Кіріспе

Милан архиепископиясының литургиялық рәсімі – Амвросиандық рәсімнің қазіргі түрі.

Амвросиандық рәсім – католик шіркеуінің латын литургиялық рәсімі. Бұл рәсім төртінші ғасырда Милан епископы болған әулие Амвросийдің есімімен аталады. Оны Милан архиепископтығының көп бөлігінде (Монца, Тревильо және Треццо-суль-Адданы қоспағанда), Комо, Бергамо, Новара, Лоди епархияларының кейбір приходтарында, сондай-ақ Швейцарияның Тичино кантонындағы Люгано епархиясында шамамен бес миллион католик қолданады. Амвросиандық рәсім тарихының әртүрлі кезеңдерінде жойылу қаупіне тап болды. Ол Екінші Ватикан соборынан кейін реформаланды (Папа Павел VI Амвросиандық рәсімге жататын, бұрын Милан архиепискобы болған). 20-шы ғасырда бұл рәсім Миланның тағы екі ғалым архиепискобының назарында болды: Ахилл Ратти, кейіннен Папа Пий XI, және Блаженный Ильдефонсо Шустер, екеуі де рәсімді зерттеу және жариялаумен айналысты.

Тарих

Милан шіркеуінің литургиясы өз қамқоршысы – әулие Амвросийдің есімімен Амбросиан деп аталады. Амбросиандық рәсім 4-ғасырдан бастап қалыптасып, дамыды. Әулие Августин (Confessiones, IX, vii) мен Диакон Паулиннің (Vita S. Ambrosii, § 13) айтуынша, әулие Амвросий жаңалықтар енгізді, бірақ бұл Массаға емес, Императрица Юстинамен болған дау кезінде арийлерге талап еткен Портиан базиликасы үшін Құдайға арналған қызметке ұқсас нәрсеге қатысты. Әулие Амвросий шіркеуді католиктермен толтырып, қауіп сейілгенше оларды күні-түні ұстады. Ол Августин айтқандай, "халық көңілсіздікке берілмеуі үшін, шығыс халықтарының салты бойынша" оларға псалмдар мен әндер жаздырып, айтуларын ұйымдастырды. Паулин диакон былай дейді: "Осы кезде Милан шіркеуінде алғаш рет антифондар, гимндер және тілсіздіктер пайда болды, бұл құлшылық бүгінге дейін тек сол шіркеуде ғана емес, Батыстың барлық провинцияларында сақталып келеді". Бұл ежелгі Амбросиандық литургиялық дәстүрге негізделген және оның ішінде, әсіресе, Исаның қайта тірілуін жариялау және сенбі күні кешкі миссаға дайындалу үшін қолданылатын арнайы жарық ("lucernarium") рәсімі бар, ол апталық Пасха ретінде қарастырылады. Рим папасы Иоанн Павел II 1983 жылы Миланда Амбросиандық рәсімді қолдана отырып мисса өткізді, сондай-ақ 2017 жылы Рим папасы Франциск та осы рәсімді өткізді.

Шығу тегі

1907 жылы жарық көрген Католик энциклопедиясында осы рәсімнің ежелгі пайда болуы туралы үш теория келтірілген, бірақ ешқайсысы да толыққанды дәлелдеме бермейді. Сұрақ Амвросиандық рәсімі ежелгі римдік пе, әлде Галлиялық рәсімінің римдік нұсқасы ма дегенге келтіріледі. Дж. М. Нил және ағылшын дәстүрінің өкілдері Испан-Галлиялық және келт литургияларының отбасын Киелі Иренейдің Кіші Азиядағы Ефестен Провансқа әкелген түпнұсқасына жатқызды, оны Киелі Поликарп Киелі Иоанннан алған. Бұл литургияға «Ефестік» деген ат берілді және кейде «Киелі Иоаннның литургиясы» деп аталды. Бұл теорияны қолдау үшін Кольман 664 жылғы Уитби синодында келттердің Пасха айту әдетін Киелі Иоаннға жатқызды. Бірақ Нил Киелі Шарль Борромео жасаған римдік ықпалды тым әсірелеген. Дегенмен, У. К. Бишоп Амвросиандық Бревиарий туралы мақаласында Нилдің ізімен жүріп, Амвросиандық құдай қызметінің Галлиялық тегін айтады. Мұнда «Галлиялық» термині Римдік литургиядан өзгеше латын (шығыс емес) литургиясын білдіреді. Антонио Мария Чериани және Мажистретти Амвросиандық рәсімі Геласиандық және Григориандық Римдік рәсімдерін сақтап қалғанын мәлімдейді. Басты дін қызметшісі тек диаконға ғана емес, барлық оқырмандарға бата береді. Оқырман дін қызметшісінен: «Маған батаңызды беріңіз, әке», - деп бата сұрайды. Содан кейін, крест пішінін жасап, басты дін қызметшісі оқырманға: «Иеміздің атынан оқы», - дейді. Евангелиядан кейін қысқа антифон оқылады. Сыйлықтарды ұсыну рәсімінен бұрын Бейбітшілік рәсімі орындалады. Сенімділік дұғасы сыйлықтарды дайындаудан кейін, олардан бұрын оқылады. Амвросиандық Миссальдың бірінші Евхаристиялық дұғасы мен Римдік канон арасында кейбір айырмашылықтар бар, бірақ оның Евхаристиялық дұғалары II, III және IV Римдік рәсімдегідей. Сонымен қатар, Амвросиандық рәсімінде Пасха және Ұлы бейсенбі күндері негізінен қолданылатын екі арнайы Евхаристиялық дұға бар. Діни қызметкер Хостияны сындырып, Иеміздің дұғасына дейін бір бөлігін басты тостағанға қояды, ал осы кезде антифон (Конфракториум) оқылады немесе айтылады. Агнус Дей дұғасы оқылмайды. Соңғы батадан бұрын халық үш рет «Кирие, элеисон» («Ием, рақым ет») дейді. Аяқтау рәсімінде «Рәсім аяқталды, сәлеммен кете беріңдер» дегеннің орнына діни қызметкер жай ғана «Сәлеммен кете беріңдер» дейді, ал халық «Иеміздің атынан» деп жауап береді. Амвросиандық рәсімінде миссаға арналған өзіндік оқу циклы бар. Діни қызметкердің мисса кезінде оқитын көптеген дұғалары Амвросиандық рәсіміне тән, және ол әсіресе бай алғы сөздерге ие.

Антифонер

Антифонер: "Antiphonarium Ambrosianum"; Ұлыбритания мұражайы, Қосымша қолжазбалар, 34,209; XII ғасыр; Солесме бенедиктиндері толық көшірмесімен және Пол Кагиннің 200 беттік кіріспесі қосылып басып шығарған, "Музыкалық палеография", V, VI.

Қолданбалар

"Лодриноның нұсқаулығы"; Bibl. Амбр., Ш. IV, 44; Х немесе ХІ ғасыр. Толық емес. Магистреттидің сипаттамасы бойынша: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 18. "Мануале Амброзиан" маркиз Тротиге тиесілі; Х немесе ХІ ғасыр. Толық емес. Магистретти: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 19. "Мануале Амброзиан"; Bibl. Амбр., СIII, қосымша ; Х немесе ХІ ғасыр. Толық емес. Магистретти: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 20. "Мануале Амброзиан"; Чернуско шіркеуінен (Монза мен Лекко арасында); Bibl. Амбр., I, 55, қосымша ; ХІ ғасыр. Магистретти: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 28. "Мануале Амброзиан"; Сан-Витторе-аль-Театро шіркеуінен, Милан; Bibl. Амбр., А, 1, төменгі ; XII ғасыр. Магистретти: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 22. "Мануале Амброзиан"; Бривио шіркеуінен (Комо көлінің Лекко жағына жақын); Bibl. Амбр., I, 27, қосымша ; XII ғасыр. Магистретти: "Мон. Ветеринарлық. Әдебиет. Амб. ", II, 30.

Әдет-ғұрыптар

"Liber Monachorum S. Ambrosii"; Bibl. Амбр., ХСVI, қосымша; XI ғасыр. Магистретти, "Мон. Ветеринарлық. Жазу. Амб.", II, 33, 79-93. "Rituale Ambrosianum", Милан қаласындағы Porta Vercellina есігіндегі S. Laurentiolus шіркеуінен; Sacrar. Metrop., H. 62; XIII ғасыр. Магистретти, "Мон. Ветеринарлық. Жазу. Амб.", II, 37, 143-171. Beroldus Novus"; Милан қалалық кітапханасы; XIII ғасыр. Магистретти, "Мон. Ветеринарлық. Жазу. Амб.", 17, 94-142. "Асти ритуалы"; Bibl, Мазарин, 525; X ғасыр. Гастуэ "Rassegna Gregoriana" журналында 1903 жылы сипаттаған. Бұл, ежелгі Милан провинциясынан келгенімен, Амброзиан ритуалы емес, бірақ осы тақырыпқа қатысты. Салтанатты рәсімдер: "Calendarium et Ordines Ecclesiæ Ambrosianæ"; Берольдус; Bibl, Ambr., I, 158, inf. XII ғасыр. Магистретти баспасынан 1894 жылы жарық көрген.

Папалар

"Pontificale Mediolanensis Ecclesiæ"; Милан қалалық шіркеу кітапханасы; тоғызыншы ғасыр. Магистретти басылған, "Mon. Vet. Lit. Amb.", I. "Pontificale Mediolanensis Ecclesiæ"; Милан қалалық шіркеу кітапханасы; он бірінші ғасыр. Магистретти, "Mon. Vet. Lit. Amb.", 1, 27. "Ordo Ambrosianus ad Consecrandam Ecclesiam et Altare;" Лукка қалалық шіркеу кітапханасы; он бірінші ғасыр. Меркати басылған, "Studi e testi" (Ватикан кітапханасы), 7.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Біз Саған шүкіршілік етеміз және Сені мақтаймыз. Амброзиандық евхаристиялық алғы сөздер. Алан Гриффитс аударған, алғаш рет The Canterbury Press, Норвич, (Hymn Ancient & Modern Limited, тіркелген қайырымдылық ұйымының баспасы) Сент-Мэри Вудс, Сент-Мэри Плейн, Норвич, Норфолк қалаларында жарық көрген. Бұл Амвросиандық ритуалдың Евхаристиялық дұғаларымен қазір қолданылып жүрген екі жүз алғы сөздің ағылшын тіліндегі аудармасы. Миландық Әйеліміз Амвросийдің "Құдайға арналған қайта қарастырылған литургиясы" (1 және 2-томдық). Епископ Майкл Скотто Даниеллоның еңбегі, Createspace/Amazon баспасынан шыққан. Бұл Амброзиандық ритуалға арналған Миссалет және Алғы сөздер жинағы. Ресей Православие Шіркеуінің шетелдегі бөлімінің рұқсатымен жазылған қасиетті Амвросийдің құдайлық литургиясы.