Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Sinclair ZX80 – 1980 жылғы 29 қаңтарда Science of Cambridge Ltd. (кейін Sinclair Research деп белгілі болған) компаниясы шығарған үйде пайдалануға арналған компьютер. Ол Ұлыбританияда жүз фунттан арзанға қол жетімді болған алғашқы компьютерлердің бірі ретінде танымал. Ол 79,95 фунт стерлингке жинақталған түрде сатылды, оны сатып алушылар өздері жинап, дәнекерлеуі тиіс болды, ал дайын түрі 99,95 фунт стерлингке сатылды.
Cheap home computer by Sinclair, 1980
The Sinclair ZX80 is a home computer launched on 29 January 1980 by Science of Cambridge Ltd. (later to be better known as Sinclair Research). It is notable for being one of the first computers available in the United Kingdom for less than a hundred pounds. It was available in kit form for £79.95, where purchasers had to assemble and solder it together, and as a ready built version at £99.95.
Жабдық
Ішкі жағынан, машинаны Джим Уэствуд 3.25 МГц сағаттық жиілігі бар Z80 орталық процессор негізінде жобалаған, ол 1 КБ статикалық жад (RAM) және 4 КБ тек қана оқуға арналған жад (ROM)пен жабдықталған. Онда дыбыс шығару мүмкіндігі болмаған. ZX80 оңай қол жетімді TTL чиптерімен құрастырылған; жалғыз өзгеше технология – бұл микрокод. Машина кішкентай ақ пластик корпуста орналасқан, ал алдыңғы жағында бір бөліктен тұратын көк мембраналық пернетақтасы бар. Тұрақтылық, сенімділік және қызып кету мәселелері болды (көрініске қарамастан, корпус артқы жағындағы қара жолақтар тек әсемдеу үшін салынған, олар желдеткіш тесіктері емес). Видео шығысы қара-ақ, символға негізделген болған. Дегенмен, ZX80 символдарының жиынтығына қарапайым блоктардан құралған графикалық белгілер кірген, бұл кейбір күш-жігер жұмсап, қарапайым графика жасауға мүмкіндік берді. Монохромды бейне қолданудың бір артықшылығы – түрлі түсті хабар тарату стандарттары (мысалы, PAL, SECAM) жүйе Ұлыбританиядан тыс сатылатын кезде ешқандай қиындық тудырмады. Бейне үй теледидарына радиожиілікті қосылым арқылы көрсетілді, ал қарапайым офлайн бағдарламаларды кассета магнитофоны арқылы сақтауға болады. ZX80 бейне дисплей генераторы видеосигналды жасау үшін минималды аппараттық және бағдарламалық құралдарды біріктірген. (Кейбіреулер бұл идеяны Дон Ланкастер 1978 жылы шығарған "The TV Cheap Video Cookbook" және "TV Typewriter" кітаптарында танымал еткенін айтады. Алайда, бұл жобада бейне жасау үшін микропроцессор қолданылмаған, сондай-ақ ол басқа жағынан да ZX80-ге ұқсас емес еді. ZX80 және ZX81 Z80 процессорының ерекше қасиеттерін пайдаланды.) Кейінірек шыққан ZX81-ден айырмашылығы, ZX80 тек бос тұрғанда ғана сурет шығара алатын, яғни перне басылған күтіп отырғанда. BASIC бағдарламасын іске қосқанда немесе редакциялау кезінде перне бассаңыз, теледидар экраны сәтке уақытқа қараңғыланып (синхронизацияны жоғалтады), процессор бос болғанда. Сондықтан BASIC бағдарламасы келесі графикалық өзгерісті көрсету үшін кіріс күту үшін үзіліс енгізуі керек еді, бұл тегіс қозғалатын графиканы жасауды мүмкінсіз етеді. Бұл тек өте шебер машиналық кодтың көмегімен шешілуі мүмкін. Олар ROM-дағы бейне процедураларын тиімді түрде алмастырып, оларды дәл уақытпен қалыпты бағдарлама логикасына ендіруі керек еді, бұл өте қиын. Алайда, кейінірек тәжірибелі пайдаланушылар немесе бағдарламашылар мұндай бірнеше ойынды жасады.
Internally, the machine was designed by Jim Westwood around a Z80 central processing unit with a clock speed of 3.25 MHz, and was equipped with 1 KB of static RAM and 4 KB of read only memory (ROM). It had no sound output. The ZX80 was designed around readily available TTL chips; the only proprietary technology was the firmware. The machine was mounted in a small white plastic case, with a one piece blue membrane keyboard on the front. There were problems with durability, reliability and overheating (despite appearances, the black stripes visible on the top rear of the case are merely cosmetic, and are not ventilation slots). Video output was black and white, character based. However, the ZX80 character set included some simple block based graphics glyphs, allowing basic graphics to be accomplished, with some effort. One advantage to using monochrome video is that different colour broadcast standards (e. g. PAL, SECAM) simply weren't an issue when the system was sold outside the UK. Display was over an RF connection to a household television, and simple offline program storage was possible using a cassette recorder. The video display generator of the ZX80 used minimal hardware plus a combination of software to generate a video signal. (Some say this was an idea popularised by Don Lancaster in his 1978 book The TV Cheap Video Cookbook and his "TV Typewriter". However, that design didn't involve a microprocessor for video generation, and it wasn't really similar to the ZX80 in other aspects either. The ZX80 and ZX81 also employed very specific traits of the Z80 processor.) Unlike the later follow up, ZX81, the ZX80 could only generate a picture when it was idle, i. e. waiting for a key to be pressed. When running a BASIC program, or when pressing a key during editing, the tv display would therefore blank out (lose synchronisation) momentarily while the processor was busy. So a BASIC program had to introduce a pause for input to display the next change in graphical output, making smooth moving graphics impossible. This could be overcome only by very clever machine code tricks. These had to effectively replace the video rountines in ROM and embed the same in the normal program logic with exact timing, which is extremely cumbersome. However, a few such games were developed by skilled users or programmers later on.
Қатты бағдарламалық жасақтама
4 КБ ROM-да Синклер Бэйсик бағдарламалау тілі, редакторы және операциялық жүйесі сақталған. Бэйсик командалары әріптермен теріп енгізілмей, бағдарламаланатын графикалық калькулятор сияқты таңдау арқылы берілді. Әр перне контекст пен режимдерге, сондай-ақ Shift пернесіне байланысты бірнеше функцияны орындауға мүмкіндік берді.
The 4 KB ROM contained the Sinclair BASIC programming language, editor, and operating system. BASIC commands were not entered by typing them out but were instead selected somewhat similarly to a programmable graphing calculator each key had a few different functions selected by both context and modes as well as with the shift key.
Кеңейту
Кассеталық және бейнепорттардан басқа, кеңейтудің жалғыз мүмкіндігі корпус артқы жағындағы ұя болды, ол аналық платадағы кеңейту шинасының жиегін ашып көрсетті. Осы ұя-шина ZX81 және кейіннен ZX Spectrum модельдерінде де сақталды, бұл жад жинақтары, принтерлер және тіпті дискеталық жетектерді қамтитын кеңейту құрылғыларының шағын өндірісіне мүмкіндік берді. Алғашқы Sinclair ZX80 RAM Pack 1, 2 немесе 3 КБ статикалық жадты, ал кейінгі модель 16 КБ динамикалық жадты (DRAM) қамтыды. ZX81 шығарылымынан кейін, ZX80-ді жаңарту үшін ZX81 8 КБ ROM қол жетімді болды, құны нақты ZX81 бағасының шамамен 20% құрады. Ол жұқа пернетақта жамылғысымен және ZX81 нұсқаулығымен бірге келді. ZX80-нің үстіңгі қақпағын алып тастап, ескі ROM-ды ұясынан шығарып, жаңа ROM-ды салып, пернетақта жамылғысын қосу арқылы ZX80 енді SLOW режимін қоспағанда, ZX81-ге ұқсас жұмыс істейтін болды – екі модель арасындағы аппараттық айырмашылықтарға байланысты. Бұл процесті оңай кері қайтаруға болып, ZX80 бастапқы күйіне келтіруге болады. Хоббимен айналысатын пайдаланушылардың көп кездесетін өзгертуі – толық өлшемді пернетақта қосу, тіпті аналық платаны үлкен корпусқа орнату болды. Бұл машинада теруді жеңілдетіп қана қоймай, сонымен қатар аналық платаға желдетуді жақсартты.
Other than the built in cassette and video ports, the only provided means of expansion was a slot opening at the rear of the case, which exposed an expansion bus edge connector on the motherboard. The same slot bus was continued on the ZX81, and later the ZX Spectrum, which encouraged a small cottage industry of expansion devices, including memory packs, printers and even floppy drives. The original Sinclair ZX80 RAM Pack held either 1, 2 or 3 KB of static RAM and a later model held 16 KB of dynamic RAM (DRAM). Following the ZX81's release, a ZX81 8 KB ROM was available to upgrade the ZX80 at a cost of around 20% of a real ZX81. It came with a thin keyboard overlay and a ZX81 manual. By simply taking off the top cover of the ZX80 and prying the old ROM from its socket and carefully inserting the new ROM and adding the keyboard overlay, the ZX80 would now function almost identically to the proper ZX81 – except for SLOW mode, due to the differences in hardware between the two models. The process was easily reversed to return the ZX80 to its original configuration. One common modification by hobbyist users was to attach a full size keyboard, optionally moving the motherboard into a larger case. This had the dual advantages of making the machine easier to type on, while increasing ventilation to the motherboard.
Нұсқалар
Машинаның британдық нұсқасы стандартты болды, және басқа нарықтарда сату үшін қажетті өзгерістер ғана енгізілді. Шындығында, көптеген нарықтарда жасалған жалғыз маңызды өзгеріс бейне шығыс жиілігіне қатысты (ZX80 сыртқы қуат трансформаторын пайдаланды, сондықтан айнымалы ток желісінің жиілігі мен розеткадағы айырмашылықтар машинаның өзіне ешқандай әсер етпеді). Осының салдарынан машинада британдық ерекшеліктері бар кейбір пернетақта пернелері мен символдары болды: үтірдің орнына ;, нүкте орнына немесе , және символдар жинағы мен пернетақтада фунт белгісі болды.
The UK version of the machine was the standard, and only changes that were absolutely necessary to sell units in other markets were made. In fact, the only real change made in most markets involved the video output frequency (the ZX80 used an external power transformer, so differences in AC line frequency and outlet were not an issue to the machine itself). One outcome of this is that the machine had some keyboard keys and characters that were distinctly British: was used instead of , instead of or , and the character set and keyboard included the Pound symbol.
Қабылдау
ZX80 100 фунт стерлингтен (200 АҚШ долларынан) төмен тұңғыш жеке компьютер ретінде кеңінен жарнамалданды. Kilobaud Microcomputing алдын ала құрастырылған нұсқаның дизайнын ұнатып, деректерді енгізу немесе шығару кезінде экранның жыпылықтауы мазасыздық тудырғанын, бірақ компьютердің дұрыс жұмыс істеп тұрғанын көрсететін пайдалы индикатор екенін айтты. Жаңадан бастаушылар үшін құжаттама өте жақсы деп бағаланып, компьютерді сатып алу BASIC курсына барудан арзан екені атап өтілді. Журнал: «ZX 80 – нағыз компьютер және тамаша құн», бірақ ол құжаттаманы оқып үйрене алатын жаңадан бастаушыларға немесе Z 80 бағдарламалық жасақтамасын жазу тәжірибесі бар бағдарламашыларға ғана арналған деп қорытындылады. BYTE журналы ZX80-ді «ерекше құрылғы» деп атады. Ол BASIC синтаксисін нақты уақыт режимінде интерактивті тексеру мүмкіндігін мақтады және компьютердің TRS 80 Model I сияқты кейбір бәсекелестерінен жақсы нәтижелер көрсеткенін хабарлады. Бағдарлама орындалғанда экранның қараңғылануы, кішкентай RAM көлемі және жеткіліксіз кіріктірілген Sinclair BASIC, сондай-ақ пернетақта сынға ұшырады. Компьютердің жинақталған нұсқасын құрастырудың қиындығы мен сатып алушылар ақша үнемдемегендіктен сатып алуға кеңес берілмеді. BYTE «ZX80 – жоғары өнімділікке, өте төмен бағаға және портативті жеке компьютер жүйесіне тоқталған нәрсе. ZX80 – жақсы бастау орны» деген қорытындыға келді. ZX80-нің сатылымы шамамен 50 000 данаға жетті, бұл 1980-жылдары Ұлыбританияның үй компьютерлерін иелену бойынша әлемде көшбасшы болуына үлкен үлес қосты. Құрылысының қарапайымдығы мен қыздыруға бейімділігіне байланысты, жақсы сақталған машиналар коллекционерлер арасында жоғары бағаланады.
The ZX80 was widely advertised as the first personal computer for under £100 GBP (US$200.) Kilobaud Microcomputing liked the design of the preassembled version, and said that the screen flickering during input or output was annoying but was useful as an indicator of the computer functioning correctly. It praised the documentation as excellent for novices, and noted that purchasing the computer was cheaper than taking a college class on BASIC. The magazine concluded, "The ZX 80 is a real computer and an excellent value", but only for beginners who could learn from the documentation or programmers experienced with writing Z 80 software. BYTE called the ZX80 a "remarkable device". It praised the real time, interactive BASIC syntax checking, and reported that the computer performed better on benchmarks than some competitors, including the TRS 80 Model I. The screen blanking during program execution, the small RAM size and inadequate built in Sinclair BASIC, and the keyboard received criticism, and the review recommended against buying the kit version of the computer given the difficulty of assembly and because purchasers did not save money. BYTE concluded that "the ZX80 might be summarized as a high performance, very low cost, portable personal computer system the ZX80 is a good starting point". Sales of the ZX80 reached about 50,000, which contributed significantly to the UK leading the world in home computer ownership through the 1980s. Owing to the unsophisticated design and the tendency for the units to overheat, surviving machines in good condition are sought after and can fetch high prices by collectors.
Клондар
ZX80-нің клондары да болды, мысалы MicroAce, сондай-ақ Бразилиядан Nova Eletrônica/Prológica NE Z80 және Microdigital TK80.
There were also clones of the ZX80, such as the MicroAce, and from Brazil the Nova Eletrônica/Prológica NE Z80 and the Microdigital TK80.