Кіріспе

Sinclair ZX80 – 1980 жылғы 29 қаңтарда Science of Cambridge Ltd. (кейін Sinclair Research деп белгілі болған) компаниясы шығарған үйде пайдалануға арналған компьютер. Ол Ұлыбританияда жүз фунттан арзанға қол жетімді болған алғашқы компьютерлердің бірі ретінде танымал. Ол 79,95 фунт стерлингке жинақталған түрде сатылды, оны сатып алушылар өздері жинап, дәнекерлеуі тиіс болды, ал дайын түрі 99,95 фунт стерлингке сатылды.

Жабдық

Ішкі жағынан, машинаны Джим Уэствуд 3.25 МГц сағаттық жиілігі бар Z80 орталық процессор негізінде жобалаған, ол 1 КБ статикалық жад (RAM) және 4 КБ тек қана оқуға арналған жад (ROM)пен жабдықталған. Онда дыбыс шығару мүмкіндігі болмаған. ZX80 оңай қол жетімді TTL чиптерімен құрастырылған; жалғыз өзгеше технология – бұл микрокод. Машина кішкентай ақ пластик корпуста орналасқан, ал алдыңғы жағында бір бөліктен тұратын көк мембраналық пернетақтасы бар. Тұрақтылық, сенімділік және қызып кету мәселелері болды (көрініске қарамастан, корпус артқы жағындағы қара жолақтар тек әсемдеу үшін салынған, олар желдеткіш тесіктері емес). Видео шығысы қара-ақ, символға негізделген болған. Дегенмен, ZX80 символдарының жиынтығына қарапайым блоктардан құралған графикалық белгілер кірген, бұл кейбір күш-жігер жұмсап, қарапайым графика жасауға мүмкіндік берді. Монохромды бейне қолданудың бір артықшылығы – түрлі түсті хабар тарату стандарттары (мысалы, PAL, SECAM) жүйе Ұлыбританиядан тыс сатылатын кезде ешқандай қиындық тудырмады. Бейне үй теледидарына радиожиілікті қосылым арқылы көрсетілді, ал қарапайым офлайн бағдарламаларды кассета магнитофоны арқылы сақтауға болады. ZX80 бейне дисплей генераторы видеосигналды жасау үшін минималды аппараттық және бағдарламалық құралдарды біріктірген. (Кейбіреулер бұл идеяны Дон Ланкастер 1978 жылы шығарған "The TV Cheap Video Cookbook" және "TV Typewriter" кітаптарында танымал еткенін айтады. Алайда, бұл жобада бейне жасау үшін микропроцессор қолданылмаған, сондай-ақ ол басқа жағынан да ZX80-ге ұқсас емес еді. ZX80 және ZX81 Z80 процессорының ерекше қасиеттерін пайдаланды.) Кейінірек шыққан ZX81-ден айырмашылығы, ZX80 тек бос тұрғанда ғана сурет шығара алатын, яғни перне басылған күтіп отырғанда. BASIC бағдарламасын іске қосқанда немесе редакциялау кезінде перне бассаңыз, теледидар экраны сәтке уақытқа қараңғыланып (синхронизацияны жоғалтады), процессор бос болғанда. Сондықтан BASIC бағдарламасы келесі графикалық өзгерісті көрсету үшін кіріс күту үшін үзіліс енгізуі керек еді, бұл тегіс қозғалатын графиканы жасауды мүмкінсіз етеді. Бұл тек өте шебер машиналық кодтың көмегімен шешілуі мүмкін. Олар ROM-дағы бейне процедураларын тиімді түрде алмастырып, оларды дәл уақытпен қалыпты бағдарлама логикасына ендіруі керек еді, бұл өте қиын. Алайда, кейінірек тәжірибелі пайдаланушылар немесе бағдарламашылар мұндай бірнеше ойынды жасады.

Қатты бағдарламалық жасақтама

4 КБ ROM-да Синклер Бэйсик бағдарламалау тілі, редакторы және операциялық жүйесі сақталған. Бэйсик командалары әріптермен теріп енгізілмей, бағдарламаланатын графикалық калькулятор сияқты таңдау арқылы берілді. Әр перне контекст пен режимдерге, сондай-ақ Shift пернесіне байланысты бірнеше функцияны орындауға мүмкіндік берді.

Кеңейту

Кассеталық және бейнепорттардан басқа, кеңейтудің жалғыз мүмкіндігі корпус артқы жағындағы ұя болды, ол аналық платадағы кеңейту шинасының жиегін ашып көрсетті. Осы ұя-шина ZX81 және кейіннен ZX Spectrum модельдерінде де сақталды, бұл жад жинақтары, принтерлер және тіпті дискеталық жетектерді қамтитын кеңейту құрылғыларының шағын өндірісіне мүмкіндік берді. Алғашқы Sinclair ZX80 RAM Pack 1, 2 немесе 3 КБ статикалық жадты, ал кейінгі модель 16 КБ динамикалық жадты (DRAM) қамтыды. ZX81 шығарылымынан кейін, ZX80-ді жаңарту үшін ZX81 8 КБ ROM қол жетімді болды, құны нақты ZX81 бағасының шамамен 20% құрады. Ол жұқа пернетақта жамылғысымен және ZX81 нұсқаулығымен бірге келді. ZX80-нің үстіңгі қақпағын алып тастап, ескі ROM-ды ұясынан шығарып, жаңа ROM-ды салып, пернетақта жамылғысын қосу арқылы ZX80 енді SLOW режимін қоспағанда, ZX81-ге ұқсас жұмыс істейтін болды – екі модель арасындағы аппараттық айырмашылықтарға байланысты. Бұл процесті оңай кері қайтаруға болып, ZX80 бастапқы күйіне келтіруге болады. Хоббимен айналысатын пайдаланушылардың көп кездесетін өзгертуі – толық өлшемді пернетақта қосу, тіпті аналық платаны үлкен корпусқа орнату болды. Бұл машинада теруді жеңілдетіп қана қоймай, сонымен қатар аналық платаға желдетуді жақсартты.

Нұсқалар

Машинаның британдық нұсқасы стандартты болды, және басқа нарықтарда сату үшін қажетті өзгерістер ғана енгізілді. Шындығында, көптеген нарықтарда жасалған жалғыз маңызды өзгеріс бейне шығыс жиілігіне қатысты (ZX80 сыртқы қуат трансформаторын пайдаланды, сондықтан айнымалы ток желісінің жиілігі мен розеткадағы айырмашылықтар машинаның өзіне ешқандай әсер етпеді). Осының салдарынан машинада британдық ерекшеліктері бар кейбір пернетақта пернелері мен символдары болды: үтірдің орнына ;, нүкте орнына немесе , және символдар жинағы мен пернетақтада фунт белгісі болды.

Қабылдау

ZX80 100 фунт стерлингтен (200 АҚШ долларынан) төмен тұңғыш жеке компьютер ретінде кеңінен жарнамалданды. Kilobaud Microcomputing алдын ала құрастырылған нұсқаның дизайнын ұнатып, деректерді енгізу немесе шығару кезінде экранның жыпылықтауы мазасыздық тудырғанын, бірақ компьютердің дұрыс жұмыс істеп тұрғанын көрсететін пайдалы индикатор екенін айтты. Жаңадан бастаушылар үшін құжаттама өте жақсы деп бағаланып, компьютерді сатып алу BASIC курсына барудан арзан екені атап өтілді. Журнал: «ZX 80 – нағыз компьютер және тамаша құн», бірақ ол құжаттаманы оқып үйрене алатын жаңадан бастаушыларға немесе Z 80 бағдарламалық жасақтамасын жазу тәжірибесі бар бағдарламашыларға ғана арналған деп қорытындылады. BYTE журналы ZX80-ді «ерекше құрылғы» деп атады. Ол BASIC синтаксисін нақты уақыт режимінде интерактивті тексеру мүмкіндігін мақтады және компьютердің TRS 80 Model I сияқты кейбір бәсекелестерінен жақсы нәтижелер көрсеткенін хабарлады. Бағдарлама орындалғанда экранның қараңғылануы, кішкентай RAM көлемі және жеткіліксіз кіріктірілген Sinclair BASIC, сондай-ақ пернетақта сынға ұшырады. Компьютердің жинақталған нұсқасын құрастырудың қиындығы мен сатып алушылар ақша үнемдемегендіктен сатып алуға кеңес берілмеді. BYTE «ZX80 – жоғары өнімділікке, өте төмен бағаға және портативті жеке компьютер жүйесіне тоқталған нәрсе. ZX80 – жақсы бастау орны» деген қорытындыға келді. ZX80-нің сатылымы шамамен 50 000 данаға жетті, бұл 1980-жылдары Ұлыбританияның үй компьютерлерін иелену бойынша әлемде көшбасшы болуына үлкен үлес қосты. Құрылысының қарапайымдығы мен қыздыруға бейімділігіне байланысты, жақсы сақталған машиналар коллекционерлер арасында жоғары бағаланады.

Клондар

ZX80-нің клондары да болды, мысалы MicroAce, сондай-ақ Бразилиядан Nova Eletrônica/Prológica NE Z80 және Microdigital TK80.