Кіріспе

"Тәртіпті кету бағдарламасы" (ТТП) – вьетнамдықтардың АҚШ-қа және басқа елдерге көшіп келуіне мүмкіндік беретін бағдарлама. Ол 1979 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары (БҰҰЖК) басшылығымен құрылды. ТТП-нің мақсаты – вьетнамдықтардың өз Отанынан қауіпсіз және ұйымдастырылған түрде шығып, шетелде қоныстандыру үшін механизм ұсыну болды. ТТП-ға дейін ондаған мыңдаған "кемемен жүргендер" ай сайын Вьетнамнан қайықпен қашып, көрші елдердің жағалауларында пайда болатын. ТТП аясында 1980 жылдан 1997 жылға дейін 623 509 вьетнамдық шетелге қоныстанды, оның ішінде 458 367-і АҚШ-қа барып қоныстанды.

Өмірбаян

1979 жылдың маусым айында 54 000-нан астам вьетнамдық босқын көршілес Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне және Гонконгқа қайықпен келді. Бұл бірнеше ай бойы Вьетнамнан кішкентай қайықтармен қауіпті сапар жасаған босқындардың саны үздіксіз өсіп келе жатқан кезде аяқталды. Вьетнамнан келген жаңа босқындардың саны көбейіп, жағдайы нашар босқындар лагерьлері толған кезде Оңтүстік-Шығыс Азия елдері "өздерінің шыдамдылық шегіне жеткенін және енді ешқандай жаңа босқындарды қабылдамайтындарын" жариялады. Жауап ретінде, 1979 жылдың шілдесінде БҰҰ Женева қаласында (Швейцария) халықаралық конференция өткізді, онда "Оңтүстік-Шығыс Азияда жүз мыңдаған босқындар үшін ауыр дағдарыс бар" делінді. Бұл мәселенің маңыздылығын көрсете келе, АҚШ делегациясын вице-президент Уолтер Мондейл басқарды. Конференция нәтижесінде Оңтүстік-Шығыс Азия елдері босқындарға уақытша пана беруге, Вьетнам тәртіпті түрде елден кетуге көмектесуге және қайықпен кетушілердің ағынын тоқтатуға, ал Батыс елдері қоныс аудару процесін жеделдетуге келісті. "Тәртіпті кету бағдарламасы" вьетнамдықтарға, егер оларға рұхсат берілсе, өз елінен шығып, көрші елге қайықпен қауіпті сапар жасамай, басқа елге қоныстануға мүмкіндік берді.