Кіріспе

Бұрылатын тірек жүйесі, бұрылатын тірек жүйесі

Гимбал – нысанды белгілі бір ось бойынша айналуға мүмкіндік беретін бұрылатын тірек. Бір-біріне перпендикуляр айналу осьтерімен орнатылған үш гимбалдан тұратын жиынтық, ең ішкі гимбалға орнатылған нысанның тірегінің айналуына тәуелсіз болуын қамтамасыз етеді (мысалы, бірінші анимацияда тік күйде). Мысалы, кемеде гироскоптар, кемелік компастар, пештер, тіпті сусын ұстағыштар кеменің қозғалысына қарамастан оларды көкжиекке қатысты тік ұстап тұру үшін гимбалдарды қолданады. Компастар сияқты құрылғыларды орнатуға қолданылатын гимбал ілмегі кейде итальяндық математик және физик Джероламо Карданоның (1501–1576) құрметіне Кардан ілмегі деп аталады. Алайда Кардано гимбалды ойлап тапқан жоқ, сондай-ақ оны өзі ойлап таптым деп мәлімдемеген. Бұл құрылғы ежелгі заманнан бері белгілі, б.з.д. 3 ғасырында Византиялық Филон сипаттаған, бірақ кейбір авторлар оның нақты ойлап тапқан адамы болмағанын айтады.

Теңіз хронометрлері

Механикалық теңіз хронометрінің көрсеткіші оның орналасуына сезімтал. Осы себепті, хронометрлер әдетте гимбалдарға орнатылып, теңізде кеменің қозғалысынан туындайтын дірілдерден оқшаулау мақсатында қолданылған.

Гимбалдық бұғаттауыш

Гимбалдық бұғаттау – үш өлшемді, үш гимбалдық механизмдегі бір еркіндік дәрежесінің жоғалуы. Бұл, үш гимбалдың екі білігі параллель конфигурацияға келгенде пайда болады, соның салдарынан жүйе екі өлшемді кеңістікте айналуға "бұғатталады". "Бұғаттау" деген сөз шатастыруға болады: ешқандай гимбал шектелмейді. Үш гимбалдың барлығы да өз аспалы осьтері бойынша еркін айналуға қабілетті. Алайда, екі гимбал біліктерінің параллель орналасуына байланысты, бір ось бойынша айналуды қамтамасыз ететін гимбал болмайды.