Кіріспе

1983 жылдан 1991 жылға дейін Калифорния штатының губернаторы Куркен Джордж Дюкмеджан (/dj//uː//k/'/m//eɪ//dʒ//ən/; 6 маусым 1928 жыл – 8 мамыр 2018 жыл) – 1983 жылдан 1991 жылға дейін Калифорнияның 35-ші губернаторы қызметін атқарған американдық саясаткер. Республикалық партия мүшесі, ол армян тегінен шыққан алғашқы губернатор болды. Нью-Йорк штатында туған Дюкмеджан 1955 жылы Калифорнияға көшіп келді. 1962 жылы Лонг-Бичтен штаттық жиналысқа депутат болып сайланды. Төрт жылдан кейін ол штаттық сенатқа сайланды және кейін сенаттың оппозициялық көшбасшысы болды. 1970 жылы Дюкмеджан Калифорнияның бас прокуроры лауазымына үміткер болып, республикалық праймеризде төртінші орынды иеленді. 1978 жылы ол үміткерлікті жеңіп алып, Ивон Братхвейт Бёркті жеңіп, штаттың 27-ші бас прокуроры болды. Бас прокурор ретінде ол штат ішінде өлім жазасын бекіту туралы заңға вето салған губернатор Джерри Браунға қарсы ветоны күшін жойды. 1982 жылы губернатор Браун қайта сайлануға түспегеннен кейін, Дюкмеджан республикалық партиядан губернаторлыққа үміткерлікті жеңіп алды және жалпы сайлауда Лос-Анджелес қаласының мэрі Том Брэдлимен күш сынасты. Саяси сауалнамалар Брэдлидің жарыста басымдыққа ие екенін көрсеткенімен, Дюкмеджан шамалы айырмамен жеңіске жетті. 1986 жылы Дюкмеджан Брэдлиді тағы да жеңіп, бұл жолы үлкен артықшылықпен жеңді. Губернатор ретінде Дюкмеджан қылмысқа қатысты қатаң шаралар қолданғанымен және «заң мен тәртіп» жақтасы ретінде танылды. Оның басшылығымен Калифорниядағы түрмелердегі тұтқындар саны үш есеге жуық өсті, сондай-ақ жаңа түрмелер салуға қаражат жұмсалды. 1991 жылы Дюкмеджан белсенді саясаттан шығып, губернатор лауазымына республикалық Пит Уилсон келді.

Ерте өмір және білім

Дюкмеджан Нью-Йорк штатының Менандс қаласында Куркен Джордж Дюкмеджан кіші ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Армян таулы аймағында туған армяндар еді, олар 1900 жылдардың басында Осман империясынан (қазіргі Түркия) АҚШ-қа эмиграция жасаған. Оның әкесі Куркен Джордж Дюкмеджанның әпкесі Армян геноциді кезінде қаза тапты. Дюкмеджанның анасы Элис Гейрден Эрзурумда дүниеге келді; АҚШ-та ол Montgomery Ward компаниясында, кейін Нью-Йорк штатында жұмыс істеді. Дюкмеджан жергілікті мектептерде оқыды. Жоғары білім алғанда, 1949 жылы Сиена колледжін әлеуметтану мамандығы бойынша "бакалавр" дәрежесімен бітірді. 1953 жылдан 1955 жылға дейін ол АҚШ армиясында қызмет етті, сот-әскери прокуратура корпусына (JAG) бекітілді. 1955 жылы Дюкмеджан Калифорнияға көшіп барды, онда оның қарындасы Анна Эшджан тұрды және үлкен армян қауымы болды. Ол оны болашақ әйелі Глория Саатджианмен таныстырды, оның ата-анасы да Армениядан келген иммигранттар еді. Олар әйелімен үш балаға ие болды: 1964 және 1969 жылдары туған екі қыз және 1966 жылы туған бір ұл.

Саяси мансап

Дюкмеджан Калифорниядағы саясатқа қысқа ғана уақыт жеке заңгерлік тәжірибеден кейін, Лонг-Бич қаласында Малкольм М. Лукаспен бірге жұмыс істеген соң кірді. 1962 жылы ол штаттық Ассамблеяға Лонг-Бичтен өкіл болып сайланды. Ол өлім жазасын ынтамен қолдады. 1969 жылы Калифорния штатының Сенатының көпшілік көшбасшысы болды. 1978 жылы Бас прокурор сайлауында жеңіске жетіп, 1979 жылдан 1983 жылға дейін қызмет етті. Сонымен қатар, ол өлім жазасын бекіту туралы заңға вето салған губернатор Джерри Браунға қарсы ветоны қолдады. Оның ерте қолдау білдірушілерінің бірі – 1962 жылы Калифорниядағы сайлауда Ричард М. Никсонға қарсы оппозиция жасаған консерватор, Бейкерсфилдтен бұрынғы губернаторлыққа үміткер Джо Шелл болды. Оның жеңісі туралы «Нью-Йорк Таймс» газеті былай деп жазды: «Дюкмеджан мырзаның бейнесі – адал отбасы адамы, епископальдық шіркеудің мүшесі, балмұздақты жақсы көретін адам. Бұл бір тілшіні: «Калифорния кездейсоқ Айованың губернаторын сайлаған болуы мүмкін» деп жазуға итермеледі». Жалпы сайлауда Дюкмеджан қоғамдық қауіпсіздікті және теңгерімді бюджетті қолдайтын консерватор ретінде бақталасты. Дюкмеджан жалпы сайлауда Лос-Анджелес қаласының мэрі Том Брэдлиді шамалы айырмамен жеңді. Бұл жеңіс сайлауға дейінгі сауалнамалар Брэдлидің үнемі көшбас екенін көрсеткеніне және дауыс беру аяқталғаннан кейін жүргізілген шығу сауалнамалары кейбір жаңалықтар агенттіктерін сайлау түнінде Брэдлидің жеңісін ерте болжауға итергеніне қарамастан болды. Сауалнама нәтижелері мен сайлаудың соңғы нәтижелері арасындағы қарама-қайшылық «Брэдли эффектісі» деп аталды, ол ақ түсті сайлаушылардың сұхбат берушілерге немесе сауалнамашыларға шешімін қабылдамағанын немесе қара үміткерге дауыс беруі мүмкін екенін айтуға бейімділігін көрсетеді, бірақ шындығында олар оның қарсыласына дауыс береді. Ол салықты көтермеймін деп уәде берді және кейіннен «бизнеске жақсылық жасаймын» деді. Сонымен қатар, ол өзін «заң мен тәртіп» кандидаты ретінде ұсынды және қылмысқа қарсы күресті күшейту үшін жаңа шараларды ұсынды. 1984 жылы ол гейлер мен лесбиянкаларға қарсы дискриминацияны тыйым салатын А. Б. 1 заң жобасына вето қойды, ол заң шығарушы органмен қабылданған еді. 1986 жылы Брэдли қайта сайлауға түсті, бірақ Дюкмеджан оны 60 пайызға 37 пайызбен жеңді. Ол жаңа мемлекеттік қызметкерлерді жұмысқа алуды тоқтатты және үкімет қызметкерлеріне штаттан тыс сапарларды тыйым салды. Ол заң шығарушы органның салықты көтеру туралы талаптарын қабылдамады және шығыстарды таңдап вето арқылы бюджеттен 1,1 миллиард доллар қысқарды. Бір жылдан кейін, одан әрі қысқартулар, сондай-ақ штатқа пайда әкелген жалпы ұлттық экономикалық жағрап қалу 1985 жылы миллиард долларлық артықшылықты құрды. Оның 1985 жылғы бюджеті автомобиль жолдарының құрылысына жұмсалатын қаражатты сәл арттырды, бірақ білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамтамасыз ету және қоршаған орта бюджеттерін күрт қысқарды. Осы үшін ол қатты сынға ұшырады, және осы қысқартулар губернаторлық өкілеттігінің соңында оның төмен сауалнама көрсеткіштеріне әкелді. Үш жылдан кейін Дюкмеджан өзінің миллиард долларлық дефицитіне тап болды. Ол 1989 жылы штаттың ең төменгі жалақысын көтеруді қолдады. Дюкмеджан өзінің мансабын қылмысқа қатысты қатаң шаралар қабылдау арқылы құрды. 1990 жылғы губернаторлық сайлауда Дюкмеджан үшінші мерзімге губернатор болып сайлануға тырыспады. 1991 жылы, биліктегі соңғы күндері ол Калифорнияда күн энергиясын өндіретін компанияларға қатысты мүлікті салықтан босату туралы заңға вето қойды. Бұл вето Луздың банкротқа ұшырауына әкелді. Ол қоғамдық өмірге қайта оралып, арнайы комитеттерде жұмыс істеді, соның ішінде Калифорнияның қылмыстық-атқару жүйесін реформалау және өзінің туған қаласы Лонг-Бичтегі жарғылық реформа комитеті. Ол адам дене мүшелерін сатумен байланысты дау туғаннан кейін UCLA Willed Body бағдарламасын қайта құруды қадағалады. 2013 жылы Лонг-Бич қаласындағы сот ғимараты оның құрметіне аталды. 2008 жылы Дюкмеджан білім беруді, мемлекеттік заңды және Лонг-Бичті қолдағандығы үшін Калифорния мемлекеттік университетінің Лонг-Бич қаласындағы құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2015 жылы оған Лонг-Бич қаласының кілті табысталды.

Өлім

2018 жылы 8 мамырда 89 жасында үйінде табиғи себептерден қайтыс болды. Калифорния губернаторы Джерри Браун Twitter-де былай деп жазды: "Джордж Дюкмеджан халыққа кең танымал губернатор болды және саяси көзқарастары әртүрлі адамдармен де достық қарым-қатынас орнатты. Мен және Энн Калифорниялықтардың барлығымен бірге оның отбасы мен жақындарына көңіл айтамыз". Ол 51 жылдан астам уақыт бойы Лонг-Бич қаласының Белмонт-парк ауданында тұрды. Өмірінің басынан бастап Лонг-Бичтегі Барлық Әулиелер Епископ шіркеуінің мүшесі болды.