Кіріспе

Париждегі ұлттық көркемөнер мектебі (фр. École nationale supérieure des beaux arts) – француздық гранде-эколь, оның негізгі міндеті жоғары деңгейде көркемөнер білім беру және оқыту. Париж ғылымдары мен әдебиеттері университетінің құрамына кіретін бұл өнер мектебі екі жерде орналасқан: Париждегі Сен-Жермен-де-Пре және Сен-Уэн. Париждік мекеме 14 rue Bonaparte мекенжайында, quai Malaquais және rue Bonaparte аралығында орналасқан ғимараттар кешенінен тұрады. Бұл Сен-Жермен-де-Пренің ортасында, Лувр мұражайынан Сене өзені арқылы орналасқан. Мектеп 1648 жылы Шарль Ле Брун француз академиясы Académie royale de peinture et de sculpture ретінде құрылған. 1793 жылы Француз революциясының қақпасында институттар таратылды. Бірақ 1817 жылы Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін, ол Архитектура академиясымен бірігіп, атын өзгерте жаңартылды. 1863 жылға дейін корольтің бақылауында болған мектеп, 13 қарашадағы императорлық жарлық бойынша директоры тағайындалды, ол бес жылдық мерзімге қызмет етеді. Ұзақ уақыт бойы Мемлекеттік білім беру министрлігінің қадағалауында болған École des Beaux Arts қазір Мәдениет министрлігіне қарасты мемлекеттік мекеме.

Тарих

Париж көркем өнер мектебі – француз аймақтық орталықтарындағы көркем өнер мектептерінің бастауы. 1648 жылы құрылғаннан бері Корольдік сурет және мүсіншілік академиясында Франциядағы өнерге арналған ең беделді оқу орны болды. Оның бағдарламасы бірнеше анонимді сайыстардан тұрды, олардың шешімі – Корольдік академияның гран-приі, көбінесе Римнің Гран-приі деп аталатын жүлде табыстау болды. Жүлдегерге стипендия және Римдегі француз академиясында оқуға орын берілді. Римде жүрген кезінде, академия мүшесі (пенсионер) өзінің жетіліп келе жатқан туындыларының тұрақты жіберулерін (envois) Парижге жіберуі күтілді. Гран-приіге қатысушыларға классикалық антикалық әдебиеттен тақырып берілді, ал қатысушылардың жеке басы құпия сақталды, осылайша жақындық танытудың ықпалынан сақтануға болады. Академияға толық қабылдану кезінде жаңа мүше әріптестеріне өзінің білімін, зердесін және өнеріндегі шеберлігін көрсететін туындысын (morceau de réception) – картина немесе мүсінді ұсынуы керек еді. Жак-Луи Давидтің «Гекторды жоқтаған Андромаха» туындысы 1783 жылы оның қабылдау жұмысы болды, қазір ол Лувр мұражайының қорында сақталады. 1793 жылы, Франция революциясы кезінде Корольдік академия және Корольдік академияның гран-приі таратылды, бірақ бірнеше жылдан кейін, 1797 жылы Рим сыйлығы қайта жаңартылды. Он тоғызыншы ғасыр бойы Рим сыйлығының жеңімпазына Вилла Медичиде бес жыл бойы оқуға мүмкіндік берілді, одан кейін суретші немесе мүсінші сәтті ресми мансапқа ие болуы мүмкін еді. Оқу бағдарламасының нәтижесінде Академияда француз суреттерінің бірегей коллекциясы жиналды, олардың көпшілігі Римнен жіберілген, сондай-ақ конкурстардың немесе көрмелердің жеңімпаздары болған картиналар мен мүсіндер сақталды. Шағын конкурстар (petits concours) тарих композициясы (ежелгі дәуірден алынған нәрлі оқиғаларды бейнелейтін эскиздерге әкелді), эмоцияларды білдіру және толық және жартылай бой суреттері сияқты тақырыптарды қамтыды. Оқу орны ретінде мектеп 16-18 ғасырларға дейінгі итальяндық және француздық гравюралардың және сызбалардың үлкен коллекциясын жинады. Мұндай гравюралар картиналардың композициясын кең аудиторияға таныстырды. Гравюра коллекциясы алғаш рет 1864 жылы Академиядан тыс студенттерге қолжетімді болды. Бүгінде оқу бағдарламаларына: сурет салу, инсталляция, графика, фотосурет, мүсіншілік, цифрлық медиа және бейне өнер жатады. Париж көркем өнер мектебі заманауи өнер өндірісіндегі ең жоғары деңгейдегі оқытуды қамтамасыз етеді. Тарих бойында көптеген әлемдік деңгейдегі суретшілер осы мектепте оқыған немесе сабақ берген. Факультетте танымал халықаралық суретшілер жұмыс істейді. Өнер тарихына қатысты әртүрлі көзқарастарды ұсынатын теориялық курстар студиялық жұмысты толықтырады, оған техникалық оқыту және техникалық базаларға қол жеткізу көмектеседі. Медиа орталығы студенттерге өнер туралы мол ақпарат ұсынады және жыл бойы конференциялар, семинарлар мен пікірталастар ұйымдастырады. Мектеп ғимаратының архитектуралық ерекшеліктері бар, онда құнды тарихи коллекциялар мен кең көлемді өнер кітапханасы орналасқан. Мектеп әр түрлі коллекциялар бойынша жылына оннан астам мәтін жариялайды және жыл бойы Quai Malaquais алаңындағы және капелладағы мектеп коллекциясындағы ескі шеберлердің суреттерінен бастап, қазіргі заманғы туындыларға дейін көрмелер өткізеді.

Жинақтар

Мектептің меншігінде шамамен 450 000 экземпляр бар, олар өнер туындылары мен тарихи кітаптарға бөлінген, бұл оны Франциядағы ең ірі қоғамдық өнер коллекцияларының біріне айналдырады. Жинаққа кескіндеме және мүсін жасаудан бастап, гравюра, жиһаз, безендірілген кітаптар және өнер тарихының барлық кезеңдерінен көркем туындылардың алуан түрлері кіреді. Жинақтың көптеген бөліктері мектептің тарихы барысында студенттері жасаған өнер туындылары, алайда бұрынғы студенттер мен ғалымдар да мекемеге көптеген сыйлықтар мен қайырымдалықтар арқылы коллекцияны молайтуға үлес қосты. Жинаққа шамамен 2000 кескін (оның ішінде Никола Пуссен, Энтони ван Дейк, Гьясинт Риго, Жан Оноре Фрагонар, Губер Роберт және Ингрес авторлығындағы туындылар), 600 декоративтік өнер бұйымы, 600 сәулет элементі, 15 000-ға жуық медаль, 3700 мүсін, 20 000 сурет (Паоло Веронезе, Приматиччо, Жак Белланж, Микеланджело, Шарль Ле Брюн, Никола Пуссен, Клод Желле, Дюрер, Рембрандт, Ингрес, Франсуа Буше немесе Пьер Алечинскийдің туындыларын қоса алғанда), 45 000 сәулеттік сурет, 100 000 гравюра және гравюралар, негізінен 1850–1914 жылдарға жататын 70 000 фотосурет, 15-20 ғасырларға жататын 65 000 кітап (оның ішінде 15-16 ғасырларға жататын 3500 кітап), 1000 қолжазба мұрағат (хаттар, тізімдер, жазбалар) және 390 толық немесе фрагменттер түріндегі әсем безендірілген қолжазбалар кіреді.

Кампус

Мектептің физикалық орналасқан жері Париждің Сен-Жермен-де-Прес ауданында шамамен екі гектар жерді алып жатыр. 14 Rue Bonaparte-дегі басты кіреберіс Пьер-Пол Пюже мен Николя Пуссеннің (1838 жылы Мишель Луи Виктор Мерсье салған) алып кескінді бас мүсіндерімен шеңберленген. 1816 жылға дейін көркем өнер студенттері басқа жерде білім алған. Бұл жер бұрын Пети-Огюстендер монастыры болған, кейін Александр Леноардың Францияның түкпір-түкпірінен жиналған архитектуралық фрагменттерінің жиынтығы, Musée des Monuments français (1795–1816) орналасқан. Бұл жиын революция кезінде шіркеулер мен ақсүйектердің сарайларының қирауы салдарынан құрастырылған. 1830 жылы бұрынғы студент және Римнің үлкен сыйлығының иегері, архитектор Феликс Дубан, бірнеше үйді бұзып, оң жақтағы монастырь галереясын жылжытып, симметриялы аула жасап, ең ірі орталық ғимарат – Palais des Études жобасын жасау арқылы осы жерді өзгертуге кірісті. Дубан Леноардың көптеген тарихи фрагменттерін, әсіресе 1548 жылғы Ане сарайының порталын, ал аулада Гайон сарайының фасадын пайдаланды, ол 1977 жылы алынып, бастапқы орнына қайтарылды. Дубан осы кешенді суретшілер мен архитекторлар үшін ашық ауадағы энциклопедия ретінде қарастырған. Palais des Études ғимаратында әсем фрескалар бар, баспалдақтарда әртүрлі қабырға жабындары көрсетілген, ал аулада (Дубанның 1863 жылы шынымен жапқан) классикалық мүсіндер мен Парфенон бағаналарының толық көлемдегі көшірмелері зерттеу үшін қойылған. Кешеннің ядросы – Palais ішінде орналасқан жартылай дөңгелек пішіндегі марапаттар театры, Хемцикл д'Онёр, онда жүлделер табыс етілген. Дубан Пол Деларошқа 27 метрлік алып сурет салуды тапсырды, ол әртүрлі дәуірлерден келген жетпіс бес ұлы суретшіні әңгімелесіп, топтасып бейнелейді. Ортасында Парфенонның авторларының үш тағы орналасқан: мүсінші Фидий, архитектор Иктин және суретші Апелл, бұл өнерлердің бірлігін символдайды. Деларош бұл суреттің дизайнын аяқтауға үш жарым жыл жұмсады, және ол әлі күнге дейін сәндік өнердің ынтымақтастық идеалының қуатты көрінісі болып табылады. Дубан кешенді кеңейтуді және жақсартуды ондаған жылдар бойы жалғастырды. Басқа маңызды ғимараттарға 1820 жылы салынған Bâtiment des Loges, қазір Cour des Mûriers деп аталатын өзгертілген монастырь галереясы, 1862 жылы кампусты Quai Malaquias-қа дейін кеңейткен Bâtiment des Expositions, шамамен 1750 жылы салынған және 1884 жылы мектеп сатып алған Hôtel de Chimay, сондай-ақ 1945 жыл шамасында Аугуст Перренің бетоннан салған студиялар блогы кіреді.