Лейпциг университеті: 600 жылдық тарихы мен жетістіктері

Кіріспе

Лейпциг университеті (нем. Leipzig University) – Германияның Саксониясындағы, әлемдегі ең көне университеттердің бірі және Германиядағы үздіксіз жұмыс істеген екінші ескі университет. Университет 1409 жылдың 2 желтоқсанында Саксонияның курфюрсті Фридрих I және оның інісі Мейссеннің маркграфы Вильгельм II құрған, бастапқыда төрт академиялық факультеттен тұрған. Құрылғаннан бері университет 600 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз оқыту және ғылыми зерттеулермен айналысып келеді. Атақты түлектері: Ангела Меркель, Готфрид Вильгельм Лейбниц, Иоганн Вольфганг фон Гёте, Леопольд фон Ранке, Фридрих Ницше, Роберт Шуман, Рихард Вагнер, Тихо Браге, Георгий Агрикола. Университет он Нобель сыйлығының лауреатымен байланысты, соңғысы – 2022 жылы медицина саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алған Сванте Пөөбо.

Құрылғы және 1900 жылға дейінгі дамуы

Университет Прага университетінің үлгісі бойынша құрылды, ондағы неміс тілді профессорлық-оқытушылар құрамы Ян Гус дағдарысы мен Кутна-Хора жарлығынан кейін Лейпцигке көшті. Липсиандық Альма-матер 1409 жылы ашылды, оны ресми түрде Папа Александр V өзінің Буласында (9 қыркүйекте) бекіткен болатын. Оның алғашқы ректоры Иоганн Отто фон Мюнстерберг болды. Паулинский шіркеуі университет шіркеуі ретінде қызмет етті. Реформациядан кейін шіркеу мен монастырь ғимараттары 1544 жылы университетке берілді. Тәуелсіз және тұрақты қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін университет Лейпцигтен шығысқа қарай тоғыз ауылға иелік құқығын алды (университет ауылдары). Бұл мәртебеге 19 ғасырда жер реформасы жүргізілгенге дейін 400 жылға жуық уақыт сақталды. Көптеген еуропалық университеттер сияқты Лейпциг университеті де жатақханалар мен колледждік дәрістерді ұйымдастыруға жауапты колледждерге (колледждерге) бөлінді. Лейпцигтегі колледждер арасында Кіші колледж, Үлкен колледж, Қызыл колледж (Rotes Kolleg, сондай-ақ Жаңа колледж деп аталады), біздің ханымның колледжі (Frauenkolleg) және Паулиннер колледжі (Pauliner Kolleg) болды. Сонымен қатар жеке тұрғын үйлер (bursen, ағылшын тіліндегі "bursaries" дегенді қараңыз) де болды. Колледждер өз мүшелеріне қатысты құзырлыққа ие болды. Кейін колледж құрылымы тоқтатылды және бүгінгі күні тек есімдері ғана сақталған. Алғашқы ғасырларда университет баяу дамыды және ол аймақтық мекеме болды. Алайда, 19 ғасырда университет әлемдік деңгейдегі жоғары білім беру және ғылыми-зерттеу орталығына айналғанда жағдай өзгерді. 19 ғасырдың соңында Лейпцигте Бернхард Виндшайд (неміс азаматтық кодексінің негізін қалаушылардың бірі) және Вильгельм Оствульд (заманауи физикалық химияның негізін қалаушы ретінде танылады) сияқты маңызды ғалымдар сабақ берді. Лейпциг университеті әйелдерге "қонақ студенттер" ретінде тіркелуге рұқсат берген алғашқы неміс университеттерінің бірі болды. 1873 жылы өткен жалпы жиналыста университет Лейпциг пен Прага университеттеріне әйелдерге қонақ студенттер ретінде қатысуға рұқсат бергені үшін алғыс білдірді. Осы жылы Германияда алғашқы әйел заңгер, Йоханна фон Евреинов, JD дәрежесін алды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Осман империясының құлдырауы мен ыдырауы кезінде Лейпциг университеті, басқа неміс университеттерімен бірге, жаңадан тәуелсіз Балқан мемлекеттерінің (Румыния, Грекия, Болгария және Сербия) мемлекеттік басқару органдары мен элиталары үшін жоғары білім берудің маңызды орталықтарының біріне айналды, 1859-1909 жылдар аралығында аймақтан 5500-ден астам студент білім алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Лейпциг университеті бірқатар атақты ғалымдарды және кейіннен Нобель сыйлығының лауреаттарын тартты, олардың ішінде Пол Эрлих, Феликс Блох, Вернер Гейзенберг және Син Итиро Томонага болды. Университеттің көптеген түлектері көрнекті ғалымдарға айналды.

The university was modelled on the University of Prague, from which the German speaking faculty members withdrew to Leipzig after the Jan Hus crisis and the Decree of Kutná Hora. The Alma mater Lipsiensis opened in 1409, after it had been officially chartered by Pope Alexander V in his Bull of Acknowledgment on (9 September of that year). Its first rector was Johannes Otto von Münsterberg. From its foundation, the Paulinerkirche served as the university church. After the Reformation, the church and the monastery buildings were donated to the university in 1544. In order to secure independent and sustainable funding, the university was endowed with the lordship over nine villages east of Leipzig (university villages). It kept this status for nearly 400 years until land reforms were carried out in the 19th century. Like many European universities, the University of Leipzig was structured into colleges (collegia) responsible for organising accommodation and collegiate lecturing. Among the colleges of Leipzig were the Small College, the Large College, the Red College (Rotes Kolleg, also known as the New College), the college of our Lady (Frauenkolleg) and the Pauliner College (Pauliner Kolleg). There were also private residential halls (bursen, see English 'bursaries'). The colleges had jurisdiction over their members. The college structure was abandoned later and today only the names survive. During the first centuries, the university grew slowly and was a rather regional institution. This changed, however, during the 19th century when the university became a world class institution of higher education and research. At the end of the 19th century, important scholars such as Bernhard Windscheid (one of the fathers of the German Civil Code) and Wilhelm Ostwald (viewed as a founder of modern physical chemistry) taught at Leipzig. Leipzig University was one of the first German universities to allow women to register as "guest students". At its general assembly in 1873, the de thanked the University of Leipzig and Prague for allowing women to attend as guest students. This was the year that the first woman in Germany obtained her JD, Johanna von Evreinov. During the decline and dissolution of the Ottoman Empire in the 19th and first decade of 20th century together with some other German universities Leipzig University turned into one of the centers of higher education for state administrations and elites of newly independent Balkan states (Romania, Greece, Bulgaria and Serbia) educating over 5,500 students from the region in 1859–1909 period. Until the beginning of the Second World War, Leipzig University attracted a number of renowned scholars and later Nobel Prize laureates, including Paul Ehrlich, Felix Bloch, Werner Heisenberg and Sin Itiro Tomonaga. Many of the university's alumni became important scientists.

Нацистік кезең

Нацистік үкімде көптеген еврей ғалымдарының дәрежелері жойылды. Кейін олардың бір бөлігі ГДР-де Карл Маркс университетінің дәрежесі ретінде қайта жаңартылды. Макс Клара (анатомия кафедрасының меңгерушісі) сияқты көрнекті нацистер университетте оқытып, жоғары лауазымдарға тағайындалды. Университет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, тіпті ғимараттары қиратылғаннан кейін де жұмыс істеді. Соғыс кезінде, міндетін атқарушы ректор Эрих Машке 1945 жылғы 11 мамырда жаңа ректор сайлау туралы хабарламада университет қызметінің жалғасқанын былай сипаттады: 1943 жылғы 4 желтоқсаннан бастап, Лейпциг университетінің бес жүз жылдан астам тарихындағы ең қиын сәтте тастап кетпеу туралы берілген уәде профессорларды және студенттерді біріктірді. Әуе шабуылынан келген зиянды жою міндеті енді университетіміздің үзіліссіздігін сақтау және оның мазмұнын, ең болмағанда, бұзылмас ядросын сақтауға айналды. Көптеген ғимараттар мен кітапханалар қиратылғаннан кейін, осы ядро тек профессорлық-оқытушылық құраммен ғана бейнеленді. Университеттегі құндылықтардың маңызды қоры осы құрамды сақтау керек. Соғыс аяқталғанға дейін университет ғимараттарының 60 пайызы және кітаптарының 70 пайызы жойылды.

Германия Демократиялық Республикасының университеті

Университет 1946 жылғы 5 ақпанда соғыстан кейін қайта ашылды, бірақ Кеңес оккупациялық аймағындағы әлеуметтік институттарға таңылған біртектілік оған әсер етті. 1948 жылы бос сайланған студенттік кеңес таратылып, оның орнына «Еркін неміс жастары» мүшелері келді. Студенттік кеңестің төрағасы Вольфганг Натонек және басқа мүшелері тұтқындалып, түрмеге қамалды, бірақ университет де қарсылықтың ортасы болды. Осылайша, бос сайлау туралы үндеу парақтарын таратқан «Белтер» тобы құрылды. Топ жетекшісі Герберт Белтер 1951 жылы Мәскеуде атылды. 1949 жылы Германия Демократиялық Республикасы құрылды, ал 1953 жылы Карл Маркс жылына орай университет үкімет шешімімен Карл Маркс университеті, Лейпциг деп атау өзгертті. 1968 жылы жартылай бұзылған Аугустуум, оның ішінде Йоханнеум мен Альбертинум, сондай-ақ зақымдалмаған Паулинеркірше 1973-1978 жылдар аралығында университетті қайта құру үшін бұзылды. Университеттің негізгі ғимараты – Университет мұнарасы (қазіргі Лейпциг қалалық Хоххаусы), 1968-1972 жылдары ашық кітап нысанында салынды.

Германияның қайта бірігуінен кейін

1991 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін университет атауы бастапқы Лейпциг университетіне (Alma mater lipsiensis) қайта орнатылды. Соғыс кезінде ауыр зақымдар көрген және ГДР кезеңінде тиісінше қорғалмаған Университет кітапханасының реконструкциясы 2002 жылы аяқталды. Университет мұнарасын жеке тұлғаға беруге мәжбүр болғандықтан, университет кейбір факультеттерін қаланың әртүрлі жерлеріне таратуға тура келді. Ол Аугустплацтағы тарихи орталығын қайта жобалады. 2002 жылы Бехет Бонцио архитектуралық конкурста екінші жүлде алды, бірінші жүлде қазылар алқасымен берілмеді. Облыстық үкімет тарапынан жартылай қолдау алған топтар Сент-Пол шіркеуі мен Аугустеумды қайта салуды талап етті. Бұл Лейпциг университетінің басшылығының, студенттердің көпшілігінің және қала халқының қарсылығын тудырды. 2004 жылдың 24 наурызында қазылар алқасы голланд сәулетшісі Эрик ван Эгераттың жобасын таңдады, ол барлық тараптардан жақсы қабылданып, Сент-Пол шіркеуінің (қазір Паулинум деп аталады) және Аугустеумның сыртқы пішінін еске түсіріп, бастапқы ғимарат кешенін абстракциялады. Жаңарту жұмыстары 2005 жылдың жазында басталды. 2008 жылы университет Германияның жалғасып келе жатқан «Үздіктерге ұмтылыс» (Initiative of Excellence) бағдарламасында жеңіске жетіп, «BuildMoNa: Лейпциг табиғат ғылымдары мектебі – Молекулалар мен нанообъектілермен құрылыс» аспирантурасын алды. Сонымен қатар, университет «Life» жобасына Саксонияның «Үздіктерге ұмтылыс» бағдарламасынан грант алды – бұл жоба жалпы ауруларды тиімді зерттеуге бағытталған. 2008 жылы «Бах мұрағаты» да университет құрамына қосылды. 2009 жылы Лейпциг университеті 300-ден астам ғылыми және мәдени лекциялар мен көрмелермен 600 жылдығын тойлады, бұл университет тарихының басынан бергі ғылыми-зерттеу және оқу қызметінің рөлін көрсетті.

Академиктер

Бүгінде университетте 14 факультет бар. 29 000-нан астам студентімен бұл Саксонияның екінші ірі университеті. Қазіргі таңда 150-ден астам институт бар, ал университет бакалавр, магистр, статсэкзамен, диплом (магистр дәрежесіне тең) және Ph.D. дәрежелерін беруге бағытталған 190 оқу бағдарламасын ұсынады.

Today, the university has 14 faculties. With over 29,000 students, it is Saxony's second largest university. There are now more than 150 institutes and the university offers 190 study programs leading to Bachelor's degrees, Master's degrees, Staatsexamen, Diplom (equivalent to master's degree) and Ph. D. s.
The university offers a number of courses in English and other foreign languages, and there are several programs which have been specially designed for foreign students. Exchange partner universities include the universities of Arizona, Oklahoma, Houston, Alberta, Ohio, and Edinburgh. Traditionally contacts to universities in Eastern Europe and the Far East are strong as well, e. g. there are cooperations with leading institutions such as Moscow's Lomonosov University and Renmin University in Beijing. There are several International Master's programs: American Studies, Global Studies, Sustainable Development Studies, SEPT (MBA in SME Promotion) and one Bachelor/Master's/Ph. D. program (International Physics Studies Program) taught in English. American Studies Leipzig was awarded three international professorships: The Fulbright Leipzig Chair for American Studies, the DAAD Professorship for American and International Studies, and the Picador Guest Professorship for Literature. It is also the home of Aspeers – Emerging voices in American Studies, a graduate level peer reviewed scholarly journal for American studies. Erasmus Mundus Global Studies is an interdisciplinary, research based Master offered by a consortium of five European universities: Leipzig University, the London School of Economics, University of Vienna, University of Wroclaw and Roskilde University. In the field of anthropology, the university is cooperating with the Leipzig Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. In 1995, the Leibniz Institute for Jewish History and Culture named after Simon Dubnow was formed as a research institution related to the university. Since 2008 the university is also home to one of Germany's few Confucius Institutes. The institute is based on an agreement of June 2006 between the university administration and representatives of the Chinese Embassy to establish a Confucius Institute in cooperation with the Renmin University and the "National Office for Teaching Chinese as a Foreign Language". Leipzig University has been the home of the first German chair for Chinese and East Asian Languages in the 19th century, which later became the Institute of East Asian Studies, which still exists today (see Georg von der Gabelentz).

Университет ағылшын және басқа да шетел тілдерінде бірқатар курстар ұсынады, сондай-ақ шетелдік студенттер үшін арнайы әзірленген бірнеше бағдарлама бар. Алмасу серіктес университеттерінің қатарында Аризона, Оклахома, Хьюстон, Альберта, Огайо және Эдинбург университеттері бар. Дәстүрлі түрде Шығыс Еуропа мен Қиыр Шығыстағы университеттермен байланыс тығыз, мысалы, Мәскеудегі Ломоносов университеті мен Пекиндегі Ренмин университеті сияқты жетекші институттармен ынтымақтастық орнатылған. Бірнеше халықаралық магистрлік бағдарлама бар: американдық зерттеулер, жаһандық зерттеулер, тұрақты даму зерттеулері, SEPT (ШОБ-ты ілгерілету бойынша MBA) және бір бакалавр/магистр/докторлық бағдарламасы (Халықаралық физика зерттеулер бағдарламасы) ағылшын тілінде оқытылады. Американы зерттеу бойынша Лейпцигке үш халықаралық профессорлық лауазым берілді: Американы зерттеу бойынша Фулбрайт Лейпциг кафедрасы, Америка және халықаралық зерттеулер бойынша DAAD профессорлық лауазымы және әдебиет бойынша Пикадор қонақ профессорлық лауазымы. Сондай-ақ, ол «Асперс – Emerging Voices in American Studies» Америка зерттеулері бойынша аспирантура деңгейіндегі рецензияланған ғылыми журналдың үйі. Erasmus Mundus Global Studies – бұл бес еуропалық университет консорциумы ұсынатын салааралық, зерттеуге негізделген магистрлік бағдарлама: Лейпциг университеті, Лондон экономика мектебі, Вена университеті, Вроцлав университеті және Роскильде университеті. Антропология саласында университет Лейпцигтің Макс Планк эволюциялық антропология институтымен ынтымақтасады. 1995 жылы университеттің ғылыми-зерттеу институты ретінде Саймон Дубновтың есімімен аталған Лейбниц еврей тарихы мен мәдениеті институты құрылды. 2008 жылдан бастап университет Германияның бірнеше Конфуций институттарының біріне үй болды. Институт университет әкімшілігі мен Қытай елшілігінің өкілдері арасында 2006 жылдың маусым айында жасалған келісімге негізделген, онда Конфуций институты Ренмин университеті мен «Қытай тілін шет тілі ретінде оқыту жөніндегі ұлттық кеңсе» бірлесе отырып құрылатыны айтылған. Лейпциг университетінде 19 ғасырда Қытай және Шығыс Азия тілдері бойынша алғашқы неміс кафедрасы құрылды, кейін ол Шығыс Азия зерттеулер институты болды, ол әлі күнге дейін бар (Георг фон дер Габеленцті қараңыз).

Рейтингтер

Лейпциг университеті бірнеше университет рейтингісінде танымал. 2024 жылғы QS World University Rankings бойынша университет әлемдік деңгейде 479-шы орынды иеленді, бұл оны ұлттық деңгейде алдыңғы 30 (29-шы) орынға қойды.

Халықаралық студенттер

Лейпциг университетінде көптеген халықаралық студенттер оқиды. 2017 жылғы қысқы семестрде 28 797 студенттің шамамен 11% (3 174) шетелден келген студенттерді құрады.

Студенттік өмір

Лейпцигте студенттік өмір қарқынды дамыған, студенттер үшін көптеген студенттік барлар, спорт клубтары мен демалыс орындары бар. Лейпцигтегі студенттер контингентінің алуандығы университеттегі пәндердің кең спектрімен ғана емес, сонымен қатар қаладағы басқа да жоғары білім беру мекемелерімен байланысты. Морицбастье Германиядағы ең ірі студенттік клуб болып табылады, ол Лейпцигтің тарихи қала қабырғаларының бір бөлігі және өзінің ерекше атмосферасымен және көптеген мәдени шараларымен танымал. Университетте Лейпциг академиялық оркестрі мен Лейпциг университетінің хоры орналасқан. Әр семестрде сахналық өнерге қатысты көптеген курстар ұсынылады және жылына бір рет студенттер би фестивалін ұйымдастырады. Спорт саласында университет дерлік барлық түрлер бойынша жаттығулар мен курстарды ұсынады. Жыл сайынғы Лейпциг кітап көрмесі кезінде университет кітапханасы және басқа да университет ұйымдары авторлар үшін қоғамдық шаралар өткізеді.