Кіріспе

Зоя Анатольевна Космодемьянская (13 қыркүйек 1923 - 29 қараша 1941) – Кеңес партизаны. Ол нацистік Германияның басқыншы әскерлеріне қарсы диверсиялық әрекеттер жасағаннан кейін атқыланды; оның тұтқынға алыну кезінде көрсеткен қайраттылығы туралы хабарлар тараған соң, қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. Ол Кеңес Одағының ең қадірлі батырларының біріне айналды.

Отбасы

Космодемьянский әулеті – Косма мен Дамиан (орысша Косма (Косма) және Дамиан (Демян)) қасиеттілерінің есімдерін біріктіру арқылы жасалған. 17 ғасырдан бастап Космодемьянскийтер орыс православие шіркеуінде дін қызметкерлері болды. Зояның әкесі Петр Космодемьянский 1918 жылы дінге қарсылар тарапынан, оның дінге құрметсіздікке қарсылығы үшін өлтірілді. Зоя (оның есімі грекше Зояның орысша түрі, "өмір" деген мағынаны білдіреді) 1923 жылы Тамбов қаласының жанындағы Осино Гай (Аспен тоғайы) ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Анатолий Космодемьянский діни семинарияда оқыған, бірақ бітірмеген. Кейіннен кітапханашы болып жұмыс істеді. Оның анасы Любовь Космодемьянская (қызметтегі аты Чурикова) мектеп мұғалімі болған. 1925 жылы Зояның ағасы Александр Космодемьянский дүниеге келді. Ол да әпкесі сияқты Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды, Зоя сияқты ол да қаза болғаннан кейін марапатталды. 1929 жылы отбасы қуғыннан қорқып, Сібірге көшіп кетті. 1930 жылы Мәскеуге көшіп келді.

Атак-даңқ

Космодемьянскаяның қазасы туралы әңгіме 1942 жылғы 27 қаңтарда «Правда» газетінде Петр Лидовтың мақаласы жарияланғаннан кейін кеңінен танымал болды. Космодемьянскаяның естеліктері «Правда» газетінде бірнеше рет жарияланды. Харрис былай деп жазады: «Зояның бейнесі мен баянының құндылығын мойындаған Кеңес Одағы, Зояның бейнесін өз мақсаттарына сәйкес келтіру үшін жұмыла кірісті. Комсомол және білім беру жүйесі ұйымдастырылған мұражай сапарлары, презентациялар және саяси тұрғыдан дұрыс оқу арқылы жастарды Зоямен таныстырды. Зоя тез арада ең құрметті совет қаһарманына айналды, және оған арналған көптеген советтік қоғамдық ескерткіштер жоғарыдан тапсырылды». 1944 жылы оның өмірі туралы «Зоя» фильмі түсірілді. Ол сондай-ақ «217-ші қыз» фильмінде де еске алынды, онда нацистердің советтік тұтқындарға жасаған қатыгездіктері көрсетілген. Оның бейнесі неміс басқыншыларына қарсы зорлық-зомбылықты ынталандырған, антинеміс үгітінде жиі пайдаланылды. Кеңес Одағында көптеген көшелер, колхоздар және пионер ұйымдары Космодемьянскаяның есімімен аталды. Оның суреті пионерлердің салтанатты шараларының бөлігіне айналды және мектептегі үздік сыныпқа берілетін ең жоғары награданың символы ретінде қолданылды. Кеңес үкіметі оның құрметіне Петрищево ауылынан шалқары орналасқан жерде ескерткіш орнатты. Тағы бір мүсін Мәскеу метросының «Партизанская» станциясында орналасқан. Транс-Илі Алатауындағы 4108 метрлік тау шыңы оның құрметіне аталды. 1968 жылы совет астрономы Тамара Михайловна Смирнова ашқан 1793 Зоя аталған шағын планета оның есімімен аталады. Космодемьянская Мәскеудегі Новодевичье бейіштесіне жерленген. Украинаның Чернигов қаласындағы Космодемьянская ескерткіші 2022 жылғы 21 сәуірде «декоммунизация» науқаны аясында қиратылды. 2022 жылғы желтоқсанда Украина астанасы Киевтегі Зоя Космодемьянская көшесі Бірінші дүниелік соғыстағы украиналық Січ атқыштарының мүшесі София Халечко көшесі деп қайта аталды. Карен халқының белсенді саяси қайраткері және Ұлыбританиядағы Бірма кампаниясының мүшесі Зоя Фанға оның әкесі Падо Махн Ша Лах Фан Зоя Космодемьянскаяның есімін берді. Ол бұл есімді Янгон университетінде оқыған кезінде Космодемьянская туралы оқығандықтан және Карендердің Бирма үкіметіне қарсы күресі мен Еуропадағы нацистерге қарсы советтік күрес арасындағы ұқсастықтарды көргендіктен таңдады.

1990 жылдардағы медиа даулары

Космодемьянскаяның өмірі 1990 жылдары бұқаралық ақпарат құралдарында қызу талқылауларға түсті. 1991 жылдың қыркүйек айында «Аргументы и Факты» орыс апталық журналында Александр Жовтистің мақаласы жарияланды. Мақалада, оны неміс сарбаздары асып өлтіргенін көрсететін бірнеше суреттерге қарамастан, Петрищево ауылында неміс әскері болмағаны туралы мәлімдеме жасалды. Жовтис жас әйелдің «қажетсіз» өліміне Сталиннің «жанып кеткен жер» саясатын кінәлады. Он жыл өткен соң Кожемяка «Зоя тағы да атқыланды» деген тағы бір мақала жазды, онда ол интернеттегі талқылау форумдарында тараған «абсурдты материалдарға» өкініш білдірді. Аталған материалдарда Зоя неміс әскерлеріне емес, орыс шаруаларын жарақаттаған, оған психикалық ауру (шизофрения) болған және ол фанатизммен Сталиншіл болған деген тұжырымдар келтірілген. 1997 жылы «Гласность» газеті 1942 жылдың 25 қаңтарындағы (Зояның атқыланғанынан екі ай өткен соң) Петрищево ауылы мен Грибцовский ауылдық кеңесінің тұрғындарынан құралған ресми комиссияның бұрын жарияланбаған хаттамаларын жариялады. Хаттамада Космодемьянская 300-ден астам неміс жылқысы бар астырды өртеуге тырысқанда ұсталғаны айтылған. Сондай-ақ, оған жасалған қиындықтар мен өлім жазасы туралы сипаттамалар келтірілген.