Кіріспе
1983 жылдан 1991 жылға дейін Калифорния штатының губернаторы Куркен Джордж Дюкмеджан (/dj//uː//k/'/m//eɪ//dʒ//ən/; 6 маусым 1928 жыл – 8 мамыр 2018 жыл) – 1983 жылдан 1991 жылға дейін Калифорнияның 35-ші губернаторы қызметін атқарған американдық саясаткер. Республикалық партия мүшесі, ол армян тегінен шыққан алғашқы губернатор болды. Нью-Йорк штатында туған Дюкмеджан 1955 жылы Калифорнияға көшіп келді. 1962 жылы Лонг-Бичтен штаттық жиналысқа депутат болып сайланды. Төрт жылдан кейін ол штаттық сенатқа сайланды және кейін сенаттың оппозициялық көшбасшысы болды. 1970 жылы Дюкмеджан Калифорнияның бас прокуроры лауазымына үміткер болып, республикалық праймеризде төртінші орынды иеленді. 1978 жылы ол үміткерлікті жеңіп алып, Ивон Братхвейт Бёркті жеңіп, штаттың 27-ші бас прокуроры болды. Бас прокурор ретінде ол штат ішінде өлім жазасын бекіту туралы заңға вето салған губернатор Джерри Браунға қарсы ветоны күшін жойды. 1982 жылы губернатор Браун қайта сайлануға түспегеннен кейін, Дюкмеджан республикалық партиядан губернаторлыққа үміткерлікті жеңіп алды және жалпы сайлауда Лос-Анджелес қаласының мэрі Том Брэдлимен күш сынасты. Саяси сауалнамалар Брэдлидің жарыста басымдыққа ие екенін көрсеткенімен, Дюкмеджан шамалы айырмамен жеңіске жетті. 1986 жылы Дюкмеджан Брэдлиді тағы да жеңіп, бұл жолы үлкен артықшылықпен жеңді. Губернатор ретінде Дюкмеджан қылмысқа қатысты қатаң шаралар қолданғанымен және «заң мен тәртіп» жақтасы ретінде танылды. Оның басшылығымен Калифорниядағы түрмелердегі тұтқындар саны үш есеге жуық өсті, сондай-ақ жаңа түрмелер салуға қаражат жұмсалды. 1991 жылы Дюкмеджан белсенді саясаттан шығып, губернатор лауазымына республикалық Пит Уилсон келді.
Courken George Deukmejian Jr. (/dj//uː//k/'/m//eɪ//dʒ//ən/;
June 6, 1928 – May 8, 2018) was an American politician who served as the 35th governor of California from 1983 to 1991. A member of the Republican Party, he was the state's first governor of Armenian descent. Born in New York, Deukmejian moved to California in 1955. He was elected to the State Assembly in 1962 to represent Long Beach. Four years later he was elected into the State Senate and later served as the Senate's minority leader. In 1970, Deukmejian unsuccessfully ran for Attorney General of California, finishing fourth in the Republican primary. In 1978 he secured the nomination and defeated Yvonne Brathwaite Burke to become the state's 27th attorney general. As attorney general, he led a veto override against Governor Jerry Brown, who had vetoed legislation to authorize the death penalty in the state. After Governor Brown did not seek reelection in 1982, Deukmejian won the Republican nomination for governor and faced Los Angeles mayor Tom Bradley in the general election. Although opinion polls showed that Bradley had a favorable lead in the race, Deukmejian narrowly won the election outright. In 1986, Deukmejian defeated Bradley again for a much larger victory. As governor, Deukmejian made a name for being tough on crime, presenting himself to be in favor of "law and order". Under his administration, the California prison population nearly tripled, and he increased spending for the building of new prisons. Deukmejian retired from front line politics in 1991 and was succeeded as governor by fellow Republican Pete Wilson.
Ерте өмір және білім
Дюкмеджан Нью-Йорк штатының Менандс қаласында Куркен Джордж Дюкмеджан кіші ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Армян таулы аймағында туған армяндар еді, олар 1900 жылдардың басында Осман империясынан (қазіргі Түркия) АҚШ-қа эмиграция жасаған. Оның әкесі Куркен Джордж Дюкмеджанның әпкесі Армян геноциді кезінде қаза тапты. Дюкмеджанның анасы Элис Гейрден Эрзурумда дүниеге келді; АҚШ-та ол Montgomery Ward компаниясында, кейін Нью-Йорк штатында жұмыс істеді. Дюкмеджан жергілікті мектептерде оқыды. Жоғары білім алғанда, 1949 жылы Сиена колледжін әлеуметтану мамандығы бойынша "бакалавр" дәрежесімен бітірді. 1953 жылдан 1955 жылға дейін ол АҚШ армиясында қызмет етті, сот-әскери прокуратура корпусына (JAG) бекітілді. 1955 жылы Дюкмеджан Калифорнияға көшіп барды, онда оның қарындасы Анна Эшджан тұрды және үлкен армян қауымы болды. Ол оны болашақ әйелі Глория Саатджианмен таныстырды, оның ата-анасы да Армениядан келген иммигранттар еді. Олар әйелімен үш балаға ие болды: 1964 және 1969 жылдары туған екі қыз және 1966 жылы туған бір ұл.
Саяси мансап
Дюкмеджан Калифорниядағы саясатқа қысқа ғана уақыт жеке заңгерлік тәжірибеден кейін, Лонг-Бич қаласында Малкольм М. Лукаспен бірге жұмыс істеген соң кірді. 1962 жылы ол штаттық Ассамблеяға Лонг-Бичтен өкіл болып сайланды. Ол өлім жазасын ынтамен қолдады. 1969 жылы Калифорния штатының Сенатының көпшілік көшбасшысы болды. 1978 жылы Бас прокурор сайлауында жеңіске жетіп, 1979 жылдан 1983 жылға дейін қызмет етті. Сонымен қатар, ол өлім жазасын бекіту туралы заңға вето салған губернатор Джерри Браунға қарсы ветоны қолдады. Оның ерте қолдау білдірушілерінің бірі – 1962 жылы Калифорниядағы сайлауда Ричард М. Никсонға қарсы оппозиция жасаған консерватор, Бейкерсфилдтен бұрынғы губернаторлыққа үміткер Джо Шелл болды. Оның жеңісі туралы «Нью-Йорк Таймс» газеті былай деп жазды: «Дюкмеджан мырзаның бейнесі – адал отбасы адамы, епископальдық шіркеудің мүшесі, балмұздақты жақсы көретін адам. Бұл бір тілшіні: «Калифорния кездейсоқ Айованың губернаторын сайлаған болуы мүмкін» деп жазуға итермеледі». Жалпы сайлауда Дюкмеджан қоғамдық қауіпсіздікті және теңгерімді бюджетті қолдайтын консерватор ретінде бақталасты. Дюкмеджан жалпы сайлауда Лос-Анджелес қаласының мэрі Том Брэдлиді шамалы айырмамен жеңді. Бұл жеңіс сайлауға дейінгі сауалнамалар Брэдлидің үнемі көшбас екенін көрсеткеніне және дауыс беру аяқталғаннан кейін жүргізілген шығу сауалнамалары кейбір жаңалықтар агенттіктерін сайлау түнінде Брэдлидің жеңісін ерте болжауға итергеніне қарамастан болды. Сауалнама нәтижелері мен сайлаудың соңғы нәтижелері арасындағы қарама-қайшылық «Брэдли эффектісі» деп аталды, ол ақ түсті сайлаушылардың сұхбат берушілерге немесе сауалнамашыларға шешімін қабылдамағанын немесе қара үміткерге дауыс беруі мүмкін екенін айтуға бейімділігін көрсетеді, бірақ шындығында олар оның қарсыласына дауыс береді. Ол салықты көтермеймін деп уәде берді және кейіннен «бизнеске жақсылық жасаймын» деді. Сонымен қатар, ол өзін «заң мен тәртіп» кандидаты ретінде ұсынды және қылмысқа қарсы күресті күшейту үшін жаңа шараларды ұсынды. 1984 жылы ол гейлер мен лесбиянкаларға қарсы дискриминацияны тыйым салатын А. Б. 1 заң жобасына вето қойды, ол заң шығарушы органмен қабылданған еді. 1986 жылы Брэдли қайта сайлауға түсті, бірақ Дюкмеджан оны 60 пайызға 37 пайызбен жеңді. Ол жаңа мемлекеттік қызметкерлерді жұмысқа алуды тоқтатты және үкімет қызметкерлеріне штаттан тыс сапарларды тыйым салды. Ол заң шығарушы органның салықты көтеру туралы талаптарын қабылдамады және шығыстарды таңдап вето арқылы бюджеттен 1,1 миллиард доллар қысқарды. Бір жылдан кейін, одан әрі қысқартулар, сондай-ақ штатқа пайда әкелген жалпы ұлттық экономикалық жағрап қалу 1985 жылы миллиард долларлық артықшылықты құрды. Оның 1985 жылғы бюджеті автомобиль жолдарының құрылысына жұмсалатын қаражатты сәл арттырды, бірақ білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамтамасыз ету және қоршаған орта бюджеттерін күрт қысқарды. Осы үшін ол қатты сынға ұшырады, және осы қысқартулар губернаторлық өкілеттігінің соңында оның төмен сауалнама көрсеткіштеріне әкелді. Үш жылдан кейін Дюкмеджан өзінің миллиард долларлық дефицитіне тап болды. Ол 1989 жылы штаттың ең төменгі жалақысын көтеруді қолдады. Дюкмеджан өзінің мансабын қылмысқа қатысты қатаң шаралар қабылдау арқылы құрды. 1990 жылғы губернаторлық сайлауда Дюкмеджан үшінші мерзімге губернатор болып сайлануға тырыспады. 1991 жылы, биліктегі соңғы күндері ол Калифорнияда күн энергиясын өндіретін компанияларға қатысты мүлікті салықтан босату туралы заңға вето қойды. Бұл вето Луздың банкротқа ұшырауына әкелді. Ол қоғамдық өмірге қайта оралып, арнайы комитеттерде жұмыс істеді, соның ішінде Калифорнияның қылмыстық-атқару жүйесін реформалау және өзінің туған қаласы Лонг-Бичтегі жарғылық реформа комитеті. Ол адам дене мүшелерін сатумен байланысты дау туғаннан кейін UCLA Willed Body бағдарламасын қайта құруды қадағалады. 2013 жылы Лонг-Бич қаласындағы сот ғимараты оның құрметіне аталды. 2008 жылы Дюкмеджан білім беруді, мемлекеттік заңды және Лонг-Бичті қолдағандығы үшін Калифорния мемлекеттік университетінің Лонг-Бич қаласындағы құрметті заң докторы дәрежесін алды. 2015 жылы оған Лонг-Бич қаласының кілті табысталды.
"The image that comes across of Mr. Deukmejian a devoted family man, an Episcopal churchman, an ice cream lover led one reporter to write, ''California may have accidentally elected Iowa's Governor.''" In the general election, Deukmejian ran as a conservative supporter of public safety and balanced budgets. Deukmejian narrowly defeated Los Angeles Mayor Tom Bradley in the general election. The victory came despite opinion polls leading up to the election that consistently showed Bradley with a lead, and despite exit polling conducted after voting closed that led some news organizations on the night of the election to make early projections of a Bradley victory. The discrepancy between the polling numbers and the election's ultimate results would come to be termed the "Bradley effect", which refers to a hypothesized tendency of white voters to tell interviewers or pollsters that they are undecided or likely to vote for a black candidate, but they actually vote for his opponent. He vowed not to raise taxes, later saying that he was "business friendly". In addition, he presented himself as a "law and order" candidate, proposing new efforts to fight crime. In 1984, he vetoed A. B. 1, the first bill to ban discrimination against gays and lesbians, which passed the Legislature. In 1986, Bradley sought a rematch, and Deukmejian defeated him by a 60% to 37% percent margin. He halted the hiring of new state employees and banned out of state travel for those in government. He rejected the legislature's demands for tax hikes, and pared $1.1 billion from its budget by selectively vetoing spending items. One year later, further cuts, along with a nationwide economic rebound that benefited the state, created a billion dollar surplus for 1985. His 1985 budget slightly increased spending in highway construction, but cut deeply into the education, health, welfare and environmental budgets. For this he was roundly criticized, and the cuts probably led to his low polling numbers at the end of his tenure as governor. Three years later, Deukmejian faced his own billion dollar deficit. He supported a raise in the state minimum wage in 1989. Deukmejian largely made his career by being tough on crime. Deukmejian did not seek reelection to a third term as governor in the 1990 gubernatorial elections. In 1991, in his last days in office, he vetoed the property tax exemption bill that applied to companies building solar in California. The veto led to the bankruptcy of Luz. He reentered public life by serving on special committees, including one to reform the California penal system, and a charter reform committee in his hometown of Long Beach. He oversaw a revamping of the UCLA Willed Body Program after a scandal involving the sale of human body parts donated for science. In 2013, a courthouse in Long Beach was named in his honor. Deukmejian received an honorary doctor of laws degree from California State University, Long Beach, in 2008, because of his support for education, state law, and Long Beach. In 2015, he was given the Key to the City of Long Beach.
Өлім
2018 жылы 8 мамырда 89 жасында үйінде табиғи себептерден қайтыс болды. Калифорния губернаторы Джерри Браун Twitter-де былай деп жазды: "Джордж Дюкмеджан халыққа кең танымал губернатор болды және саяси көзқарастары әртүрлі адамдармен де достық қарым-қатынас орнатты. Мен және Энн Калифорниялықтардың барлығымен бірге оның отбасы мен жақындарына көңіл айтамыз". Ол 51 жылдан астам уақыт бойы Лонг-Бич қаласының Белмонт-парк ауданында тұрды. Өмірінің басынан бастап Лонг-Бичтегі Барлық Әулиелер Епископ шіркеуінің мүшесі болды.