Кіріспе
Вест-Мидлендс аймағындағы қала, Англия.
Олдбери – Англияның Вест-Мидлендс аймағындағы Сэндвелл метрополитендік округіндегі базарлық қала. Ол округтің әкімшілік орталығы болып табылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 13 606 адамды құрады. Сэндвелл метрополитендік кеңесі Олдбери қаласын Бристналл, Лэнгли, Олдбери және Олд Уорли округтерінен тұратындығын көрсетеді, ал 2011 жылғы халық саны 50 641 адамды құрады.
Этимология
Олдбери атауы көне ағылшын тіліндегі "Ealdenbyrig" сөзінен туындаған, бұл Олдберидің 1000 жылдан астам бұрынғы ерте ағылшын тілі дәуірінде де ежелгі болып саналғанын көрсетеді. "Eald" көне ағылшын тілінде "ескі" деген мағынаны білдіреді, ал "Byrig" – "burh" сөзінің көпше түрі, "burh" көне ағылшын тілінде бекініс немесе қоршалған қала дегенді білдіреді.
Тарих
Олдбери – Уорстершир және Стаффордширмен қоршалған Шропширдің бөлігі болған Хелесовеннің ежелгі приходының бір бөлігі еді. Монастырлар таратылғаннан кейін Генрих VIII Хейлс Оуэн поместьесін, оның ішінде Олдбериді сэр Джон Дадлиге берді. 1555 жылы сэр Джонның ұлы Роберт Хейлс Оуэн поместьесінің көп бөлігін сатты, бірақ Олдбери мен Лэнглиді жеке поместье ретінде сақтап қалды. Осылайша сэр Роберт Дадли Олдберидің алғашқы иесі атанды. Олдбери поместьесі кейін бірнеше отбасылардың қолына өтті, ал жерлер біртіндеп сатылып, поместье функциялары таратылды. Олдбери поместьесінің соңғы иесі Патрик Аллан Фрейзер болды. Пигот және Ко компаниясының 1828 жылғы Ұлттық коммерциялық анықтамалығында Олдбери Шропширдегі Дадли мен Стоурбридж қалаларымен тығыз сауда және өндірістік байланысқа ие ауыл ретінде сипатталған. Анықтамалықта темір саудасының маңыздылығы, «шойын жасауға арналған үлкен доменді пештері» және «мұнда болат зауыттары да бар; ал айналада көмір мен темір кені мол» деп көрсетілген. Қарыздар түрмесі және бес фунттан аспайтын қарыздарды өндіріп алу үшін екі апта сайын өткізілетін Сот талаптарының залы туралы да айтылады. Ллойдс банкінің алғашқы бөлімшесі 1864 жылы Олдбериде ашылды. Бұл бөлімше квакерлер Артур Олбрайт пен Джон Уилсонның жергілікті химиялық зауытына қызмет ету үшін құрылған. Алғашқы ғимарат сақталған, бірақ Ллойдс банкінің бұл бөлімшесі 2005 жыл шамасында жабылды.
Жергілікті билік
1844 жылғы округтер (ажыратылған бөліктер) туралы заңға сәйкес, Олдбери тоғыз жүз жылдық үзілістен кейін Вустерширге қайта қосылды. 1894 жылы Олдбери қалалық ғимараттарда орналасқан қалалық округке айналды, ал 1935 жылы аудан муниципалды борыштама мәртебесін алды. Олдбери кеңесі 1893 жылдан таратылғанға дейін 40 жыл бойы бірнеше мың үй, пәтер және коттедж салды, олардың 1000-ы 1933 жылы Роули-Реджис шекарасына жақын Уоллес көшесінде аяқталды. Олдбери муниципалды борыштамасы 1966 жылы Сметвик округімен және Роули-Реджис муниципалды борыштамасымен біріктіріліп, Уорли округі құрылды. 1974 жылы Олдбери жаңа Сэндвелл мегаполистік округінің (Вест-Бромвич және Уорли округтерінің бірігуі) құрамына кірді және Вустерширден жаңа Батыс Мидлендс мегаполистік графтығына ауыстырылды. 1986 жылдан бастап, Батыс Мидлендс графтық кеңесі таратылғаннан кейін, Сэндвелл тиімді түрде біртұтас әкімшілік бірлікке айналды. Сэндвелл кеңесінің бас кеңсесі Олдбери қаласының орталығында орналасқан.
Өнеркәсіп және сауда
1980 жылдан бері қалада бөлшек сауда саласы кеңінен дамыды. 1980 жылдың қазан айында JSainsbury өзінің алғашқы SavaCentre гипермаркеттерінің бірін Олдбери қаласының орталығында ашты. Жиырма жыл өткен соң, СаваЦентр бизнесі тоқтатылғандықтан, ол дәстүрлі Sainsbury дүкені ретінде қайта аталды. 1988 жылдың қазан айында Бірчли аралында "Toys "R" Us" супермаркеті ашылды, бірақ бөлшек сауда желісі 2018 жылы жұмысын тоқтатты. Олдбери Грин сауда паркі 1990 жылдардың ортасында қаланың айналма жолының жанында салынды. Homebase 1980 жылдары салынған арнайы дүкенінен осы сауда паркіне көшіп келді, ал ол дүкенді кейіннен Gala Bingo иеленді. Сандвелл аймағының әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты, мұнда 1980 жылдары Бирмингемнен көшірілген сәттен бері Сандвеллде жұмыс істеп келе жатқан Black Country Housing Group сияқты бірнеше әлеуметтік тұрғын үй ұйымдары бар. 2013 жылдың қазан айында Free Radio коммерциялық радиостанциясы Black Country және Шропшир аймандарына арналған жергілікті студияларын Вулвергемптоннан Black Country House-тағы жаңа студияларға көшірді.
Темір жол
Отыз жылдан астам уақыт бойы, Олдбери деген атпен приходта үш теміржол станциясы болды; қазір тек біреуі ғана ашық, бірақ жаңа атаумен. Бромфорд жолындағы Стоур аңғары желісінде орналасқан, сақталған станция 1850-ші жылдардан бері бар. Ол бастапқыда Олдбери және Бромфорд Лейн, содан кейін Олдбери деп аталды, ал 1984 жылдан бері Сэндвелл және Дадли аталады. Олдбери орталығына ең жақын екінші теміржол станциясы – Лэнгли Грин, ол Stourbridge Extension Line, қазір Бирмингемнен Уорчестерге Киддерминстер арқылы өтетін желіде орналасқан. Ол 1867 жылдың сәуір айында ашылды және бастапқыда Лэнгли Грин және Руд Энд деп аталды, бірақ кейін қысқа, жарты мильдік тармақ желісі – Олдбери теміржолы станциямен және өзінің (үшінші) платформасымен байланыстырылды; бұл 1884 жылдың қараша айында ашылды және станция Олдбери және Лэнгли Грин деп өзгертілді. Оллбрит және Уилсонмен де байланысқан Олдбери теміржолында Хелесовен жолында Олдбери деп аталған жолаушылар станциясы, сондай-ақ Олдберидегі Бирмингем каналының кемежайында жүк станциясы болды. Жолаушылар пойыздары 1915 жылдың наурызына дейін Олдбери станциясына дейін қатынайтын, ал желі Оллбрит және Уилсонға жүк тасымалы үшін қолданылғаннан басқа толығымен жабылды. Оның Тэт-Бэнк жолынан тысқары виадугі мен жартарағының барлық іздері 1964 жылы M5 автожолы салынып жатқанда жойылды. Олдбериге дейінгі желінің қысқа бөлігі өз орнында қалды, бірақ пайдаланылмады.
Жол
М5 тас жолы қала арқылы күшейтілген бетон тіреулермен тік тұрған бөлікпен өтеді. Кіру 2-шы жарықтан жасалады. A4123 Бирмингем – Вулвергемптон екі қатарлы тас жолы қала орталығының батысынан өтеді. Ол Харборнға жақын Хагли жолынан байланыс құрады, содан кейін Каузвей Грин арқылы Берчли түйісіне (M5 2-ші жарық) және Тивидейл арқылы Бернт-Три түйісіне дейін солтүстік-батысқа қарай созылады, онда ол Бирмингемнің жаңа жолына айналады. Бұл жолдың салынуы үш жылға созылды және 1927 жылдың 2 қарашасында Уэльс принцімен ашылды. Олдбери қаласының орталығынан Беарвудқа, Бирмингем қаласының орталығына, Дадлиге, Хейлсовенге, Мерри Хилл сауда орталығына, Вест-Бромвичке және Уолсоллға автобустар қатынайды. Қызметтердің басым бөлігі National Express West Midlands және Diamond Bus компанияларымен жүзеге асырылады.
Құбыр
Джеймс Бриндлидің алғашқы Бирмингем каналы 1768 жылы Олдбери қаласының оңтүстігінде қазылды. Олд Колледж Драйвтағы тұрғын үйлер Сэндвелл колледжі орналасқан жерде салынған. Халықтың ауру жануарлар диспансері (PDSA) 2015 жылдың шілдесінде Сент-Мэтьюс жолында үй жануарларына арналған ауруханасын ашты. Пеннкрикет-лейндегі Каузвей Грин методистік шіркеуі 1863 жылы ашылды. Хилл Топ – Лэнгли (Хилл Топ) суқоймасы мен биік Уорли төбесін қоршаған тұрғын үй ауданы. Бристолл Холл академиясы және Моат Фермасындағы бастауыш мектебі жақын жерде орналасқан. Салоп Драйв Маркет Гарден – жұмыс істейтін базар бақшасы және жергілікті тағам жобасы, оны мүгедектер мен әлеуметтік жағдайы нашар адамдарға көмектесетін Ideal for All атты тіркелген қайырымдылық қоры басқарады. Лэнгли Грин – қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан тұрғын үй ауданы. Lion Farm – қаланың оңтүстік-батысында, Роули Региспен шекаралас аймақта 1960 жылдардың басында және соңында салынған ірі әлеуметтік тұрғын үй кешені. Бұл елді мекенде тоғыз мұнаралы үй болған, алайда қазір олардың тек үшеуі ғана сақталған. Лондондерри – қаланың оңтүстік-шығысындағы, Сметвикпен шекаралас тұрғын үй ауданы. Онда Сэндвелл су спорты орталығы орналасқан. Олдбери қаласының орталығы – бұрынғы қалалық округ пен ауданның дамуына бастау берген тарихи орталық. Роуд-Энд – Сметвик шекарасына жақын қаланың шығысындағы Эдвард және Виктория дәуірінің соңғы кезеңдеріндегі тұрғын үй ауданы. Титфорд – Олдбери қаласының оңтүстігіндегі негізінен тұрғын үйлерден тұратын аудан. Титфорд каналы Титфорд бассейнінде аяқталады, ал ол Titford Pools қалалық қорық паркінің құрамында орналасқан. 2015 жылы Aldi Вольвергемптон жолында, ASDA супермаркетінің қарама-қарсы жағында дүкен ашты. Уорли – Олдбери қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан, оңтүстік жағынан Квинтонмен шектесетін жеке тұрғын үйлерден тұратын аудан. Уайтхит, сондай-ақ Уайтхит Гейт деп те аталады, Блэкхит және Лэнгли аудандарының арасындағы Бирчли аралының оңтүстігінде A4034 тас жолы бойындағы тұрғын үй ауданы. Бұл жерде 1850 жылдан 1920 жылға дейін көмір өндіру және кірпіш жасау жұмыстары жүргізілген. 1856 жылы Рамрод Холл шахтасында болған жарылыстан он бір адам қаза тапты.
Парктер мен ашық кеңістіктер
Лэнгли Гриндегі Моат жолынан тыс орналасқан Барнфорд Хилл паркі 1916 жылы химиялық өндіруші "Олбрайт және Уилсон" компаниясының В. А. Олбрайт мырзасы Олдбери ауданына сыйға берген жерде ашылды. Парктің көтеріңкі орнынан солтүстік және батысқа қарай Қара өңірдің көрінісі ашылады. Мұнда негізінен энкринал әктасынан тұратын құмдақты тастар кездеседі. Парк "Жасыл Ту" марапатын алған және Сэндвелл кеңесі оны ауданның тоғыз негізгі паркінің бірі деп атады. Оның ауданы 5 гектар, ішінде пергола, тік тұқымдық ерегіз және раушан гүлдерінен жасалған бақша бар. Паркте скейтборд трассасы, көп мақсатты спорт алаңы, жаттығу құралдары, балалар ойын алаңдары, футбол алаңдары, павильон және автотұрақтар бар. Бұрын парк крон-гриндік боулинг, теннис және путинг ойындарына арналған. Лэнгли паркі үшін жерді 1886 жылы Артур Олбрайт сыйға берген. Тивидейл паркі – Олдбери шекарасына жақын Тивидейлде орналасқан парк. Бродвелл паркінде ашық ауадағы жаттығу құралдары мен фитнес станциялары, сондай-ақ шағын өзен бар.