Кіріспе
Гёте институты (; GI, Goethe Institute) – бүкіл әлемде жұмыс істейтін, 159 институты бар, коммерциялық емес неміс мәдени бірлестігі. Ол шетелде неміс тілін оқытуға және халықаралық мәдени алмасу мен қарым-қатынастарды дамытуға бағытталған. Жыл сайын шамамен 246 мың адам неміс тілі курстарына қатысады. Гёте институты неміс мәдениеті, қоғамы және саясаты туралы ақпараттарды ұсыну арқылы Германия туралы білім беруді қолдайды. Бұл кино, музыка, театр және әдебиет салаларындағы алмасуды қамтиды. Гете мәдени қоғамдары, оқу залдары, емтихан және тіл орталықтары 60 жылдан бері Германияның мәдени және білім беру саясатында маңызды рөл атқарып келеді. Ол неміс ақыны және мемлекет қайраткері Иоганн Вольфганг фон Гетенің құрметіне аталған. Гёте институты e. V. автономды және саяси тәуелсіз ұйым. Институт пен оның орталықтарының серіктестері – мемлекеттік және жеке мәдени мекемелер, Германияның федералдық штаттары, жергілікті билік органдары және бизнес саласы. Гёте институтының жалпы бюджетінің көп бөлігі Германия Сыртқы істер министрлігі мен Германияның баспасөз қызметінен жыл сайын берілетін гранттардан құралады. Сыртқы істер министрлігімен арадағы қарым-қатынас жалпы келісіммен реттеледі. Институттың өз табысы мен демеушілердің, серіктестердің және достардың жарналары Гёте институтының жұмысын одан әрі дамытуға мүмкіндік береді.
The Goethe Institut (; GI, Goethe Institute) is a non profit German cultural association operational worldwide with 159 institutes, promoting the study of the German language abroad and encouraging international cultural exchange and relations. Around 246,000 people take part in these German courses per year. The Goethe Institut fosters knowledge about Germany by providing information on German culture, society and politics. This includes the exchange of films, music, theatre, and literature. Goethe cultural societies, reading rooms, and examination and language centres have played a role in the cultural and educational policies of Germany for more than 60 years. It is named after German poet and statesman Johann Wolfgang von Goethe. The Goethe Institut e. V. is autonomous and politically independent. Partners of the institute and its centres are public and private cultural institutions, the German federal states, local authorities and the world of commerce. Much of the Goethe Institut's overall budget consists of annual grants from the German Foreign Office and the German Press Office. The relationship with the Foreign Office is governed by general agreement. Self generated income and contributions from sponsors and patrons, partners and friends broaden the scope of the work of the Goethe Institut.
Тарих
1951 ж. Германия Федеративтік Республикасының үкіметі Deutsche Akademie орнын Гёте институтымен алмастырды. 1952 ж. Афинада тұңғыш Гёте институты ашылды. 1953 ж. Бад-Рейхенхолл қаласында Гете институтының алғашқы тіл курстары басталды. Сұраныстың артуына байланысты Мурнау мен Кохельде жаңа оқу орталықтары ашылды, таңдауға шағын және көркей қалалар басымдық берілді, олар соғыстан кейінгі Германияның ең жақсы жақтарын көрсетті. Оқу сабақтары Гёте институтының әзірлеген алғашқы оқулығы бойынша, қазір аңызға айналған "Шулц Грисбахтан" жүргізілді. 1953–55 жж.: Германия академиясының алғашқы шетелдік оқытушылық лауазымдарын Гёте институты қабылдады. Міндеттеріне неміс тілінен сабақ беру, оқытушыларды даярлау және курстармен бірге мәдени шаралар бағдарламасын ұйымдастыру кірді. 1959–60 жж.: Сыртқы істер министрлігінің өнер саласының басшысы Дитер Саттлердің бастамасымен Гёте институты біртіндеп шетелдегі барлық неміс мәдени институттарын өз қанатына алды. 1968 ж. 1960 жылдардың соңындағы студенттік көтерілістердің ықпалымен Гёте институты мәдени шаралар бағдарламасын әлеуметтік-саяси тақырыптар мен авангардтық өнерді қамтитын етіп қайта жаңартылды. 1970 ж. Сыртқы істер министрлігінің тапсырмасымен Ральф Дахрендорф өзінің "шетелдік мәдени саясатқа басшылық принциптерін" жасады. Диалог пен серіктестікке негізделген мәдени жұмыс Германияның сыртқы саясатының үшінші тірегі деп жарияланды. Вилли Брандт кезеңінде "кеңейтілген мәдениет" тұжырымы Гёте институтының қызметінің негізін құрады. 1976 ж. Сыртқы істер министрлігі мен Гёте институты Гёте институтының мәртебесін реттейтін жалпы келісімге қол қойды, осыдан кейін ол тәуелсіз мәдени ұйым мәртебесін алды. 1980 ж. Германиядағы институттардың орналасуына қатысты жаңа жоспар жасалды. Негізінен Бавариядағы шағын қалалардағы оқу орындары қалалар мен университет қалаларындағы институттармен ауыстырылды. 1989/90 жж.: Берлин қабырғасының құлауы Гёте институты үшін шешуші кезең болды. 1990 жылдары оның қызметі Шығыс Еуропаға бағытталды. Оның нәтижесінде көптеген жаңа институттар ашылды. 2001 ж. Гёте институты Inter Nationes ұйымымен бірікті. 2004 ж. Гёте институты Солтүстік Кореяның Пхеньян қаласында алғашқы батыстық ақпараттық орталығын құрды (2009 ж. жабылды). Goethe Institut Inter Nationes өз бастапқы және ресми атауы – Goethe Institut (GI) деп қайта аталды. 2005 ж. Гёте институты Испанияның Астурия ханзадасы сыйлығымен марапатталды. 2007 ж. Германия парламенті он жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Гёте институтының қаржыландыруын арттырды. 2010 ж. Бруно Боззетто "Va Bene" атты Гёте институтының жаңа фильмін жасады. 2014 ж. Мьянмада Гёте институты ашылды.
Ұйым
Гете институты негізінен Германияның ұлттық үкіметімен қаржыландырылады, онда 1000-ға жуық қызметкер жұмыс істейді және оның қолдауындағы жалпы бюджет шамамен 366 миллион евроны құрайды, оның жартысынан астамы тіл курстарының оқу ақысы мен емтихан төлемдерінен түседі. Гете институты шетелден келген, неміс тілінің мұғалімі болғысы келетін студенттерге стипендиялар ұсынады, оның ішінде оқу ақысынан босату да бар. Осы стипендияларды іріктеудің бір шарты – әлеуметтік немесе қаржылық мұқтаждық.
Ел бойынша орналасқан жерлері
Гана, Того және Камерун елдерінде Гете институты 1961 жылы алғашқы африкалық филиалдарын ашты. Суданның Хартум қаласында Гете институты 1963 жылы Африкадағы төртінші филиал ретінде есігін ашты. Осыдан кейін көптеген судандық студенттер неміс стипендияларына қызығушылық танытты, ал кейбіреулері Германиядағы судандық қауымның құрамына кірді. Бангладеште Гете институты 1961 жылы Даккадағы 80 Мотихил сауда аймағындағы Гладстон үйінде ашылды. Даккадағы Гете институты 1967 жылы Дханмондидегі қазіргі орнына (№23 үй, №02 көше) көшірілді. Ливанда Гете институты Бейруттың ең танымал көшелерінің бірі – Геммайзе көшесінде, Collège du Sacré Cœur-ге қарап орналасты, онда көптеген студенттер білім алды. 2020 жылғы Бейрут жарылысынан кейін институт Бейрут Цифрлық ауданына көшірілді. Иранда Гете институты 1958 жылы Тегеранда ашылды, бірақ 1981 жылы Германия мен Иран арасындағы дипломатиялық шиеленістен кейін жабылуға мәжбүр болды. Институт Тегерандағы Германия елшілігінің құрамында «диалог алаңы» ретінде қызметін жалғастырды. Пәкістанда Гете институтының екі филиалы бар. Гете институтының Карачи филиалы Брунтон жолында, Азаматтық желілерде, бас министр резиденциясының жанында орналасқан. Ол ескі коттеджде орналасқан. Гете институтының Лахор бөлімшесі ислам мен суфизмді зерттеген белгілі неміс шығыстанушысы және ғалымы Аннемари Шиммельдің құрметіне «Аннемари Шиммель үйі» деп аталды. «Аннемари Шиммель үйі» Alliance française Lahore (AF) ұйымымен бірлесіп орналасқан және олар бірлесіп мәдени шаралар ұйымдастырады. Үндістандағы институттар неміс филологы және индуист зерттеушісі Макс Мюллердің құрметіне «Макс Мюллер үйлері» деп аталады. Олар Ченнаи, Коимбатур, Пуне, Мумбаи, Нью-Дели, Калькутта және Бангалор (Бенгалуру) қалаларында орналасқан. Индонезияда екі Гете институты бар: Джакарта мен Бандунг қалаларында, ал Сурабаяда Гете орталығы бар. Вьетнамда институттың екі филиалы Ханой мен Хошимин қалаларында орналасқан. Кенияда Maendeleo Ya Wanawake ғимаратында орналасқан Гете институты, сонымен қатар неміс мәдени орталығы деп те аталады. Гете институты Найробидегі Alliance Française-ге іргелес орналасқан. Филиппинде Гете институты қазіргі уақытта Макати, Метро Манила қаласында орналасқан, бұрынғы орналасқан жерінен Кесон қаласына көшірілді. АҚШ-та Гете институты, Нью-Йорк және Гете институты Вашингтон сияқты бірнеше Гете институты бар. Нигерияда университеттерде неміс тілін оқыған және оны үйренгісі келетін студенттер үшін Гете институтының оқу орталығы бар. Орталық Лагос аралында орналасқан. Ұлыбританияда Гете институтының негізгі кеңсесі Лондонның Оңтүстік Кенсингтон ауданында, ал басқа кеңселер Глазго және Солтүстік Лондонның Кентиш Таун аудандарында орналасқан. Грекияда Гете институтының Афина және Салоника қалаларында филиалдары бар. Грузияда Гете институты астана Тбилисиде орналасқан. Оңтүстік Африкада Гете институтының екі филиалы бар: Йоханнесбургте және Кейптаунда.
Қашықтан оқыту
Гёте институты қашықтықтан білім беруді ұсынады. COVID-19 пандемиясы салдарынан көптеген үкіметтер үйде болу режимін және/немесе COVID-19 карантинін енгізген кезде Сингапур Гёте институты "Аралас оқыту" курстарын ұсынды.
Сыйлықтар мен резиденттік бағдарламалар
АҚШ-та неміс тілінен ағылшын тіліне әдебиет аудармасы үшін жыл сайын екі сыйлық табысталады: әйгілі Хелен мен Курт Вольф аудармашылар сыйлығы және Нью-Йорктегі Гете достарының Гутекунст сыйлығы. Гутекунст сыйлығы колледж студенттеріне және сыйлық тапсырылған кезде әлі бірде-бір туындысын жарияламаған, 35 жасқа дейінгі барлық аудармашыларға беріледі.
Гёте медалі
Жыл сайын Гёте институты Германия Федеративтік Республикасының мемлекеттік наградасы – Гёте медалін табыс етеді. Ол неміс тілі мен халықаралық мәдени байланыстарды дамытуға көрнекті үлес қосқан шетелдік тұлғаларды марапаттайды. Гёте медалі 1954 жылы Гёте институтының басқару комитетімен құрылған және 1975 жылы Германия Федеративтік Республикасы тарапынан мемлекеттік награда ретінде мойындалған.
Гёте-институтының жаңа аударма сыйлығы
Авторлар қоғамы және Лондон қаласындағы Гёте институты екі жыл сайын Гёте институтының жаңа аудармаларға арналған сыйлығын тағайындайды.
Вилла Камогавадағы суретшілердің резиденттік бағдарламасы
Гёте институты Вилла Камогава (жапонша: ゲーテ・インスティトゥート・ヴィラ鴨川) – Жапонияның Киото қаласында суретшілердің резиденциясын ұйымдастыратын неміс мекемесі. 2011 жылы Германия президенті Кристиан Вульф қатысқан ашылу салтанатымен құрылған. Вилла Камогава Киото Император сарайының жанында, Камо өзенінің жағасында орналасқан. Бұл вилла Римдегі Вилла Массимо және Лос-Анджелестегі Вилла Аврорамен бірге шетелдегі үш маңызды неміс өнер резиденциялық бағдарламасының бірі болып табылады. Әр жылы виллада төрттен тұратын үш топ суретшілер қатысады. Бұрынғы резиденттердің арасында Дорис Дёрри, Йорг Коопман және Стефан Голдман бар.