Кіріспе

Қытай-американдық актриса және режиссер

Джоан Чен (26 сәуірде 1961 жылы туған) – қытай-американдық актриса және кинорежиссер. Қытайда ол 1979 жылғы «Кішкентай гүл» фильмінде ойнады, ал 1987 жылғы «Соңғы император» фильміндегі рөлімен американдық көрермендердің назарына ілікті. Ол сонымен қатар «Твин Пикс», «Қызыл раушан, ақ раушан», «Бет сақтау», «Үй әндері» және «Сю Сю: Шеттетілген қыз» көркем фильмінің режиссері ретінде де белгілі.

Ерте өмір

Чен Шанхайда фармакологтар отбасында дүниеге келді. Ол ағасы Чейспен бірге Мәдени революция кезінде өсті. 14 жасында Ченді мектептегі ату полигонында Мао Цзэдунның әйелі Цзян Цинь және Қытай Коммунистік партиясының көрнекті қайраткері танып, оның мергендік қабілетін жоғары бағалады. Осының нәтижесінде 1975 жылы ол Шанхай киностудиясының актерлерді даярлау бағдарламасына қабылданды, онда тәжірибелі режиссер Кси Цзинь оны танып, 1977 жылғы «Жас» фильмінде естімейтін және сөйлей алмайтын рөлге шақырды, оның сезімдері әскерлік медициналық бригаданың күшімен қайта жаңартылады. Чен орта мектепті бір жыл ертерек бітіріп, 17 жасында Шанхай халықаралық қатынастар университетіне түсті, онда ағылшын тілін оқыды.

Қытайдағы алғашқы еңбек жолы

Чен 1979 жылы Чжан Чжэннің "Кішкентай гүл" фильмінде Лю Сяоцин, Тан Гуоцян және Ге Цуньчжуанмен бірге түсті, бұл рөлі үшін ол "Жүз гүл" сыйлығының "Ең үздік әйел актер" номинациясын жеңіп алды. Чен Мао-революциясына дейінгі революционердің қызының рөлін сомдады, ол ағасымен, жараланған коммунист әскерімен қайта қосылып, кейін оның дәрігерінің өзінің туған анасы екенін біледі. "Кішкентай гүл" оның екінші фильмі болды және ол көп ұзамай Қытайдың ең сүйікті актрисасы атанды. Time журналы оны, жасөспін шағында жұлдыздық мәртебеге ие болғаны үшін "Қытайдың Элизабет Тейлоры" деп атады. Голливуд фильмдерінде экзотикалық сұлулық рөліне жиі шақырылудан шаршаған Чен 1998 жылы досы Ян Гелингтің "Аспан моншасы" повесі негізінде түсірілген, сыншылардың жоғары бағасын алған "Сы Сы: Шығарылған қыз" фильмінің режиссері болды. Кейін 2000 жылы Ричард Гир мен Винона Райдердің қатысуымен "Нью-Йорктегі күз" фильмін түсірді.

Кейінгі мансап

2000 жылдардың ортасында Чен актерлік өнерге қайта оралып, ағылшын және қытай тілдеріндегі рөлдерді кезектестіре, қарқынды жұмыс істей бастады. 2004 жылы ол Хоу Ённың «Жасмин әйелдер» отбасылық сагасында Чжан Цзыимен бірге ойнады, онда олар Шанхайда үш буын бойы қыздар мен аналар рөлін сомдады. Сондай-ақ ол америкалық азиялық комедиясында «Saving Face» жесір ананың рөлін ойнады, ол жүкті және үйленбегендігі үшін америкалық-қытай қауымдастығынан шеттетіліп, лезбияны қызымен бірге тұруға мәжбүр болады. 2005 жылы ол Чжан Янгтың «Күнбағыс» отбасылық сагасында ойнады, онда күйеуі мен ұлы арасында 30 жылдан бері шиеленіс тудырған ананың рөлін сомдады. Ол америкалық азиялық тәуелсіз фильмі «Americanese» және Майкл Алмерейданың «Түнде түскі уақыт», 2009 жылы шығатын екі бөлімді жобаның бірінші бөлігінде ойнады. 2007 жылы Чен Тони Айрстың «Үй әндері» драмасындағы рөлі үшін мақтауға ие болды. Ол 1970-ші жылдардағы Австралияда өмір сүру үшін күрескен, екі баласы бар, жарқыраған, бірақ тұрақсыз қытай түнгі клубы әншісінің рөлін ойнады. Бұл рөл оған төрт сыйлық сыйлады, соның ішінде Австралия кино институтының «Үздік әйел актер» сыйлығы және «Алтын жылқы» сыйлығы. Сол жылы ол тағы екі танымал фильмде ойнады: Анг Лидің «Жұмсалу, сақ болу» фильмінде Тони Ленг Чиу Ваймен бірге және Цзян Вэннің «Күн де шығады» фильмінде Энтони Вонг Чау Сангпен бірге. Ол үшін ол «Үздік әйел актер рөліне көмекші фильм» номинациясы бойынша Азия киносы сыйлығын алды. 2008 жылы ол Джо Чоудың режиссерлігімен Сэм Чоумен бірге Ши Циде шығыс Чжэцзян провинциясындағы 17 жасар баланың анасы ретінде ойнады. Сол жылы Джоан Чен Цзя Чжанкэнің «24 қала» фильмінде фабрика жұмыскерінің рөлін ойнады, өйткені ол 1979 жылғы «Кішкентай гүл» фильміндегі Ченнің өзіне ұқсады, бірақ ол махаббатқа мүмкіндігін жіберді. Ол Брюс Бересфордтың 2009 жылы биші Ли Кунсиннің автобиографиясын бейімдеген «Маоның соңғы бишісі» фильмінде Ван Шуанбао және Кайл МакЛакланмен бірге ойнады. 2009 жылы Чен Фэн Юаньчжэнь және 刘金山мен бірге Ду Цы режиссерлік еткен қытайлық телехикая «Орта жасқа келгендерге жаңа келгендер» сериясында ойнады, онда ол орта жастағы мәселелерге тап болған әйел дәрігердің рөлін сомдады. Сондай-ақ ол 2010 жылы Чэн Лидун режиссерлік еткен қытайлық теледидардағы «Батысқа саяхат» фильмінің бейімделуінде Гуань Иньнің рөлін ойнады. 2009 жылдың қазан айында Джоан Чен «Жақсы өмір сүру өнері» тақырыбындағы алғашқы Сингапур Күн кинофестивалінің кураторы болды. Ол фестиваль кезінде көрсетілуге арналған бес фильмді таңдап алды: «Сыңғырғыш қоңырау мен көбелек», «Жолға аттаған өлі адам», «Ханна мен оның әпкелері», «Тірі өлім» және «Эдвард қайшы қол». 2010 жылы Чен Лихом Ванның режиссерлік дебюті «Масқараланған махаббат», Алекси Танның «Маған махаббат түсін» (Лю Йемен бірге), Илькка Ярви Латуридің «Қосылу», «Ең бірінші» (Тони Леун Ка Фай және Гвей Лун Мэймен бірге) және актерлік машықтандырушы Ларри Мосстың «Нұрлы ақылсыздық» (Жулиетт Биношпен бірге) актерлік құрамына қосылды. 2010 жылдың мамыр айында ол «Кызыл көру» антологиясының үш бөлігінің бірінде ойнауға және режиссерлік етуге тағайындалды. 2011 жылы ол «Фриндж» телехикаясының «Бейкүндік» эпизодында Хатшы Бишоптың сүйіктісінің рөлін ойнады. Чен 2014 жылы америкалық «Марко Поло» телесериалында Юань династиясының монғол императоршасы Чаби рөлін ойнады. Монғолдармен таныс емес болғандықтан, Чен рольге дайындалу үшін «Монғол патшайымдарының құпия тарихы» кітабын оқыды. Ол сондай-ақ 2018 жылы қытайлық «Руйидің сарайдағы патшалық махаббаты» теледрамасының бірнеше эпизодында Ула Нара Иксиу (Императрица Сяоцингсян) рөлінде ойнады.

Жеке өмір

Чен 1985 жылдан 1990 жылға дейін актер Джим "Джимми" Лаумен үйленген болатын. Чен екінші күйеуі, кардиолог Питер Хуэйге 1992 жылдың 18 қаңтарында тұрмысқа шықты. Олардың екі қызы бар. Олар Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында тұрады. Калифорниядағы алғашқы жылдары Чен Калифорния мемлекеттік университетінің Нортридж кампусында оқыды. 1989 жылы ол АҚШ азаматы болды. 2008 жылдың 9 сәуірінде Чен "Вашингтон Пост" газетіне "Ойындар жалғасын тапсын" деген мақала жазып, Пекинде өткен 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының саяси мақсатта пайдаланылуына қарсылық білдірді.

Қайырымдылық жұмыстары

2008 жылдың мамыр айында Чен Джеймс Кайсон Ли, Сайлас Фленстед және Эми Ханаиалии Гиллиоммен бірге Азия және Тынық мұхиты аймағындағы қауымдастықтардағы ВИЧ/СПИД-ке байланысты ұятты қаралауды тоқтату мақсатындағы "Бяньян ағашы" жобасының әлеуметтік роликтерінде пайда болды. 2008 жылдың қазан айында Чэнь Кэ Лан және Ма Или актрисаларымен бірге Trends Health журналының мұқабасына шығып, Қытайдың "Розовый лента" (Pink Ribbon) емілдік ракқа қарсы науқанын қолдады. 2010 жылдың 8 қаңтарында Чен Нэнси Пелоси, Николь Кидман және Джо Торремен бірге Отбасылық зорлық-зомбылықты алдын алу қорына Сан-Францисконың Президиосында әйелдер мен балаларға қарсы зорлық-зомбылықпен күресу үшін жаңа орталықтың құрылысын бастау рәсіміне қатысты. Рәсім барысында Чен "Жеті" бөлігі ретінде ұсынылған "Мухтар Майдың саусақ іздері" деректі пьесасынан үзінді орындады. 2010 жылдың 15 қаңтарында Чен, басқа да азиялық американдық тұлғалармен бірге, Тынық мұхиты аймағындағы Азия отбасы орталығын қолдауға арналған видеолар сериясында түсті.

Басқа да мойындау

1992 жылы People журналы оны әлемдегі ең әдемі 50 әйелдің қатарына қосты. Чен «Xiu Xiu: The Sent Down Girl» фильмінен есім алған Xiu Xiu инди-рок тобына шабыт берді. Goldsea журналы Ченді «Барлық уақыттағы ең ынталандыратын 120 азиялық америкалық» тізімінде 45-ші орынға қойды.

Мақалалар мен сұхбаттар

"Соңғы император", К. Марк Джейкобсонның еңбегі. Сұхбат. 1987 жылғы желтоқсан, 146-147 беттер. "Актерлерді мақтау: Джоан Чен", Питер Рейнер. "Америкалық фильм" журналы. 15-том, 8-шы шығарылым. 1990 жылғы мамыр, 32-бет. "Аспанды да, жүректі де қамтитын", Том Каги. "Goldsea Asian American Daily" газеті. 1992 жылғы тамыз. "Чен реакциясы", Алисон Дакота Джи. "Movieline" (АҚШ) журналы. 1993 жылғы желтоқсан, 54-59, 88-беттер. "Батыстан шығысқа", Ричард Корлис. "TIME" (АҚШ) журналы. 153-том, 13-шы нөмір. 1999 жылғы 5 сәуір. "Өнердің Жаннасы", Ричард Корлис. "TIME" (АҚШ) журналы. 1999 жылғы 5 сәуір. "Жоғалған қыз", Стивен Шванкерт. "Beijing Scene" журналы. 5-том, 8-нөмір. 1999 жылғы 7 мамыр. "Джоан Чен: партизандық режиссер", Майкл Срагоу. "Salon.com". 1999 жылғы 27 мамыр. "Шынайы поэзия", Кевин Бергер. "San Francisco" (АҚШ) газеті. 2000 жылғы шілде, 51-бет. "Жоан Чен: Қытай болсын, Голливуд болсын, бұл актриса/режиссер шындықты айтудан тартынбайды", Франц Лидз. Сұхбат. 2000 жылғы тамыз, 80-81 беттер. "Джоан Ченмен сұхбат", Мишель Касвелл. "Asia Source" журналы. 2000 жылғы қараша. "Джоан Чен Голливудты тастады ма?", "Goldsea Asian American Daily" газеті. 2003 жылғы 28 қаңтар. "Императрица және жұмбақ". "China Daily" газеті. 2003 жылғы 25 қазан. "Жоан Ченнің жабайы жағы", Малинда Ло. "Curve" журналы. 15-том, 4-шы шығарылым. 2005 жылғы маусым. "Бет-әлпеттің артында", Кенни Танемура. "Asian Week" газеті. 2005 жылғы 3 маусым. "Сенсуалды әсемдік: Джоан Ченмен сұхбат", Лиза Одхам Стоукс. "Asian Cult Cinema" (АҚШ) журналы. 48-ші нөмір. Қазан-желтоқсан 2005 ж., 51-61 беттер. "Жоан Чен Шанхайдағы "Жұмсақтық, абайлық" фильмін түсіру туралы: Жүрегіңнің жетегінде жүр", Лю Цин. "The Chinese Mirror" газеті. 2007 жылғы 28 ақпан. "Жоан Ченнің көптеген бейнелері", Глен Шэфер. "The Province" газеті. 2007 жылғы 3 қазан. "Жоан Чен қытай киносына оралды", Мин Ли. "The China Post" газеті. 2007 жылғы 17 қазан.