекшісі лауазымынан кететінін жариялады. 2009 жылдың 29 маусымында Макдонафтың Галифакстағы (Новая Шотландия) Маунт-Сен-Винсент университетінің жаңа уақытша президенті болып тағайындалғаны туралы хабарланды. Ол 2009 жылдың тамызынан бастап бір жылға тағайындалды. 2009 жылдың 30 желтоқсанында ол Жаңа демократиялық партияның Новая Шотландия және федералды деңгейдегі басшылығындағы пионерлік жұмысы үшін Канада орденінің офицері болып тағайындалатыны туралы жарияланды. Ол 2012 жылдың 13 мамырында Новая Шотландияның Вольфвилл қаласындағы Акадия университетінен құрметті заң ғылымдарының докторы атағын алды.

As the fortunes of the Nova Scotia NDP were slowly rising during the mid 1990s, the same could not be said of its federal counterpart. The 1993 Canadian federal election was an unmitigated disaster for the NDP. Under Audrey McLaughlin's leadership, the party suffered its worst defeat since the late 1950s, in terms of seats, when it was then called the CCF. McLaughlin, faced with internal squabbles similar to those that occurred in the Nova Scotia party back in 1980, advanced her departure from the end of 1996 to the end of 1995. With an internal party atmosphere that could best be described as toxic, McDonough entered the leadership race in the spring of 1995. The conditions were similar to the ones she faced during her first leadership campaign in 1980: a divided party that was self immolating. Although Robinson had placed first on that ballot, he felt that most of Nystrom's supporters would go to McDonough on the second ballot, giving her the victory. Unusually for a major party leader, she did not have one of her MPs in a safe seat resign so she could get into Parliament via a by election, opting instead to make a third bid for her home riding of Halifax in the next general election. McDonough herself won Halifax by 11,000 votes, pushing Liberal incumbent Mary Clancy into third place. Union leaders were lukewarm in their support of her, often threatening to break away from the NDP, in particular the Canadian Auto Workers' president Buzz Hargrove. She was widely seen within the NDP as trying to pull the party toward the centre of the political spectrum, in the Third Way mode of Tony Blair although when she made her leader's speech at the party's August 1999 Ottawa policy convention, she attempted to distance herself from "Third Way" policies by stating: "We must lay out a new way for Canadians to navigate in the 21st century. Not an old way, not a 'third way', but a made in Canada way " A vote on a resolution to adopt Third Way policies in the party's platform formally was defeated, as many union leaders opposed it and McDonough's "Canadian Way". The Canadian Alliance and its new leader, Stockwell Day, presented a further challenge to McDonough's NDP. Fearful of the prospect of an Alliance government, many NDP supporters moved to the Liberals. As well, two NDP MPs, Angela Vautour and Rick Laliberte, crossed the floor to other party caucuses, reducing the NDP caucus to 19 seats. unlike McLaughlin in the 1993 campaign. After the disappointing performance in the 2000 federal election, there were more calls for party renewal. Some party activists perceived that the NDP had moved to the centre of the political spectrum and wanted to change that by bringing in social/political activists outside of the parliamentary process. They called their movement the New Politics Initiative, or NPI. Another group, called NDProgress, wanted to reform the party's internal structures, with procedural changes to how leaders were elected and limiting how much control Labour Unions had in the party. The NPI resolution was voted down when it was presented at the party's November 2001 Winnipeg policy convention. NDProgress's resolution to have a "one member one vote" election for party leader, with a provision to limit organized labour's allotment of ballots to a maximum of 25 percent, passed. The issue that highlighted McDonough's federal leadership, occurred during the twilight of her career: the fight against Islamophobia and general anti Arab sentiment, which swept through Canada and the United States in the wake of the 9/11 attacks in September 2001. She led the charge on the national scene to repatriate Mahar Arar, an Arab Canadian who was wrongly detained as a terrorist by United States border officials, on an erroneous tip from Canada's secret service. Throughout 2002 and 2003, McDonough campaigned for his release. A few weeks later, on June 5, 2002, McDonough used this positive turn in electoral fortunes to announce that she was stepping down as NDP leader. On June 29, 2009, it was announced that McDonough was named the new interim president of Mount Saint Vincent University, in Halifax, Nova Scotia. Her one year appointment began in August 2009. It was announced on December 30, 2009, that she was to be appointed an officer of the Order of Canada for her pioneering work as both the Nova Scotia and Federal leader of the New Democratic Party. She received an honorary Doctor of Civil Laws degree from Acadia University, in Wolfville, Nova Scotia on May 13, 2012.

Жеке өмір және өлім

Макдонаудың жалғыз некесі 1966 жылы Галифакс заңгері Питер Макдонауға (1 сәуір 1940 – 17 қараша 2021) тұрмысқа шығуы болды, олардың екі ұлы болды: Джастин және Трэвис. Макдональд 1997 жылғы сайлауда Торонто орталығы—Розедейл округінен НДП кандидаттығына түсті; алдыңғы сайлауда ол ПК партиясының қазіргі өкілі болған, және 1993 жылы Онтариодағы барлық ПК кандидаттары сияқты жеңіліске ұшырады. 2013 жылдың 3 мамырында Макдонау маммография барысында шамамен төрт ай бұрын оған емізу безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылғанын хабарлады. Ол ем алып жатқан болатын. Макдонау 2022 жылдың 15 қаңтарында 77 жасында Галифакстағы ұзақ мерзімді күтім үйінде қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан жеті жыл бұрын Альцгеймер ауруынан зардап шекті.