Кіріспе
Ірі христиандық құдайға табыну орны; көбінесе протестант
Мегашіркеу – мүшелерінің саны өте көп, сонымен қатар түрлі білім беру және әлеуметтік шараларды ұсынатын шіркеу. Көптеген мегашіркеулер протестанттар, әсіресе евангелисттер болып табылады, бірақ бұл сөз діни ағымды емес, ұйым түрін көрсетеді. Хартфорд дін зерттеу институты мегашіркеуді апта соңында 2000 немесе одан да көп адамды тартатын кез келген протестант христиан шіркеуі деп анықтайды. Алғашқы мегашіркеу 1861 жылы Лондонда (Англия) құрылды. Көбірек мегашіркеулер 20 ғасырда пайда болды, әсіресе АҚШ-та, және 1980 және 1990 жылдары қарқынды дамыды. 21 ғасырда мегашіркеулер АҚШ-та кеңінен таралды, сондай-ақ Африканың бірнеше елінде және Австралияда да өсуде. 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдардың басында олар дәстүрлі шіркеу архитектурасынан ауытқып, жаңа шіркеулердің көпшілігі стадион сияқты отыру орындарына ие болды.
Тарих
Мега шіркеу қозғалысының бастауларын, апта сайын тұрақты түрде келіп тұратын көптеген жергілікті жамағаттарымен бірге, 19 ғасырға дейін баруға болады. Бұрын да ірі шіркеулер болған, бірақ олар одан да сирек кездесетін. Алғашқы евангелистік мега шіркеу 1861 жылы Лондонда Чарльз Сперджон Метрополитен шатырында құрды, онда 6000 орындық зал болды. АҚШ-тағы алғашқы мега шіркеу 1923 жылы Лос-Анджелесте Эйми Сэмпл Макферсон 5300 орындық залмен құрған Angelus Temple болды.
Ерекшеліктері
Мега шіркеулер Хартфордтың дін зерттеу институты (2006) және басқалар тарапынан апта соңында кем дегенде 2000 адам қатысатын кез келген протестанттық христиан шіркеуі ретінде анықталған. Бұл ірі қауымдар протестанттық христиандықтағы маңызды өзгеріс болып табылады. Осы шіркеулердің көпшілігі өз ғимараттарын ірі қалалардың шетінде, негізгі жолдар мен тас жолдардың жанында, көбінесе адамдарға көрінетіндей және көлікпен оңай жететіндей етіп салады. Кейбіреулері сенушілерді рухтандыру және жаңа мүшелерге ізгі хабар жеткізу үшін үлкен айқыш орнатады. 2020 жылы Хартфорд институтының зерттеуі көрсеткендей, АҚШ-тағы мега шіркеулердің 70 пайызы көп орынды желіге ие және апта сайын орташа есеппен 7,6 қызмет өткізеді. Сондай-ақ, зерттеуде АҚШ-тағы мега шіркеулердің көп бөлігі Флорида, Техас, Калифорния және Джорджия штаттарында екені анықталды. Әр жексенбіде 10 000-нан астам адам жиналатын шіркеулер гига шіркеулер деп аталады. 2015 жылы АҚШ-та шамамен 100 гига шіркеу болды. Көптеген мега шіркеулердің пасторлары теледидар немесе радио арқылы уағыздайды, сонымен қатар телеевангелистер болып табылады. Айми Сэмпл Макферсон радио арқылы жариялаудың алғашқы қадамын жасаған және алғашқы мега шіркеулердің бірін құрған адам. Роберт Шулер, Орал Робертс, Джерри Фалвелл, Джоэл Остин және Т. Д. Джейкс мега шіркеулердің де, теледидар аудиториясының да дамуына үлкен үлес қосты.
Африка
Мегашіркеулер Сахара төңірегіндегі Африканың көптеген елдерінде табылады, оның ішінде Танзания, Нигерия, Оңтүстік Африка, Гана, Кения және Уганда. 2018 жылы Нигерияның Абуджа қаласында 100 000 орындық ең ірі шіркеу залы – The Glory Dome салтанатты түрде ашылды.
Америка Құрама Штаттары
2010 жылы Хартфорд институтының дерекқорында АҚШ-та 1300-ден астам мегашіркеу тізімделген. Тізімдегі 50-ге жуық шіркеудің орташа қатысушы саны 10 000-нан асып, ал біреуінде 47 000-нан астам адам болған. 2015 жылдың қараша айындағы бір демалыс күні АҚШ-тағы протестант шіркеулеріне баратын әрбір он адамның бірі – шамамен 5 миллион адам – мегашіркеуде қызметке қатысқан. Католик шіркеулерінің 3000-ға жуық дербес приходтарында әдеттегі жексенбілік миссаға 2000 немесе одан да көп адам жиналады, бірақ олар мегашіркеулер деп аталмайды, себебі бұл термин протестанттық терминологияға жатады. АҚШ-та бұл құбылыс 2017 жылға дейінгі екі онжылдықта төрт еседен астамға өсті.
Азия
2007 жылы он ең ірі протестант шіркеуінің бесеуі Оңтүстік Кореяда орналасқан. 2007 жылы әлемдегі ең көп адамға толы мега шіркеу Оңтүстік Кореяның Юидо толық Ізгі хабар шіркеуі болды, бұл Құдайдың жиналысы (Пентекост) шіркеуі, және онда 830 000-нан астам мүше бар.
Австралия
Австралиялық ғалым Сэм Хей 2011 жылы: «Мега шіркеулердің басым көпшілігі пентикосталдық, немесе харизматикалық және нео-пентикосталдық бағыттардың туындылары болып табылады» деп жазды. Австралиядағы алғашқы мега шіркеулердің бірі – Христиандық аутрич орталығы (COC). Тағы бір маңызды австралиялық халықаралық пентикосталдық желі – 1980 жылы құрылған C3 Global Network.
Сын
2005 жылы баптист пасторы Аль Шарптон мега шіркеулерді "жатын бөлмесінің мораліне" тым көп назар аударғаны үшін сынады, олардың гомосексуалдық некеге және абортқа қарсы мәлімдемелері, оның сенімдері мен әлеуметтік әділетті қолдауы сияқты, соғыстың әдепсіздігі және бейімділік шараларының әлсіреуі сияқты мәселелерді назардан тыс қалдырды. 2020 жылы Хартфорд институты жариялаған зерттеуде американдық мега шіркеулердің 60 пайызы христиан дінінің құрамына кіретіні анықталды. 2018 жылы Солтүстік баптистік теологиялық семинарияның американдық профессоры Скотт Макнайт, христиандық конфессияға мүше болмауы арқасында, қауымдық емес мега шіркеулердің басшыларының сыртқы жауапкершілік байланысының нашарлығын сынады, бұл оларды билікті зәулім пайдалануға одан да осал қылды. Кейбір мега шіркеулер мен олардың пасторларына сыншылар гүлдену теологиясын насихаттауда айып тақты, онда кедейлер мен осал адамдар ақшаларын сақтаудың орнына шіркеуге қайырымдылыққа шақырылады, Құдай оларды байлықпен құрметтейді деген үмітпен. Бұл өз кезегінде пасторлардың байлығын арттырады, кейбіреулері уағыздар кезінде дизайнерлік киім киіп, қымбат көліктерге ие болады.