Кіріспе
Ресейлік күнделік жазушы және Холокост құрбаны Татьяна Николаевна Савичева (Татьяна Николаевна Савичева), көбінесе Таня Савичева (1944 07 01), екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ленинград қоршауында болғанда 1942 жылы күнделік жүргізген орыс қызы. Қоршау кезінде Савичева күнделігіне отбасы мүшелерінің бірінен соң бірі қайтыс болғанын жазып, соңғы жазбасында өзі ғана тірі қалған отбасы мүшесі екеніне сенгенін көрсетті. Савичева құтқарылып, ауруханаға жеткізілсе де, 1944 жылдың шілдесінде 14 жасында ішек туберкулезінен қайтыс болды. Савичеваның суреті мен оның күнделігінен алынған беттер Ленинград қоршауының адамзатқа келтірген ауыртпалығын бейнелейді, ал Санкт-Петербургте ол Өмір жолындағы Жасыл белдеудегі ескерткіш кешенмен еске алынады. Оның күнделігі Нюрнберг процесінде нацистердің қылмыстарын дәлелдеу үшін пайдаланылды.
Tatyana Nikolayevna Savicheva (Татья́на Никола́евна Са́вичева), commonly referred to as Tanya Savicheva ( – 1944 07 01), was a Russian girl who kept a diary in 1942, whilst enduring the siege of Leningrad during World War II. During the siege, Savicheva recorded the successive deaths of each member of her family in her diary, with her final entry indicating her belief to be the sole living family member. Although Savicheva was rescued and transferred to a hospital, she succumbed to intestinal tuberculosis in July 1944 at age 14. Savicheva's image and the pages from her diary became symbolic of the human cost of the siege of Leningrad, and she is remembered in St. Petersburg with a memorial complex on the Green Belt of Glory along the Road of Life. Her diary was used during the Nuremberg Trials as evidence of the Nazis’ crimes.
Ерте өмір
Савичева 1930 жылы 23 қаңтарда нан пісіруші Николай Родионович Савичев пен тігінші Мария Игнатьевна Савичеваның отбасында ең кіші бала ретінде дүниеге келді. Таня алты жасында әкесі қайтыс болды, соның салдарынан анасы бес баламен қалды: үш қыз – Таня, Женя (Евгения) және Нина, екі ұл – Михаил мен Лека (Леонид). Олардың әрқайсысы әскерге көмектесу үшін жұмыс істеді: Мария Игнатьевна форма тікті, Лека Адмиралтействода ұшқыш операторы болды, Женя оқ-дәрі зауытында, Нина қаланың қорғанысын салуға көмектесіп, әпкесімен бірге оқ-дәрі зауытында жұмыс істеді, ал ағалары Вася мен Леша әуе шабуылына қарсы қорғаныста қызмет етті. 11 жастағы Таня окоп қазып, жануарлық бомбаларды сөндірді. Бір күні Нина жұмысқа кетіп, қайта оралмады; ол Ладога көліне жіберіліп, дереу эвакуацияланды. Отбасы мұны білмеді және оның қайтыс болғанын жобалады. Оның әлсіз денесі қан беруге шыдамады және ол өз пәтерінде шаршау мен азық-түлік жетіспеушілігінен туындаған аурудан, әпкесі Нинаның құшағында қайтыс болды. Нина оның ауысымына келмегеніне алаңдап, Мохов көшесіне асығып келді. Ол күнделікке "Женя 1941 жылдың 28 желтоқсанында сағат 12-де қайтыс болды" деп жазды. Осыдан кейін Таняның отбасы мүшелерінің көпшілігі де бірінен соң бірі қайтыс болды. Оның әжесі Евдокия Григорьевна бір айдан кейін, Таняның он екінші туған күнінен екі күн өткен соң жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болды, ол денесінің үштен бір бөлігін жоғалтқан. Евдокия Григорьевна ауруханаға барудан бас тартты, себебі ауруханалардың толып кеткенін ойлады. Ол қазіргі Пискаровское мемориалдық зиратындағы жаппай қабірге жерленді, онда қоршаудан зардап шеккендерге арналған мемориалдық кешен орналасқан. Савичева Б әрпіне арналған бетке "Әже 1942 жылдың 25 қаңтарында сағат 3-те қайтыс болды" деп жазды. Кейін Таня әжесінің өсиетімен жерлеуді кейінге қалдырып, айдың соңына дейін әжесінің талонын сақтағанын мойындады, сондықтан оның қайтыс болған күні 1942 жылдың 1 ақпаны деп тіркелді. 28 ақпанда Нина жоғалып кетті. Оның жоғалып кеткен күні Ленинградқа ауыр артиллериялық оқ жауды, ал отбасының қалған мүшелері оның қайтыс болғанын жобады. Шындығында Нина Савичева ескертусіз Ладога көлі арқылы қауіпті "Өмір жолы" мұз жолымен эвакуацияланды. Нинаның туыстарына хабарласуға мүмкіндігі болмады, себебі мұз жолы тек азық-түлік, отын, дәрі-дәрмек және эвакуация үшін ғана пайдаланылды. Ол бірнеше ай бойы ауырып, 1945 жылға дейін Ленинградқа оралып, отбасына не болғанын білуге мүмкіндік алмады. Савичева күнделікте Нина туралы ештеңе жазбады. Нина Ленинградқа оралғанда күнделікті тапты. Әжесінің қайтысынан кейін 1942 жылдың наурыз айында Савичеваның ағасы Лека қайтыс болды. Нина Савичева мен Михаил Савичев Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ленинградқа оралды. Михаил 1944 жылға дейін соғысты жалғастырды, ол жарақат алды, соның салдарынан босатылып, Ленинградқа қайтарылды. Көптеген деректерге сәйкес, Нюрнберг процесінде одақтас прокурорлар ұсынған құжаттардың бірі – бір кезде Таняға тиесілі болған шағын күнделік болды.
Мұра
Таня мен оның күнделігі соғыстан кейінгі Кеңес Одағында Ленинград қоршауының құрбандарының символды бейнесіне айналды. 1968 жылы оның құрметіне ескерткіш салынды, кейін ол ескерткіш кешеніне дейін кеңейтілді. Савичева жерленген Красный Бор зиратында қызыл мәрмәрден жасалған мазар бар. Оның бейнесі бас рельефімен бейнеленген сұр мәрмәрден жасалған қабір тасы Т. Холуеваның мүсінімен жасалған. Жақын жерде оның күнделігінен үзінділер ойылған монументалды қабырғасы бар биік стела орналасқан. Серб ақыны Мика Антич Таня Савичеваға арналған "A lost rendez vous" атты өлең жазды. 1971 жылы совет астрономы Людмила Черных ашқан 2127 Таня, шағын планета, оның құрметіне аталған. Қазақстан мен Қытай арасындағы Жоңғар Алатауы тауларында оның есімімен аталған тау өткелі де бар. Санкт-Петербургтегі Васильевский аралындағы үйінің қабырғасында және ауласында ескерткіш тақталар орнатылған, сондай-ақ ол оқыған мектепте мұражай бар. Күнделіктің көшірмелері әлемнің түкпір-түкпіріндегі көрмелерде көрсетілді, ал түпнұсқасы Санкт-Петербургтегі Петр мен Павел бекінісіндегі Санкт-Петербург тарихының мемлекеттік мұражайында сақталады.