Томас Клемент Дуглас: Саскачеванның тұңғыш премьер-министрі және жаңа демократтар партиясының негізін қалаушысы

Томас Клемент Дуглас – Саскачеван провинциясының премьер-министрі (1944-1961), жаңа демократиялық партияның (NDP) негізін қалаушы. Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін енгізді.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Tommy Douglas — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Саскачеванның премьер-министрі 1944-1961 жылдар аралығында және НДП-ның негізін қалаушы жетекшісі Томас Клемент Дуглас (20 қазан 1904 – 24 ақпан 1986) – шотланд-канадтық саясаткер, 1944-1961 жылдар аралығында Саскачеванның жетінші премьер-министрі және 1961-1971 жылдар аралығында Жаңа демократиялық партияның (НДП) көшбасшысы болды. Баптист пасторы, ол 1935 жылы Канаданың Парламентіне Кооперативтік Комонвелл Федерациясының (ККФ) мүшесі ретінде сайланды. Ол федералды саясаттан кетуге және Саскачеван ККФ-ның көшбасшысы, содан кейін Саскачеванның жетінші премьер-министрі болуға шешім қабылдады. Оның үкіметі континенттегі алғашқы жалпыға бірдей, мемлекеттік медициналық қызмет көрсету бағдарламасын енгізді. Саскачеванның жалпыға бірдей денсаулық сақтау бағдарламасын құрғаннан кейін Дуглас отставкаға келіп, жаңадан құрылған федералды Жаңа демократиялық партияның (НДП) басшылығына үмітттенді, ол ұлттық ККФ-ның мұрагері болды. 1961 жылы ол партияның бірінші федералды көшбасшысы болып сайланды. Дуглас партияны үкіметке ешқашан жеткізбесе де, оның көп бөлігінде партия Парламенттегі билік тепе-теңдігін сақтап тұрды. Ол 1970 жылғы қазан айындағы дағдарыс кезінде соғыс жағдайы заңының қабылдануына қарсы күрескенімен белгілі болды. Ол келесі жылы көшбасшылық лауазымынан кетті, бірақ 1979 жылға дейін Парламент депутаты болып қалды. Дуглас көптеген құрметті дипломдармен марапатталды, ал 1971 жылы оның және оның саяси кеңесшісі М.Дж. Колдуэллдің құрметіне аталған қайырымдылық қоры құрылды. 1981 жылы ол Канада орденімен марапатталды және 1984 жылы, қайтыс болғанға дейін екі жыл бұрын, Канаданың құпия кеңесінің мүшесі атанды. 2004 жылы CBC телеарнасының бағдарламасы Томи Дугласты «Ең ұлы канадалық» деп жариялады, бұл Канада бойынша жүргізілген, көрермендердің қолдауымен өткен сауалнамаға негізделген.

Ерте өмір

Томас Клемент Дуглас 1904 жылы Шотландияның Фолкирк қаласындағы Камелон елді мекенінде, Энни (құрметті аты Клемент) мен Бур соғысында шайқасқан темір құюшы Томас Дугластың ұлы болып дүниеге келді. 1910 жылы, 7 жасында оның отбасы Канадаға көшіп, Виннипег қаласында қоныстанды. Шотландиядан кетпес бұрын Дуглас құлып, оң тізесін жарақаттады. Оған остеомиелит диагнозы қойылды және Шотландияда ауруды емдеу үшін бірнеше операция жасалды. Кейін Виннипегте остеомиелит қайтадан күшейді, соның салдарынан Дуглас ауруханаға түсті. Дәрігерлер ата-анасына аяғын кесуге тура келетінін айтты, бірақ танымал ортопед-хирург қызығушылық танытып, ата-анасы медицина студенттеріне операцияны қарауға рұқсат берсе, оны тегін емдеуге келісті. Бірнеше операциядан кейін Дугластың аяғы сақталды. Осы оқиға оны денсаулық сақтаудың баршаға тегін болуы керек деген сенімге жеткізді. Көп жылдар өткен соң Дуглас бір сұхбатта: «Ешбір баланың аяғы немесе өмірі ата-анасының жақсы хирургты шақыруға жеткілікті қаражат табу қабілетіне байланысты болмауы керек деп ойлаймын», – деді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (12-15 жас аралығында) отбасы Глазгоға оралды. 1918 жылдың соңында Виннипегке қайтып келді, сол кезде Дуглас Виннипегтегі жалпы ереуілге куә болды. Ол Мейн-стриттен үйдің шатырынан полицияның ереуілшілерге таяқ пен мылтықпен шабуыл жасағанын, ал трамвайдың аударылып, өртке берілгенін көрді. Сондай-ақ, Корольдік Канада атты полициясының (RCMP) жұмысшының біреуін атып өлтіргенін көрді. Бұл оқиға Дугластың өміріне зор әсер етіп, ол Саскачеван провинциясының премьер-министрі болғанда, құқықтар туралы заңда негізгі бостандықтарды қорғауға деген міндеттемесін нығайтты. 1920 жылы, 15 жасында Дуглас Виннипегтегі One Big Union спорт залында әуесқой бокспен айналыса бастады. Ол алты раундтан кейін 1922 жылы Манитоба штатының жеңіл салмақтағы чемпионы атанды. Дуглас мұрнының сынуына, бірнеше тісінің жоғалуына және қолы мен бас бармағының созылуына ұшырады. Ол келесі жылы да титулын сақтап қалды. 1930 жылы Дуглас Брэндон колледжінің музыка студенті Ирма Демпсиге үйленді. Олардың Ширли Дуглас есімді қызы болды, кейіннен олар екінші қызын, медбике болған Джоанды асырап алды. Актер Кифер Сазерленд, қызы Ширли мен актер Дональд Сазерлендтің ұлы, оның немересі.

Thomas Clement Douglas was born in 1904 in Camelon, Falkirk, Scotland, the son of Annie (née Clement) and Thomas Douglas, an iron moulder who fought in the Boer War. In 1910 at age 7, his family emigrated to Canada, where they settled in Winnipeg. Shortly before he left Scotland, Douglas fell and injured his right knee. Osteomyelitis set in and he underwent a number of operations in Scotland in an attempt to cure the condition. Later in Winnipeg, the osteomyelitis flared up again, and Douglas was sent to hospital. Doctors there told his parents his leg would have to be amputated; however, a well known orthopedic surgeon took interest and agreed to treat him for free if his parents allowed medical students to observe. After several operations, Douglas's leg was saved. This experience convinced him that health care should be free to all. Many years later, Douglas told an interviewer, "I felt that no boy should have to depend either for his leg or his life upon the ability of his parents to raise enough money to bring a first class surgeon to his bedside." During World War I (aged 12 to 15), the family went back to Glasgow. They returned to Winnipeg in late 1918, in time for Douglas to witness the Winnipeg general strike. From a rooftop vantage point on Main Street, he witnessed the police charging the strikers with clubs and guns, and a streetcar being overturned and set on fire. He also witnessed the Royal Canadian Mounted Police (RCMP) shoot and kill one of the workers. This incident influenced Douglas later in life by cementing his commitment to protect fundamental freedoms in a Bill of Rights when he was premier of Saskatchewan. In 1920, at the age of 15, Douglas began amateur boxing at the One Big Union gym in Winnipeg. Weighing , he won the 1922 Lightweight Championship of Manitoba after a six round fight. Douglas sustained a broken nose, a loss of some teeth, and a strained hand and thumb. He held the title the following year. In 1930, Douglas married Irma Dempsey, a music student at Brandon College. They had one daughter, actress Shirley Douglas, and they later adopted a second daughter, Joan, who became a nurse. Actor Kiefer Sutherland, son of daughter Shirley and actor Donald Sutherland, is his grandson.

Білім

Дуглас бастауыш мектепті Виннипегте бастады. Ол Глазгоға оралғаннан кейін бастауыш білімін аяқтады. Ол шаштаразда сабыншы болып жұмыс істеді, қатты сақалдарға көпір жақты, содан кейін 13 жасында мектепті тастап, пробка фабрикасына жұмысқа орналасты. Фабрика иесі Дугласқа түнгі мектепте оқуға ақы төлеуді ұсынды, осылайша ол португал және испан тілдерін үйреніп, пробка сатып алушы бола алатын еді. Алайда, соғыс аяқталғанда отбасы Виннипегке оралды, ал Дуглас баспа ісіне кірісті. Ол бес жыл шәкірттікке өтті және Линотип операторы болып жұмыс істеді, соңында шеберлік куәлігін алды, бірақ дін қызметкері болу арманы үшін мектепке қайтуға шешім қабылдады.

Брэндон университеті

1924 жылы 19 жасар Дуглас Макмастер университетіне қарасты баптист мектебі – Брэндон колледжіне орта білімін аяқтау және теологияны оқу үшін түсті. Колледжде алты жыл оқыған кезінде ол христиандық қағидаларды әлеуметтік реформалармен үйлестіретін Әлеуметтік Жақсы Хабар қозғалысының ықпалына ілесті. Брэндонның либералды көзқарастағы профессорлары студенттерді олардың фундаменталистік діни сенімдеріне күдікпен қарауға ынталандырды. Олардың пікірінше, христиан діні жеке құтқарылу үшін күресумен қатар, әлеуметтік әділетті іздеумен де бірдей мәнді. Дуглас Брэндонда социализм курсын оқыды және грек философиясын зерттеді. Ол алғашқы үш жылда курсын үздік бітірді, ал соңғы үш жылда Стэнли Ноулз есімді жаңа студентпен алтын медаль үшін бәсекелесті. Кейін екеуі де дін қызметкері және солшыл саясаткер атанды. Дуглас колледж өміріне белсенді қатысты. Басқа нәрселермен қатар, ол шебер дебатшы болды, мектеп газетіне мақалалар жазды және студенттік басқаруға қатысты, соңғы курста студенттік ұйымның президенті болып сайланды. Дуглас Брэндон колледжіндегі білімін аптасына 15 долларлық еңбекақымен бірнеше ауылдық шіркеулерде жексенбі күндері қызмет өткізу арқылы қаржыландырды. Діни қызметкерлердің жетіспеушілігі шағын қауымдарды студент-пасторларға жүктеуге мәжбүр етті. Кейін Дуглас әлеуметтік реформаны қолдап, кедейлерге көмектесу туралы уағыздар айтқанын еске алды: «Киелі кітап – бұл бұқа скрипкасы, оған қалаған күйіңізді ойнай аласыз». Ол әлеуметтік және экономикалық мәселелерге деген қызығушылығының нәтижесінде «адамзатты көтерілетін қоғам мен институттар құру» туралы уағыздағанын айтты. Ол сондай-ақ, шіркеу кештерінде және клубтарда ойын-сауық монологтары мен өлеңдер оқып, әр өнернамасына 5 доллар таба алды. Колледждегі екінші және үшінші курстарында ол Манитоба провинциясының Карберри қаласындағы пресвитериан шіркеуінде уағыз айтты. Сол жерде ол фермердің қызы Ирма Демпсимен танысты, ол кейін оның әйелі болды.

In 1924, the 19 year old Douglas enrolled at Brandon College, a Baptist school affiliated with McMaster University, to finish high school and study theology. During his six years at the college, he was influenced by the Social Gospel movement, which combined Christian principles with social reform. Liberal minded professors at Brandon encouraged students to question their fundamentalist religious beliefs. Christianity, they suggested, was just as concerned with the pursuit of social justice as it was with the struggle for individual salvation. Douglas took a course in socialism at Brandon and studied Greek philosophy. He came first in his class during his first three years, then competed for gold medals in his last three with a newly arrived student named Stanley Knowles. Both later became ministers of religion and prominent left wing politicians. Douglas was extremely active in extracurricular activities. Among other things, he became a champion debater, wrote for the school newspaper and participated in student government winning election as Senior Stick, or president of the student body, in his final year. Douglas financed his education at Brandon College by conducting Sunday services at several rural churches for 15 dollars a week. A shortage of ordained clergy forced smaller congregations to rely on student ministers. Douglas reported later that he preached sermons advocating social reform and helping the poor: "[T]he Bible is like a bull fiddle you can play almost any tune you want on it." He added that his interest in social and economic questions led him to preach about "building a society and building institutions that would uplift mankind". He also earned money delivering entertaining monologues and poetry recitations at church suppers and service club meetings for five dollars a performance. During his second and third years at the college, he preached at a Presbyterian church in Carberry, Manitoba. There he met a farmer's daughter named Irma Dempsey who would later become his wife.

Эвгеника бойынша магистрлік диссертация

Дуглас 1930 жылы Брэндон колледжін бітіріп, 1933 жылы Макмастер университетінде әлеуметтану саласында магистр дәрежесін алды. Оның "Ақыл-жағынан кемтар отбасылардың мәселелері" атты диссертациясы евгениканы қолдады. Диссертацияда некеге тұруға ниеттенген жұптардың психикалық және моральдық тұрғыдан жарамды екендігін растау қажет болатын жүйе ұсынылды. Ақыл-жағынан қабілеті төмен, моральдық принциптері бұзылған немесе жұқпалы ауруларға шалдыққандар "кемтар" деп есептеліп, мемлекеттік шаруашылықтарға немесе лагерьлерге жіберілетін болса, психикалық кемістігі бар немесе емдеуге келмейтін ауруларға шалдыққандар стерильдендірілуі керек еді. Дуглас өмірінің соңына қарай диссертациясын сирек айтты, ал оның үкіметі евгеникалық саясатты ешқашан қабылдаған жоқ. Алайда, Саскачеванның психикалық денсаулық жүйесіне жасалған екі ресми сараптамада осындай бағдарлама ұсынылды, ол ол премьер-министр және денсаулық сақтау министрі болған кезде жасалды. Премьер-министр ретінде Дуглас евгеника заңдарын қабылдауға қарсы болды. 1944 жылы Дуглас билікке келген кезде, көптеген адамдар евгеникаға күмәнмен қарады, себебі нацистік Германия оны "үлгілі нәсілді" құру әрекетінде қолданған болатын. Оның орнына Дуглас психикалық мүмкіндігі шектеулі адамдарға кәсіби оқытуды және психикалық аурулардан зардап шегушілерге терапияны енгізді.

Чикагодағы докторлық зерттеу

1931 жылдың жазында Дуглас Чикаго университетінде әлеуметтануды оқуын жалғастырды. Ол докторлық диссертациясын аяқтаған жоқ, бірақ Ұлы Депрессия кезеңіндегі "жунглилер" деп аталатын, немесе саяхатшылар лагерьлеріндегі зерттеу жұмысы оны қатты мазалады, онда шамамен 75 000 адам күндіз тірлік табу үшін жалбарынуға немесе ұрлық жасауға мәжбүр болды. Дуглас бұрын американдық орта тапқа жатқан адамдармен – көңілі құлаған банк қызметкерлерімен, адвокаттармен және дәрігерлермен сұхбаттасты. Кейін Дуглас: "Құтқарылу Армиясы мен шіркеулер ұйымдастырған шағын асханалар болды. Бірінші жарты сағатта олардың бәрі таусылып кететін. Содан кейін ештеңе қалмады. Осы бейшаралықты сөзбен жеткізу мүмкін емес" деді. Дуглас социалистік партия мүшелерінің Маркс пен Лениннің сөздерін қайталап отырып, революция күтіп, мұқтаж адамдарға көмектесуден бас тартуына да қатты ренжіді. Дуглас: "Осы тәжірибе абсолютистерге деген ықыласымды басып тастады. Қоғамды құрудың жоспары туралы әңгімелеп, ештеңе істемейтін адамдарға шыдамды емеспін" деді.

Ауызшадан саясатқа

Дуглас Брэндон колледжін бітіргеннен кейін екі ай өткен соң Ирма Демпсиге үйленді, және екеуі Саскачеван провинциясының Вейбурн қаласына көшіп барды, онда ол Кальвари баптистік шіркеуінде дін қызметкері болды. Ирма 19 жаста, ал Дуглас 25 жаста еді. Ұлы Депрессия басталғанда Дуглас әлеуметтік белсенділікке түсіп, жаңа Кооперативтік Комонвелл Федерациясы (CCF) саяси партиясына қосылды. Ол 1935 жылғы федералды сайлауда Канаданың Төменгі палатасына сайланды. 1939 жылдың қыркүйегіндегі соғысқа қатысу туралы Төменгі палатаның арнайы отырысында, 1936 жылы нацистік Германияны аралап, көргендерінен қатты безген Дуглас Гитлерге қарсы соғысқа түсуді қолдады. Ол партия жетекшісі Дж. С. Вудсворттан айырмашылығы, пацифист болған жоқ және себептерін түсіндірді:

Дуглас пен Колдуэллдің ұстанымы ақырында CCF Ұлттық кеңесімен қабылданды, бірақ олар Вудсворттың пацифистік көзқарасын сынамады және оған оны палатада жариялауға рұқсат берді. Дуглас Вудсвортқа оның сөйлеуі кезінде, оған келіспесе де, беттерді ұстап, оларды аударып көмектесті. Вудсворт осы жылдың басында инсульт алғандықтан, жазбаларын ұстап тұратын адамға мұқтаж болды, ал Дуглас оны әлі де өте жоғары бағалады және басшысына адал қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Дуглас соғыстағы Канада армиясына қатарына жазылды. Ол шетелде қызмет етуге ерікті түрде түскен, бірақ медициналық тексеруде бұрынғы аяқ ауруы анықталды. Дуглас Канадада қалды, ал Гренадерлер Гонконгқа аттанды. Егер ол денсаулығына байланысты қатыса алмаса, 1941 жылдың желтоқсан айында Гонконгта полк мүшелері қаза болғанда немесе тұтқындалғанда, ол олармен бірге болар еді.

Медициналық сақтандыру

Дугластың басты мақсаты Medicare құру болды. Ол өзінің алғашқы мерзімінде медициналық сақтандыру реформасын енгізді және соңғы мерзімінің соңына қарай провинцияны кезең-кезеңімен жалпыға бірдей медициналық қамсыздандыруға бағытталды. 1962 жылдың жазында Саскачеван провинциялық үкімет, Солтүстік Американың медициналық мекемелері және провинцияның дәрігерлері арасындағы қатаң күрес орталығына айналды, олар 1962 жылғы Саскачеван дәрігерлерінің ереуілімен жағдайды тоқтатты. Дәрігерлер өздерінің мүдделерінің қорғалмағанына сенді және дәрігерлер көрсеткен қызмет үшін үкіметі ағымдағы бағаны төлейтініне келіскенімен, олар айтарлықтай кіріс жоғалтудан және медициналық көмекке қатысты үкіметтің араласуынан қорқыды. Медициналық мекеме Дугластың жоспарын іске асыру үшін шетелдік дәрігерлерді тартатынын және халықты қорқыту үшін нәсілшілдік бейнелерді пайдаланды деп мәлімдеді. Дуглас Medicare-дің әкесі ретінде кеңінен танымал, бірақ Саскачеванның жалпыға бірдей бағдарламасын оның ізбасары Вудро Ллойд 1962 жылы іске қосты. Дуглас бұрынғы жылы премьер-министр қызметінен және заң шығарушы орган мүшелігінен CCF-тің жаңадан құрылған федералдық мұрагері – Канаданың Жаңа демократиялық партиясын (NDP) басқару үшін кетті. Провинцияның қоғамдық денсаулық сақтау бағдарламасының табысы федералдық үкіметтің назарынан тыс қалмады. Саскачеваннан тағы бір саясаткер, жаңадан сайланған премьер-министр Джон Дифенбекер 1958 жылы аурухана жоспарын енгізуге ниеттенген кез келген провинцияға федералдық үкіметтен доллардың 50 центын беретінін жариялады. 1962 жылы Дифенбекер белгілі заңгер және Жоғарғы Сот судьясы, сондай-ақ Саскачеваннан шыққан Эммет Холлды ұлттық денсаулық сақтау жүйесі жөніндегі Корольдік комиссияға – Денсаулық сақтау қызметтері жөніндегі Корольдік комиссияға төрағалық етуге тағайындады. 1964 жылы судья Холл Саскачеванның мемлекеттік медициналық сақтандыру моделін бүкіл елде қабылдауды ұсынды. 1966 жылы Лестер Б. Пирсонның либералдық азшылық үкіметі осындай бағдарламаны құрды, онда федералдық үкімет шығындардың 50 пайызын, ал провинциялар қалған бөлігін төледі. Канада бойынша қоғамдық денсаулық сақтау жүйесін енгізу үш түрлі саяси көзқарастағы адамдардың еңбегінің нәтижесі болды: CCF-тің Дугласы, Прогрессивті консерваторлардың Дифенбеккері және либералдардың Пирсоны.

Douglas's number one concern was the creation of Medicare. He introduced medical insurance reform in his first term, and gradually moved the province towards universal medicare near the end of his last term. In the summer of 1962, Saskatchewan became the centre of a hard fought struggle between the provincial government, the North American medical establishment, and the province's physicians, who brought things to a halt with the 1962 Saskatchewan doctors' strike. The doctors believed their best interests were not being met and feared a significant loss of income as well as government interference in medical care decisions even though Douglas agreed that his government would pay the going rate for service that doctors charged. The medical establishment claimed that Douglas would import foreign doctors to make his plan work and used racist images to try to scare the public. Douglas is widely known as the father of Medicare, but the Saskatchewan universal program was finally launched by his successor, Woodrow Lloyd, in 1962. Douglas stepped down as premier and as a member of the legislature the previous year, to lead the newly formed federal successor to the CCF, the New Democratic Party of Canada (NDP). The success of the province's public health care program was not lost on the federal government. Another Saskatchewan politician, newly elected Prime Minister John Diefenbaker, decreed in 1958 that any province seeking to introduce a hospital plan would receive 50 cents on the dollar from the federal government. In 1962, Diefenbaker appointed Justice Emmett Hall—also of Saskatchewan, a noted jurist and Supreme Court Justice—to Chair a Royal Commission on the national health system—the Royal Commission on Health Services. In 1964, Justice Hall recommended a nationwide adoption of Saskatchewan's model of public health insurance. In 1966, the Liberal minority government of Lester B. Pearson created such a program, with the federal government paying 50% of the costs and the provinces the other half. The adoption of public health care across Canada ended up being the work of three men with diverse political ideals – Douglas of the CCF, Diefenbaker of the Progressive Conservatives, and Pearson of the Liberals.

Сайлау

1958 жылғы Канададағы жалпы сайлау CCF үшін апатқа ұшырады; оның фракциясы сегізге дейін азайды, ал партия жетекшісі М. Дж. Колдуэлл өзінің мандатын жоғалтты. CCF басшылығы партияның құлдырап бара жатқанын және радикалды өзгерістер қажет екенін түсінді. Басшылық Колдуэллді жетекшілігінде қалуға көндірді, бірақ оның орнын басатын, Парламенттегі жетекші де қажет болды, себебі ол енді Парламент депутаты емес еді. CCF парламенттік фракциясы Хейзен Аргюді Парламенттегі жаңа жетекші етіп таңдады. 1960 жылғы CCF съезіне дейін Аргю Колдуэллді орнынан кетуге шақырып отырды; бұл жетекшілікке талас CCF және Канада Еңбек конгресі жоспарлаған жаңа партияға өту жоспарларын қауіпке тікелей ұшыратты. CCF ұлттық президенті Дэвид Льюис – 1958 жылы ұлттық төраға мен ұлттық президенттік лауазымдар біріктірілген кезде Колдуэллдің орнын басып – және жаңа партияның қалған ұйымдастырушылары Аргюдің маневрлеріне қарсы болды және Дугластың жаңа партияның бірінші жетекшісі болуын қалады. Олардың жоспарларын бұзбау үшін Льюис Аргюді партия жетекшілігі мәселесі бойынша съезде дауыс беруге мәжбүрлемеуге тырысты, нәтижесінде съезд залында парламенттік фракция мен партия басшылығы арасында жарылыс болды. Колдуэлл жетекшіліктен бас тарды, ал Аргю оның орнын басып, партияның соңғы ұлттық жетекшісі атанды. Әлде 1941 жылдан бері Колдуэлл Дугластың Ұлттық CCF-ті басқаруын қалаған (сол кезде Колдуэллдің жақын арада ұлттық жетекшілікке өтетіні анық болды). 1961 жылы «Жаңа партия» құрылғанда Колдуэлл Дугласты жетекшілікке түсуге итермеледі. Колдуэлл Аргюге сенбеді, сондай-ақ CCF басшылығының көптеген өкілдері оның либералдармен партияны біріктіру мақсатында құпия кездесулер өткізіп жатқанын ойлады. Сонымен қатар, Колдуэлл мен Дуглас Льюистің Аргюге лайықты балама бола алмайтынын есептеді, себебі Льюис Аргюді жеңе алмайтын еді; бұл ішінара Льюистің парламенттік мандатын жоғалтуына байланысты болды, бірақ одан да маңыздысы, жылдар бойы партиялық тәртіпті сақтаушы рөлі оған көптеген жаулар жасады, бұл оның жетекшілікке ие болуына кедергі келтіруі мүмкін еді. Дуглас Колдуэллмен, Льюиспен және оның фракциясымен кеңескеннен кейін 1961 жылдың маусым айында Жаңа партияның жетекшілігіне кандидат болуға мәжбүр болды. Ол 1961 жылдың 3 тамызында Оттавада өткен бірінші NDP жетекшілік съезінде Аргюді оңай жеңіп, жаңа партияның бірінші жетекшісі атанды. Алты айдан кейін Аргю фракциядан шығып, либералға айналды.

The 1958 Canadian general election was a disaster for the CCF; its caucus was reduced to eight, and party leader M. J. Coldwell lost his own seat. The CCF executive knew that their party was dying and needed radical change. The executive persuaded Coldwell to remain as leader, but the party also needed a leader in the House of Commons to replace him, because he obviously was no longer a Member of Parliament. The CCF parliamentary caucus chose Hazen Argue as its new leader in the House. During the lead up to the 1960 CCF convention, Argue was pressing Coldwell to step down; this leadership challenge jeopardized plans for an orderly transition to the new party that was being planned by the CCF and the Canadian Labour Congress. CCF national president David Lewis – who succeeded Coldwell as president in 1958, when the national chairman and national president positions were merged – and the rest of the new party's organizers opposed Argue's manoeuvres and wanted Douglas to be the new party's first leader. To prevent their plans from being derailed, Lewis unsuccessfully attempted to persuade Argue not to force a vote at the convention on the question of the party's leadership, and there was a split between the parliamentary caucus and the party executive on the convention floor. Coldwell stepped down as leader, and Argue replaced him, becoming the party's final national leader. As far back as 1941, Coldwell wanted Douglas to succeed him in leading the National CCF (at that time, it was obvious that Coldwell would be assuming the national leadership in the near future). When the time came for the "New Party" to form, in 1961, Coldwell pressured Douglas to run for the leadership. Coldwell did not trust Argue, and many in the CCF leadership thought that he was already having secret meetings with the Liberals with a view to a party merger. Also, Coldwell and Douglas thought Lewis would not be a viable alternative to Argue because Lewis was not likely to defeat Argue; this was partly due to Lewis' lack of a parliamentary seat but also, and likely more importantly, because his role as party disciplinarian over the years had made him many enemies, enough to potentially prevent him from winning the leadership. Douglas, after much consultation with Coldwell, Lewis, and his caucus, decided in June 1961 to reluctantly contest the leadership of the New Party. He handily defeated Argue on 3 August 1961 at the first NDP leadership convention in Ottawa, and became the new party's first leader. Six months later, Argue crossed the floor and became a Liberal.

Төменгі палата, ІІ акт

Дуглас провинциялық саясаттан қанағаттанбай, 1962 жылы Реджина Сити округінен Канада Парламентіне сайлануға тырысты, бірақ Кен Мордан жеңіліс тапты. Кейін Британдық Колумбиядағы Бернаби—Кокитлам округінде қосымша сайлауда жеңіске жетті. 1963 және 1965 жылғы сайлауларда сол округтен қайта сайланған Дуглас, 1968 жылғы федералды сайлауда аумақтық қайта бөліністен кейін Бернаби—Сеймур округінен орынды жоғалтты. 1968 жылы Колин Кэмеронның қайтысынан кейін 1969 жылы Нанаимо—Ковичан—Аралдар округінде өткен қосымша сайлауда тағы да орын жеңіп алды және 1979 жылы сайлау саясатынан зейнетке шыққанға дейін осы округтің өкілі болды. Жаңа демократтық партия (NDP) бұрынғы CCF партиясынан сайлауларда жақсы нәтижелер көрсетсе де, партия күткендей үлкен жетістікке қол жеткізе алмады. Бұған қарамастан, Дуглас партия мүшелері және канадалықтардың көпшілігі тарапынан зор құрметке ие болды, өйткені партия 1960 жылдардың ортасында Лестер Пирсонның азшылық үкіметтері кезінде маңызды ықпалға ие болды.

Гомосексуализмге қатысты көзқарастар

1968 жылғы Федералды сайлау кезінде Дуглас гомосексуализмді емделетін ауру деп сипаттады, оны "ақыл-сана ауруы [және] психиатриялық жағдай" деп атады, дәл сол сияқты Америка Психиатриялық қауымдастығы да атап өткендей. Оны қылмыстық құқық бұзушылық ретінде жазалаудың орнына, Дуглас оны психиатрлар мен әлеуметтік жұмыскерлердің емдеуіне болады деп сенді. Гомосексуализмге қатысты осы көзқарас сол кезде басым болған, бірақ кейіннен тарихи тұлғалардың қалай есте сақталуы туралы мәселелер көтерілді. Дегенмен, Дуглас 1969 жылы гомосексуализмді қылмыстан босататын C 150 заң жобасын қолдады.

1970 жылғы соғыс шаралары туралы заң

Қазан дағдарысы Дуглас пен Дэвид Льюисті – қазір парламент мүшесі – "қызу орынға" қойды, Льюис Квебекке тамыры бар жалғыз НДП депутаты болды. Ол және Льюис 16 қазанда Соғыс шаралары заңының күшіне енуіне қарсы болды. Бұл заң бұрын тек соғыс уақытында ғана қабылданған, азаматтық бостандықтарды қатты шектеді және полиция мен әскерилерге күдіктілерді тұтқындау мен ұстауға, көбінесе дәлелдің аз немесе мүлдем болмауына қарамастан, кеңейтілген өкілеттіктер берді. Льюис сол күні баспасөз мәслихатында партия атынан сөйлегенде: «Біздегі ақпарат Квебекте қылмыстық әрекеттер мен қылмыстық сөз байласулар болғанын көрсетті. Бірақ, қасақана, немесе ұсталған, немесе жоспарланған көтеріліс болды деген ешқандай ақпарат жоқ, мұндай жағдай ғана Соғыс шаралары заңын қолдануды негіздеуі мүмкін еді». Дуглас та осыған ұқсас сын айтты: «Үкімет, менің ойымша, жаңғақты сындыру үшін балға қолданып отыр». Оның орнына, ол және оның досы, саяси ұстазы М.Дж. Колдуэлл 1971 жылы партияның құрметіне Дуглас-Колдуэлл қоры құрылғанмен марапатталды. Жаңа басшы Дэвид Льюис кезінде ол НДП-ның энергетикалық сарапшысы болып қызмет етті. 1972 және 1974 жылғы сайлауларда Нанаимо-Ковичан-Аралдар сайлау округінде қайта сайланды. 1985 жылы ол Саскачеванның Еңбегінің орденімен марапатталды, ал Брэндон университеті Дуглас пен оның ескі досы Стэнли Ноулздың құрметіне студенттік одақ ғимаратын салды. 1984 жылдың маусым айында Дуглас автобус қағып жарақат алды, бірақ тез сауығып, 80 жасқа толған күні The Globe and Mail газетіне күніне бес шақырымға дейін жүретінін айтты. Өмірінің осы кезеңінде оның есте сақтау қабілеті нашарлай бастады және ол лекция оқуды тоқтатты, бірақ Дуглас-Колдуэлл қорындағы қызметін жалғастырды. Сол жылдың 30 қарашасында ол Канаданың Корольдік кеңесінің мүшесі аталды. Дуглас 1986 жылдың 24 ақпанында 81 жасында Оттавада рактан қайтыс болды және Бичвуд зиратында жерленді. 2004 жылы Канада телерадиокорпорациясы (CBC) өткізген ұлттық телеконкурста көрермендер онлайн дауыс беру арқылы оны «Ең ұлы канадалық» деп таныды.

The October Crisis put Douglas and David Lewis—now a Member of Parliament—on the "hotseat", with Lewis being the only NDP MP with any roots in Quebec. He and Lewis were opposed to 16 October implementation of the War Measures Act. The act, enacted previously only for wartime purposes, imposed extreme limitations on civil liberties, and gave the police and military vastly expanded powers for arresting and detaining suspects, usually with little to no evidence required. Lewis, speaking for the party at a press scrum that day: "The information we do have, showed a situation of criminal acts and criminal conspiracy in Quebec. But, there is no information that there was unintended, or apprehended, or planned insurrection, which alone, would justify invoking the War Measures Act." Douglas voiced similar criticism: "The government, I submit, is using a sledgehammer to crack a peanut." Instead, he and his friend and political mentor M. J. Coldwell were honoured by the party with the creation of the Douglas–Coldwell Foundation in 1971. He served as the NDP's energy critic under the new leader, David Lewis. He was re elected in the riding of Nanaimo–Cowichan–The Islands in the 1972 and 1974 elections. In 1985, he was appointed to the Saskatchewan Order of Merit and Brandon University created a students' union building in honour of Douglas and his old friend, Stanley Knowles. In June 1984, Douglas was injured when he was struck by a bus, but he quickly recovered and on his 80th birthday he claimed to The Globe and Mail that he usually walked up to five miles a day. By this point in his life his memory was beginning to slow down and he stopped accepting speaking engagements but remained active in the Douglas–Coldwell Foundation. Later that year, on 30 November, he became a member of the Queen's Privy Council for Canada. Douglas died of cancer at the age of 81 on 24 February 1986, in Ottawa and was buried at Beechwood Cemetery. In a national TV contest, conducted by the Canadian Broadcasting Corporation (CBC) in 2004, he was crowned "Greatest Canadian" by viewers in an online vote.

Құрметтеулер

Саскачеванның Дифенбекер көлі мен К’Аппел өзенінің бөгетіне жақын орналасқан Дуглас провинциялық паркі оның құрметіне аталған. Леа Вивот салған «Үлкен канадалық» мүсіні 2010 жылдың қыркүйегінде оның туған қаласы Вейбурнда орнатылып, немересі Кифер Сазерленд ашты. Британдық Колумбияның Бернаби қаласындағы кітапхана оның есімімен аталып, 2009 жылдың 17 қарашасында жұмысын бастады. Бірнеше мектеп оның есімімен аталған, оның ішінде Саскатундағы Томми Дуглас колледжі және Торонтодағы студенттік жатақхана кооперативі, Campus Co-operative Residences, өз үйлерінің біріне оның есімін берді. 2015 жылдың ақпанында Канаданың Онтарио штатындағы Воган қаласында оның құрметіне Томми Дуглас орта мектебі ашылды. Халықаралық деңгейде Сильвер-Спрингтегі бұрынғы Ұлттық еңбек колледжі 2014 жылы Amalgamated Transit Union сатып алғаннан кейін Томми Дуглас орталығы болып қайта аталды. 2019 жылдың наурыз айында Саскачеванның Регина қаласында Дугласқа «Медикаре атасы» деген есім берілген тақта ашылды.

Көркем сурет

Пьер Трюдо туралы екі CBC Television шағын сериясында, «Трюдо және Трюдо II: Маверик жасалуында» Дугласты Эрик Петерсон сомдады. 2006 жылғы 12 және 13 наурызда CBC телеарнасында көрсетілген «Далалық алып: Томми Дугластың өмірі» атты шағын сериалда Дугласты Майкл Террио ойнады. Фильмді сыншылар тарихи нақтылықтан ауытқуы үшін сынады. Әсіресе, 1920 жылдардың соңынан 1930 жылдардың ортасына дейін Саскачеванның премьер-министрі болған Джеймс Гардинердің бейнеленуіне саяси тарихшылар және Гардинер отбасы қарсылық білдірді. Осыған жауап ретінде CBC фильмді саралау үшін «тәуелсіз тарихшыны» шақырды және оны болашақ көрсетуден алып тастады, соның ішінде үйге және білім беру мақсатында сатуын тоқтатты. Дуглас 1986 жылы Канада Ұлттық кино кеңесінің «Томми Дуглас: Жалынды сақтаушы» атты деректі фильмінің тақырыбы болды, ол деректі бағдарлама немесе сериядағы үздік жазу үшін «Близнецы» сыйлығын жеңіп алды. Дуглас Майкл Мурдың «Sicko» деректі фильмінде де еске алынды, онда АҚШ-тың денсаулық сақтау жүйесі Канада және басқа елдердің жүйелерімен салыстырылды.

Өлеңдер

"Кремді бөлуші" – Дуглас жазған мысал. Ол капиталистік жүйенің ауыл шаруашылығы саласындағы кемшіліктерін түсіндіру мақсадында жазылған. Онда жоғары топтың кремді, орта топтың толық сүтті, ал шаруалар мен өнеркәсіп жұмысшыларының сүтке тікелей ұқсамайтын сулы сұйықты алатыны туралы теңеу жасалады. Ол "Тышқан елi" мысалын қайта айтуымен де белгілі болды, онда сайлаушылардың көпшілігі тышқандармен теңестіріледі және олар қара немесе ақ мысықтарды саяси қайраткер ретінде сайлайды, бірақ ешқашан өздерінің тышқандарын сайламайды. Бұл жұмысшылар мен олардың жалпы мүдделері Либералдық немесе Консервативтік партиялардан (қара және ақ мысықтар) бай саясаткерлерді сайлау арқылы қамтамасыз етілмейтінін, тек олардың тобынан (тышқандардан) шыққан партия ғана – бастапқыда CCF, кейіннен NDP – олардың мүдделерін қорғай алатынын көрсетеді. Көп жылдар өткен соң, оның немересі, телеактер Кифер Сазерленд, Дугластың "Тышқан елi" сөйлеуін баяндама ретінде пайдаланған "Тышқан елi" анимациялық фильмінің кіріспесін жасады.

Сайлау тарихы

+Томми Дугластың сайлау тарихы — Облыстық және федералды жалпы сайлаулар Жыл Түрі Партия Дауыстар Орындықтар Позиция Толық % Толық±1944 Облыстық Кооперативтік Қауымдастық 211,364 53.1% +34.4% +371948 236,900 47.6% −5.5% −161952 291,705 54.1% +6.5% +111956 249,634 45.3% −8.8% −61960 276,846 40.8% −4.5% +11962 Федералды Жаңа Демократиялық 1,044,754 13.57% N/A N/A1963 1,044,701 13.22% −0.35% −21965 1,381,658 17.91% +4.69% +41968 1,378,263 16.96% −0.95% +1

+Томми Дугластың сайлау тарихы — Облыстық және федералды сайлау округтері бойынша сайлаулар Жыл Түрі Округ Партия Дуглас үшін дауыстар Нәтиже Свинг Толық % 2=Позиция (О). 1934 Облыстық жалпы Weyburn Фермер-Еңбекші 1,343 25.84% 3-ші N/A Жеңіс 1935 Федералды жалпы Weyburn Кооперативтік Қауымдастық 7,280 45.00% 1-ші N/A Жеңіс 1940 8,509 52.10% 1-ші +7.10% Сақталды 1944 Облыстық жалпы Weyburn 5,605 61.63% 1-ші N/A Жеңіс 1948 6,273 56.31% 1-ші −5.32% Сақталды 1952 6,020 59.86% 1-ші +3.55% Сақталды 1956 4,930 48.17% 1-ші −11.69% Сақталды 1960 5,054 48.43% 1-ші +0.26% Сақталды 1962 Федералды жалпы Regina City Жаңа Демократиялық 12,736 28.94% 2-ші N/A Сақталды 1962 Федералды аралық сайлау Burnaby—Coquitlam 16,313 50.43% 1-ші N/A Сақталды 1963 Федералды жалпы 19,067 46.37% 1-ші −4.06% Сақталды 1965 22,553 52.92% 1-ші +6.55% Сақталды 1968 Burnaby—Seymour 17,753 44.89% 2-ші N/A Жеңіс 1969 Федералды аралық сайлау Nanaimo—Cowichan—The Islands 19,730 57.03% 1-ші N/A Сақталды 1972 Федералды жалпы 25,483 56.93% 1-ші −0.10% Сақталды