Кіріспе
Бұрын Worldwide Church of God деп аталған Grace Communion International (GCI), бұрын Radio Church of God және Worldwide Church of God (WCG) – Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласында (АҚШ) орналасқан христиан діни ағымы. Ұйымның сайтындағы мәліметтерге сәйкес, 70 елдегі 550 шіркеуде 30 000 мүшесі бар, және ол Орегон штатының Юджин қаласында епископтық үлгіде құрылған. Армстронгтың өмірбаянында ол 1931 жылы Орегон штатындағы Құдай шіркеуінің (Жетінші күн) конференциясымен, адвентисттер тобымен рухани қызметкер ретінде бекітілгені, бірақ 1933 жылы олармен байланысын үзгені айтылады. 1934 жылдың 7 қаңтарында Армстронг Юджиндегі жергілікті 100 ватттық KORE радиостанциясында хабар таратуды бастады. Бағдарлама негізінен эфирдегі шіркеу қызметі сияқты болды, Армстронгтың уағызымен қатар ән шырқау да орын алды. Кейіннен Армстронг бағдарламасын «Жер шары ертең» деп атады, бұл 1939 жылғы Дүниежүзілік көрменің «Ертеңгі әлем» тақырыбынан шабыттанған болуы мүмкін. Өсіп келе жатқан шіркеутің жұмысын жеңілдету үшін Армстронг 1946 жылдың 3 наурызында оны «Құдайдың радио шіркеуі» деп тіркеді. Оның көзқарастары жергілікті қауым тарапынан қабылдамаса да, «Жер шары ертең» хабарлары мен «The Plain Truth» журналы арқылы көптеген жақтастар жинады. 1947 жылы Армстронг Калифорниядағы миссионерлік қызметін біріктірді, шіркеудің бас кеңсесін Калифорнияның Пасадена қаласына көшірді және діни ағымның білім беру мекемесі ретінде Амбасадор колледжін құрды. «Жер шары ертең» хабары 1953 жылдың 7 қаңтарында Люксембург радиосы арқылы Еуропаға таратылды. 1968 жылы бұл қозғалыс Дүниежүзілік Құдай шіркеуі (WCG) деп қайта аталды.
Grace Communion International (GCI), formerly named the Radio Church of God and the Worldwide Church of God (WCG), is a Christian denomination based in Charlotte, North Carolina, USA. According to the organization's website, the denomination has 30,000 members in 550 churches in 70 countries, is structured in the episcopal model in Eugene, Oregon. Armstrong's biography states that he had formerly been ordained in 1931 by the Oregon Conference of the Church of God (Seventh Day), an Adventist group, but split with them in 1933. On January 7, 1934, Armstrong began hosting a broadcast on a local 100 watt radio station KORE in Eugene. The program was essentially a condensed church service on the air, with hymn singing featured along with Armstrong's message. Armstrong later named his program The World Tomorrow, perhaps inspired by the theme of the 1939 World's Fair, "The World of Tomorrow". To facilitate the work of the growing church, Armstrong incorporated it on March 3, 1946, as the Radio Church of God. Although his views were rejected by the local congregation, he gained a following through his World Tomorrow broadcasts and The Plain Truth magazine. In 1947, Armstrong incorporated his California ministry, relocated the church's headquarters to Pasadena, California, and founded Ambassador College as the denomination's educational arm. The broadcast of The World Tomorrow went into Europe on Radio Luxembourg on January 7, 1953. In 1968, the movement was renamed the Worldwide Church of God (WCG).
Герберт У. Армстронгтың тұсында (1934-1986)
Дүниежүзілік Құдай шіркеуі өзінің негізін қалаушы Герберт У. Армстронгтың ілімдерін өліміне дейін сақтады. Армстронг христиан фундаментализмін яһуди дінінің кейбір қағидаларымен және сенбі күнді қадір тұту ілімімен үйлестірді. Ол медициналық араласуға тыйым салды және шіркеуге үш ондықтан тұратын міндетті төлемді енгізді. Армстронг христиан дініне сіңіп кеткен, оның пагандық деп санайтын амалдар мен сенімдерді қабылдамады. Оларға қасиетті үштік туралы ұғым, Рождество, Пасха, Хэллоуин және туған күн тойлау сияқтылар кірді. Шіркеу мүшелері құлшылық кезінде белгілі бір киім талаптарын сақтауға шақырылды. Армстронгтың ілімі ажырасу мен қайта үйленуге қатаң қарсы болды және ажырасқан мүшелерді бұрынғы жұбайларымен қайта табысуға шақырды, тіпті олар қайта үйленген болса да. Армстронг Құдайдың шақыруына ие болған, Патшалықтың Ізгі хабарына сенген және толық суға батыру арқылы Құдайдың Рухын алғандардың, нағыз, Киелі кітапқа негізделген 'Құдай шіркеуінің' бір бөлігіне айналатынын түсіндірді. Пасторлар өз қауымдарында дау-дамай тудырған немесе бөліс туғызғандарды 'қауымнан шығаруға' міндетті болды. Мұндай 'қауымнан шығарулар' жиналған қауым алдында құлшылық кезінде жарияланды. 1956 жылы Армстронг 1975 жылы "Пророчествода!" атты кітапша жариялады, онда 1965-1972 жылдар аралығында АҚШ-та қатты құрғақшылық, ашаршылық және жұқпалы аурулар, сондай-ақ жер астындағы неміс нацистерінің қолымен болатын ядролық соғыс, Еуропадағы христиандардың құлдыққа түсуі және Иса Мәсіхтің қайта оралуы болжалды. Армстронг осы оқиғалардың үш жарым жылға созылатынын және 1975 жылы аяқталады деп болжады. 1950 жылдардың ортасында Армстронг өзінің ұлы Гарнер Тед Армстронгты "Дүниежүзі ертең" радио және теледидар бағдарламаларын жүргізуші етіп тағайындады. 1960 жылдардың соңында Гарнер Тед шіркеудің атқарушы вице-президенті, Амбасадор колледжінің вице-канцлері (сол кезде Техас және Ұлыбританияда тағы екі кампусы болды) және шіркеу басылымдарының, соның ішінде "Дүниежүзі ертең", "Жақсы жаңалық" және "Шындық" журналдарының атқарушы редакторы болды. Армстронгтың бірінші әйелі Лома Диллон Армстронг 1967 жылдың 15 сәуірінде 50 жылға жуық некеден кейін қайтыс болды.
1970-ші жылдар: Скандал мен қақтығыс
1970 жылдардың басында шіркеу бөлініп-бөлініп кетті. Мүшелер Герберт Армстронгтың болжаған оқиғаларының орын алмағанына көңіл көшірді. «Тамаша болашақ әлемі», «Пророчествода 1975 жыл» және тағы да көптеген шіркеу жазбалары Мәсіхтің қайта оралу күнін нақты көрсетуге тырысқандықтан, мүшелер Екінші келуді үмітпен күтті. Армстронгтың кейбір уағызшылары, мысалы Джеральд Уотерхаус, Екінші келудің толық, қадам-қадам есебін уағыздарында келтірді, онда Армстронгтың өзі Аян кітабындағы екі куәгердің бірі ретінде көрсетілді. 1972 жылғы 15 мамырдағы «Time» журналында Герберт Армстронг Гарнер Тедді «Сайтанның құрсауында» деген айыппен шіркеудегі басшылық лауазымдарынан шеттетуі хабарланды. 1974 жылғы наурыз айына қарай көптеген пасторлар қызметтен кетті немесе наразылар ретінде қуылды, олардың кейбіреуі шіркеудің Гарнер Тедтің бұзушылықтарына шамадан тыс кеңшілік көрсеткеніне, Армстронгтың ілімінің кейбір аспектілерін сынап, жаңа шіркеулер құрды. Техас штатының пасторы Барри Чейз шіркеу мүшелеріне ашық хат жолдап, «осы шіркеудің жоғары ешелонындағы зор әдепсіздік» туралы мәлімдеп, қызметтен кетуін хабарлады. Батыс АҚШ-тағы WCG пасторлар директоры Альфред Кароццо WCG мүшелеріне ашық хат жолдап, шіркеудің ондықтан тыс беру жүйесіне, Армстронгтардың жосықсыз өмір салтына және шығыстарына, Армстронгтың ажырасу және қайта үйленуге қатысты ұстанымдарына наразылық білдірді және Армстронг Гарнер Тедке ұқсас құқық бұзушылықтар жасаған шіркеу мүшелеріне қарағанда жеңілдікпен қарады деп айыптады. Кароццо өзінің жеке бөлімшесін, 20 ғасырдың Құдай шіркеуін құрды. 1978 жылы Армстронг Гарнер Тедді қауымнан шығарып, шіркеуден толығымен қуды. Гарнер Тед 1978 жылы Техас штатының Тайлер қаласында өзінің жеке шіркеуін құрды, ол Құдай шіркеуі Халықаралық деп аталды. Герберт және Гарнер Тед Армстронг өмір бойы араздас болып өтті. Оның өмірі «мінез-құлықтың жолы, жомарттық, мәдени байыту, нағыз білім: қоршаған ортаны әдемілеу және қатарластарыңды күту» сипаттамаларымен сипатталды. Ол әлемнің кемқыр аймақтарында гуманитарлық жобаларды бастады, бұл 1975 жылы шіркеу басқаратын Элші Халықаралық Мәдениет Қорының (AICF) құрылуына әкелді. Қор бірнеше елде жұмыс істеді, сауатсыздықпен күресуге, мүгедектерге арналған мектептер ашуға, жылдам мектептер құруға және маңызды библиялық орындарда археологиялық зерттеулер жүргізуге қаржы және кадрлар ұсынды. Шіркеудің концерт залында билет бағасы қолжетімді болғандықтан, Лучано Паваротти, Владимир Хоровиц, Бинг Кросби, Марсель Марсо және Боб Хоуп сияқты танымал өнер шеберлерінің жүздеген қойылымдары өтті. «Quest» журналы 1977 жылдың шілдесінен 1981 жылдың қыркүйегіне дейін AICF-пен ай сайын жарияланды. Бастапқыда «Адамның әлеуеті» деп аталған жобаны Стэнли Радер шіркеу қаржылаған AICF-тің зайырлы жобасы ретінде басқарды. «Quest» баспасы гуманитарлық ғылымдарға, саяхатқа және өнерге арналған жоғары сапалы басылым жасау үшін шіркеумен байланысы жоқ кәсіби қызметкерлерді жалдады. Журнал Армстронгтың 1975 жылы жарық көрген «Пророчество!» басылымынан кейін құрылды, бұл жалған пайғамбарлық туралы айыптаулардың жылдам таралуына себеп болды. (1975 жылды қолдану шіркеу пасторлары тарапынан, оны ғылыми әлемнің 1975 жылды технологиялық «Утопия» жылы деп жариялауымен салыстыра отырып, Киелі кітаптағы пайғамбарлықты түсіндіру құралы ретінде қорғалды). AICF зайырлы көзқарас пен ойлауға ие болды және шіркеу қаржыландыруды азайта бастады. Ақырында Армстронг оны тоқтатты және оның активтері басқа мүдделерге сатылды.
Алушы дағдарысы
WCG-мен жақсы қарым-қатынаста болған бірнеше мүшелер Калифорния штатын Рейдер мен Герберт У. Армстронгтың қызметтен злоупотребленуіне қатысты айыптауларды тергеуге итермеледі. Алты бұрынғы пастордың бірігуі Герберт У. Армстронг пен Стэнли Радерге қарсы Калифорнияның Бас прокурорына қаржыны жымқыру туралы айыптаулар ұсынды, екеуінің де жеке мұқтаждары үшін миллиондаған долларды жұмсағанын мәлімдеді. 1979 жылы Калифорнияның Бас прокуроры Джордж Дюкмеджиан Пасаденадағы шіркеу кампусын жарты жылға қаржылық басқаруға алды. Бұл мәселе Майк Уоллестің назарына түсті, ол шіркеуді "60 минут" бағдарламасында зерттеді. Уоллес құпия шығындар, мүдделердің қақтығысы, ішкі сделдер, жоғары лауазымды тұлғалардың сәнді үйлері мен өмір салты, сондай-ақ Стэнли Радердің қаржылық манипуляцияларға қатысы бар екенін хабарлады. Герберт У. Армстронгқа, Стэнли Радерге немесе WCG-ге қарсы ешқандай заңдық шаралар қолданылмады. Уоллес 1979 жылдың 15 сәуірінде Радерді "60 минут" бағдарламасына қатысуға шақырды. Уоллес Радерге құпия жазбаны көрсетті, онда Герберт Армстронг шіркеудің уақытша басшысы етілген К. Уэйн Коулға Радер Армстронгтың өлімінен кейін шіркеуді басып алуға тырысатынын, оның себебі – ондық ақшалардың тартымдылығы екенін айтқан. Радер сұхбатты дереу тоқтатты. Бұл жазба Герберт У. Армстронг пен К. Уэйн Коулдың Стэнли Радер туралы әңгімесі кезінде жасалған. Уэйн Коул бұл жазбаны Радерді әшкерелеу үшін "60 минут" бағдарламасына берді. Осы уақытта Герберт Армстронг WCG Inc корпорацияларын "жеке корпорация" статусына өзгертіп, оны корпорациялардың істеріне жауапты жалғыз лауазым иесі етті. Барлық кірістер, ондықтар мен чектер Герберт Армстронгтың жеке есіміне жазылып, оның Аризона штатының Тусон қаласындағы үйіне жіберілді. Калифорнияның Бас прокурорының жүргізген тергеуіне сілтеме жасай отырып, Рейдер 1980 жылы "Ад қақпаларына қарсы: Америкадағы діни бостандыққа қауіп" атты кітап жазды, онда ол Бас прокурормен болған даудың мәні мемлекеттік органдардың діни бостандыққа араласуында емес, сенімді сатқындықпен пайдалануда немесе ондық ақшаны алаяқтықпен жұмсауда екенін мәлімдеді. Калифорнияның екінші апелляциялық соты процедуралық негіздермен шешімді күштен шығарды және былай деп қосты: "Біздің пікірімізше, негізгі сот процесі [яғни, мемлекеттік басқару] және оған қоса берілген басқару шарасы бастапқыда конституциялық емес және сәтсіздікке ұшырауға тиіс болған". Стэнли Радер 1981 жылы шіркеудегі лауазымдарынан кетті. Ол мүше болып қала берді, бірақ адвокат ретінде көпшілік назарынан шығып, зейнеткерлікке шықты, бірақ 2002 жылдың 2 шілдесінде асқазан безінің қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін WCG-ден өмір бойына келісімшарт бойынша жылына 300 000 доллар төлене берді.
Армстронгшылдықты талдау
Уолтер Мартин өзінің "Култтардың патшалығы" (1965) атты кітабында 34 бетті осы топқа арнап, Армстронгтың жетинші күндік адвентистер, Ехоба куәгерлері және мормондық ілімдерден еркін пайдаланғанын мәлімдеді. Армстронг шіркеудің барлық доктриналарын Киелі кітап арқылы оңай да тиімді дәлелдеуге болатынын айтты.
Армстронгтың өлімі және ілімдегі өзгерістер
1986 жылы 16 қаңтарда Герберт Армстронг Калифорния штатының Пасадена қаласында қайтыс болды. Өліміне аз уақыт қалғанда, 7 қаңтарда Армстронг Жозеф В. Ткач ағаны "алдағы қиын уақытта" бас пастор ретінде ізбасары етіп тағайындады. Жозеф В. Ткач атаулы діннің басшылығын қабылдады. Ткач және басқа да пасторлар көптеген ұстанымдарының Киелі кітапқа сәйкес келмейтініне келді.
Жаңа басшылықтың алдындағы өзгерістер
1988 жылдың өзінде Джозеф В. Ткач аға доктриналық өзгерістер жасауды бастады, бастапқыда тыныш және баяу, бірақ кейін ашық және радикалды түрде. Бұл өзгерістер Рождество мен Пасха, Бабыл мен бәлекет, британдық израильшілдік, сенбі күнгі тынығу және басқа да доктриналар туралы жаңа түсініктер ретінде ұсынылды. Ткач аға шіркеу теологиясын кейбір мүшелерінің тілегіне қарсы, бағытталған евангелистік христиандық сенімге бұрды. Бұл мүшелер арасында үлкен көңілсіздік тудырды және тағы да жарық топтардың пайда болуына әкелді. Шіркеу өзгерістерінің "апатты нәтижелерге" әкелгенін мойындағанмен, бұл өзгерістердің жақсылыққа қадам екеніне сенді. Джозеф Ткач ағаның басшылығымен шіркеу мүшелерінің саны 80%-ға төмендеді. Герберт Армстронгтың барлық жазбалары WCG баспасынан алынып тасталды, бірақ олар әлі де басқа конфессиялар арқылы қолжетімді. 2004 жылғы "Called To Be Free" атты бейнежазбада WCG-нің Ambassador College-тің бұрынғы деканы Грег Альбрехт Герберт Армстронгты жалған пайғамбар және еретик деп мәлімдеді. 1995 жылы Ткач аға қатерлі ісіктен қайтыс болды, ал оның ұлы Джозеф Ткач кіші WCG басшысы болды. Ткач кіші шіркеудегі әкесінің реформаларын бекітіп, өзгерістерді жалғастырды. Осының салдарынан көптеген мүшелер мен пасторлар Армстронгтың ілімдеріне сәйкес келетін басқа шіркеулер құрып кетті. 2009 жылы WCG өзінің атын Grace Communion International деп өзгертті.
Ұстазы
Қазіргі GCI-дың көп бөлігінің діни ілімі, Исаға сену арқылы ғана құтқарылуға жетесің және Киелі кітап – Құдайдан жіберілген, қатесіз сөз деген бағыттағы негізгі протестанттық сенімдерді ұстанады.
Әйелдерді діни қызметке тағайындау
2007 жылы WCG әйелдерге пасторлар мен ақсақалдар қызметін атқаруға мүмкіндік берді. Бұл шешімге бірнеше жылдық зерттеулерден кейін келді. Осы жылы Кентукки штатындағы Пайквилл қаласында Дебби Бейли WCG тарихындағы алғашқы әйел ақсақал атанды.
"Грейс Коммунион Интернешнл" деп аталады
Ұйымның атын өзгерту туралы баспасөз хабарламасына сәйкес, Grace Communion International атауы дінбастың «Құдайдың рақымымен байланысқан халықаралық қауым» екенін «нақты сипаттау» үшін таңдалды.
Атаудың өзгеруі 2009 жылы әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған мыңнан астам пасторлар мен олардың жұбайларының конференциясында жарияланды. Конференцияның тақырыбы «Мәсіхте жаңару» болды және ол шіркеуде болған өзгерістердің маңыздылығын көрсететін болды. Шіркеудің жаңа аты өткен жылдары болған өзгерістерге байланысты оның мәнін толыққанды бейнелейді. GCI бұл өзгерістердің Киелі Рухтың жетекшілігімен және пасторлардың Құранды мұқият зерттеуі нәтижесінде болғанын сезінді.
Грейс Коммунион Семинариясы
Грейс Коммунион Семинариясы (GCS) Амбассадор колледжінен туындады. Сабақтар онлайн форматта өтіледі. Аккредиттелген магистратура бағдарламаларына Библия, теология, шіркеу тарихы және миссионерлік қызмет курстары кіреді.
Халықаралық
Грейс Коммунион Интернешнл иерархиялық басқару жүйесіне ие. Оның діни саясатын Ақсақалдар кеңесі анықтайды. Ақсақалдар кеңесінің мүшелерін Президент тағайындайды. Бас пастор лауазымын да атқаратын Президент – бұл конфессияның бас атқарушы және діни лауазым иесі. Доктриналық кеңесші топ шіркеудің ресми доктриналық тұжырымдамалары, эпистемологиясы немесе апологетикасы туралы Ақсақалдар кеңесіне есеп бере алады. Президент еретик деп санайтын доктриналық ұстанымдарға вето қою құқығына ие. Алайда, Президент сонымен қатар Доктриналық кеңесші топтың мүшесі болып табылады, сондықтан ол осы комитеттің қызметінен хабардар және оған қатысады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Президенттер директорлар кеңесінің төрағасы ретінде өздерінің ізбасарын тағайындаған. Бұл және Президенттің Ақсақалдар кеңесінің мүшелерін тағайындау және қызметтен босату өкілеттігі шіркеудің доктриналық өзгерістерін қолдайтындардың арасында да алаңдаушылық тудырады. Шіркеудің көптеген елде ұлттық және филиалдық кеңселері бар. Жаңа мүшелердің тіркелуі мен ондықтан түсетін табыс көбінесе АҚШ-тың шығыс жағынан түседі.
Өңірлік және жергілікті
АҚШ-та діни ұйымдардың жергілікті қауымдармен немесе жергілікті шіркеулердегі шағын топтармен, яғни жасуша шіркеулермен байланысын аудандық бақылаушылар қамтамасыз етеді. Олардың әрқайсысы белгілі бір географиялық аймақтағы (мысалы, Флорида немесе Солтүстік-шығыс) немесе арнайы тілдік топтағы (мысалы, испан тілінде сөйлейтін қауымдар) көптеген шіркеулерге жауапты. Жергілікті шіркеулерді аға пастор және пасторлық басшылық тобы (бір адам қауымдық пасторлық жетекші ретінде тағайындалады) басқарады, олардың барлығы аудандық пасторлық жетекшінің бақылауында болады. Кейбір аға пасторлар бір ғана жергілікті шіркеуге жауапты, ал көпшілігі екі немесе одан да көп шіркеуде қызмет етеді. Егер мүмкіндігі болса, жергілікті шіркеу пасторының жалақы мөлшерін жергілікті шіркеу анықтайды.
Қаржы
Алғашқы WCG үш ондық жүйесін қолданды, оның аясында мүшелер ондық немесе 10% "өсімдерінен" беруге міндетті болды, бұл әдетте отбасының табысы ретінде түсіндірілді. Бірінші ондық, яғни мүше табысының 10%, шіркеудің барлық қызметін, сондай-ақ оның хабарларын тарату және жариялауды қаржыландыру үшін "жұмысты" қаржыландыруға арналған шіркеудің бас кеңсесіне жіберілді. Екінші ондық мүшелердің жыл сайынғы қасиетті мерекелерді, әсіресе 8 күндік Шатыр мерекесін өткізуіне жұмсалды және олар өздері сақтап қалды, бұл қаржы шіркеуге жіберілмеді. Үшінші ондық жеке ондық циклының үшінші және алтыншы жылдарында талап етілді және ол да бас кеңсеге жіберілді. Үшінші ондық мұқтаждарға, жесірлерге және жетімдерге көмек көрсетуге жұмсалды, тарату министрлік тарапынан жасырын түрде шешілді. Көптеген басқа шіркеулердегі діни қызметтерден өзгеше, WCG апталық құлшылықтар кезінде жиналмалы ыдыстарды айналдырмады, тек қасиетті мерекелерде (жылына жеті күн) ғана жиналды. Бұл қаржы "ерікті сыйлықтар" деп есептелді және тұрақты ондықтан толығымен бөлек саналды. Шіркеу сондай-ақ, шіркеудің тегін әдебиеттерін оқыған немесе апталық телешоуды көрген, бірақ шіркеуге қатыспаған "бірлескен қызметкерлерден" де қаржы жинады. Жозеф В. Ткач ағаның кезінде шіркеудің үш ондық жүйесінің міндеттілігі жойылды және ондықтардың жалпы емес, таза табысқа есептелуі мүмкін деген ұсыныс жасалды. Содан кейін GCI штаб-пәтері кішірейтілді. Дини ұйым фестивальдерге пайдаланылатын жерлер, жасөспірімдерге арналған лагерьлер, колледж кампустары және жеке ұшақтар сияқты көптеген мүліктерін сатты. Армстронг жариялаған барлық кітаптардың, буклеттердің және журналдардың шығарылуы тоқтатылды. Қосымша үнемдеу үшін шіркеу Пасаденадағы мүліктерін сатып, Калифорния штатының Глендора қаласында кеңсе ғимаратын сатып алды. Бұл ғимарат 2018 жылы сатылып, бас кеңсе Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласына көшірілді. Бұрын шіркеу мүшелері – сенбі күндері жалға алынған залдарда, мысалы, мемлекеттік мектептерде, би залдарында, қонақ үйлерде және басқа да орындарда жиналатын – барлық ондықтарды тікелей конфессияға жіберген. Жаңа қаржылық есеп беру жүйесінде жергілікті шіркеулер әдетте қаржының көп бөлігін жергілікті миссионерлік қызмет үшін қолданады, соның ішінде қауымдардың пайдалануы үшін жергілікті шіркеу ғимараттарын сатып алу немесе салу, ал конфессиялық кеңсеге шамамен 15% жіберіледі; қауым конфессиямен қалай байланысқандығына байланысты.