Кіріспе

Қытай үнсіз кино актрисасы, "Руан Лингю" деп белгілі болған өмірбаяндық фильм.

Руан Лингю (туған кезде Руан Фэнген; 26 сәуір 1910 – 8 наурыз 1935), сонымен қатар Лили Юэнь деген ағылшынша есімімен де танымал, қытай үнсіз кино актрисасы болған. 1930 жылдардағы ең танымал қытай кино жұлдыздарының бірі, оның ерекше актерлік шеберлігі және 24 жасындағы өзіне қол жұмсауы оны қытай киносының символына айналдырды.

Ерте өмір

Руан Шанхай қаласындағы жұмысшы отбасында дүниеге келді, ал оның шежіресі Гуандун провинциясының Шыңшан ауданынан басталады. Әкесі оның кішкентай кезінде қайтыс болған, анасы үй шаруасынан табыс тауып оны өсірді.

Ерте мансап

1926 жылы Руан күнкөріс үшін танымал Минксинг кинокомпаниясына тіркелді. Алғашқы фильмін 16 жасында түсірді. "Аты ғана жұбайлар" (掛名的夫妻/挂名的夫妻) атты фильмді Бу Ванчан режиссерлік еткен. Екі жыл өткен соң, ол Да Чжунхуа Байхе компаниясымен (大中華百合公司/大中华百合公司) келісімшарт жасады, онда алты фильм түсірді. Оның үлкен табысы Қытайда кең танылған "Ескі астананың көктемгі арманы" (故都春夢 немесе Пекиннің естеліктері, 1930) болды. Бұл 1930 жылы құрылған "Ляньхуа" студиясымен келісімшарт жасасқаннан кейін Руанның алғашқы маңызды жұмысы еді. Онда ол Яньян атты әйел рөлін ойнады.

Басты және маңызды фильмдер

Содан кейін Руан Лянхуаның басты киножұлдызы болды. Оның ең есте қаларлық туындылары 1931 жылдан кейін шықты, бастапқысы Бу Ванчан режиссерлік еткен "Махаббат пен міндет" мелодрамасы болды. Рюан бұл кезде бірнеше басты рөлде ойнап, үлкен танымаллыққа ие болды, ал 1933 жылы Star Daily (明星日報) газеті ұйымдастырған сауалнамада Қытайдың "кино королевасы" атанымы үшін екінші орынды иеленді. (Ху Ди жеңімпаз атанды, ал Чен Юмей бірінші орынға ие болды). "Үш заманауи әйел" (1932) фильмінен бастап Рюан солшыл қытай режиссерлерімен ынтымақтаса бастады. Сун Юның "Кішкентай ойыншықтар" (1933) фильмінде Рюан ұзақ уақыт бойы қиындықтарға тап болған ойыншық жасаушының рөлін сомдады. Одан кейінгі фильмі – Ву Юнганг режиссерлік еткен "Құдайша" (1934) – қытай үнсіз киносының ең биік деңгейі деп есептеледі. Рюан мұнда бала тәрбиелеп өрбітіп, қиын жағдайдағы әйелді шынайы бейнеледі. Сол жылы Рюан Цай Чушенг режиссерлік еткен "Жаңа әйелдер" фильмін түсірді, онда ол жаны ашылмаған қоғамның зорлығынан қаза тапқан білімді әйел рөлін ойнады. Фильм 1934 жылы өзіне қол жұмсаған актриса Ай Сяның өміріне негізделген. Оның соңғы фильмі – "Ұлттық салт-дәстүрлер" – оның қазасынан кейін жарық көрді. Рюанның ең алғашқы фильмдерінің бірі – Бу Ванчан режиссерлік еткен "Махаббат пен міндет" (1931) 1994 жылы Уругвайда табылған болатын.

Жеке өмір

16 жасында Руан анасы жұмыс істейтін Жан Даминмен танысады. Кейіннен Жан ысырапшылдығынан бай отбасынан қуылды және Руанның жалақысына тәуелді созылмалы құмар ойыншыға айналды. Жанның құмар ойынына шыдамаған Руан 1933 жылы одан айрылды. Содан кейін ол шай саудагері Тан Джишанмен бірге өмір сүре бастады. 1935 жылы Жан Руаннан өтемақы талап етіп сотқа жүгінді. Таблоидтар бұл мүмкіндікті пайдаланып Руанның жеке өмірін зерттеуге кірісіп, оған қатты қысым көрсетті. "Жаңа әйелдер" фильмі аяқталғаннан кейін Руанның өмірі қиын жағдайға түсті. Фильм 1935 жылы Шанхайда көрсетілді. Цай Чушенгке кинодағы Шанхай таблоидтарының өткір сынға ұшырауына байланысты, оларға өте жаулы таблоид тілшілерінен үлкен қысым түсті. Цай фильмді кеңінен қысқартуға мәжбүр болды. Одан кейін де Руанның жеке өмірі таблоидтардың қатыгез шабуылына ұшырады, ал оның бірінші күйеуі Жан Даминмен болған сот ісі жеке басының жағымсыз жариялануына себеп болды.

Өлім

Өзінің түрлі қоғамдық мәселелеріне және жеке өміріндегі ауыр проблемаларға тап болған Руан 1935 жылы 8 наурызда 24 жасында Шанхайда барбитураттарды көп мөлшерде ішіп, өз-өзіне қол жұмсады. Оның өлім хатында "әңгімелер қорқынышты" (人言可畏) деген сөз бар екені айтылады, бірақ жақындағы зерттеушілер хаттың түпнұсқалығына күмән келтірді, себебі оны Тан Цзишань жасаған деген жорамал бар. Жақындағы зерттеулер Руанның Тан Цзишаньмен арақатынасының нашарлауы және Чжан Даминнің сот процесі оның өліміне себеп болғанын көрсетеді. "Жаңа әйелдер" фильмі шыққаннан кейін Қытайдың бұқаралық ақпарат құралдары жағдайды одан әрі ушықтырды, себебі фильмде актриса Ай Сяның өмірі бейнеленген, ол жеке өмірі туралы тараған қаңқуларға байланысты өз-өзіне қол жұмсаған. Руанның қайтыс болған күні кешке физикалық зорлыққа ұшырағаны да болжануда. 1998 жылы Шанхай қаласындағы Фушоуюань зиратында оған арналған ерекше ескерткіш ашылды.

Өзін-өзі өлтіргендердің жазбалары мен жалған деп саналатын жазбалар

Руан Лингю өмінен қол жұмбас алдында жазған деген екі топ суицидтік хаттар болған.

Бірінші нұсқасы

Алдыңғы суицидтік жазбалар 1935 жылғы 1 сәуірде «Ляньхуа хуабао» (聯華畫報) газетінде Руан Линъюйдің қайтысы туралы арнайы санында жарияланды. Бұл жазбаларды сол кезде Руан Линъюймен бірге тұрған Тан Цзишань берген. Қазір бұл суицидтік жазбалардың Тан Цзишань жасаған жалған екеніне сенімділік танытылады, себебі Руан Линъюй өзінің өлімі туралы баспасөзге хат жазбас еді, сондай-ақ, «Менің рухым сені мәңгілікке дейін күзетіп қалады» сияқты сөздерді әйелдерге құмар Тан Цзишаньға жазбас еді. Мен өлгеннен кейін, адамдар менің кінәлі екенімді ойлайды. Бірақ мен қандай қылмыс жасадым, содан кейін кінәлі сезінуім керек? Мен ешқашан, ешқандай жағдайда да Чжан Даминді ренжіткен емеспін. Басқа ештеңе туралы сөйлемейміз, тек мынаны айтайын: мен оған ажырасқаннан кейін, бөлек тұра бастағаннан соң айына 100 юань (немесе 14 АҚШ доллары) бердім. Мен бұл туралы ойлап тапқан жоқпын, менде дәлелдер мен түбіртектер бар. Ал ол алғысқа кекпен, мейірімділікке ашумен жауап берді. Сонымен қатар, сырт әлем бұл туралы білмейді, ол оларды мен оған жамандық жасадым деп ойлатты. Басқа не ойлап табуға болады? Мен бұл туралы көп ойладым – тек суицид ғана бәріне нүке салады. Мінеки, мен өлсем де ешкім өкінбес. Бірақ қаңқу қорқынышты нәрсе. Мен әлі де адамдар сөйлесіп қалады деп қорқамын, осы ғана маған жеткілікті. Мен кінәсіз екенімді өлмесем дәлелдей алмаймын. Мен өлгеннен кейін ол қалағанын істей алады. Ол мені өлтірмесе де, мен оның себебінен өлдім. Чжан Дамин, жұртшылықтың сенімін қалай ұстап тұратыныңды көрейік! Мен сені өлтіре алмаймын, бірақ сенің кінәң бар! Цзишань: Бізді осыншалықты тез ажыратып жіберетінін күтпеген едім. Бірақ қайғырма. Бұл дүниеде кез келген той аяқталады. Менің үшін қайғырып жүрмеші. Мен сенің қиындықтарыңа себепкер болғаным үшін өте кешірім сұраймын. Ол бізді жамандау үшін бар күшін салса да, бір күні шындық жарыққа шығады. Әділдік желісін кеңге жайып, ешкім қашып құтыла алмайды. Енді сол адам қалай өмір сүретінін көрейік. Құс өлмес бұрын, оның дауысы қысық болады. Адам өлмес бұрын, жақсы сөздерді айтады. Егер мен өлгеннен кейін де рухым тірі болса, ол сендерді мәңгілікке дейін күзетіп қалады. Мен өлгеннен кейін, менің жалақымнан қалған ақшаны анам мен Наннанға (Руан Линъюйдің асырап алған қызына) беріңіздер. Егер ақша жеткіліксіз болса, көмектесіңіздер! Осыдан кейін менің қарт анамның менің істегенімді істемейтініне көз жеткізіңіздер. Мен сіздерден осыны өтінемін. Егер сіздер мені шын сүйсеңіздер, менің нұсқауларыма көңіл бөлмей, мені ренжітпеңіздер. Мен жеткілікті айттым, егер тағдырға бұлай болса, біз келесі өмірде қайтадан кездесеміз! Маған компаниядан жалақымды төлеп, ана мен Наннанға көмектесіңіздер. Бәрі 2050 юаньді (немесе 305,72 АҚШ долларын) құрайды. Бұл өте маңызды. Ал екінші хатты, егер сырт әлем менің өзімді өлтіргенімді білсе, газеттерге жариялаңыз. Егер олар білмесе, жұртшылыққа айтпаңыз.

Фильмдер

Жан Дамин Руанның өзін-өзі өлтіруі туралы әңгімесін айтуға тырысып (және осы арқылы қаржылық пайда көруге ниеттеніп), 1935 жылы «Сүйіспеншілік көзіне жас» (情淚) атты фильмде өзін ойнауға келісті. Алайда, фильмге қарсы наразылық толқыны көтерілгеннен кейін түсірілім тоқтатылды. Бірақ Чжан бас қоймады. 1937 жылы Гонконгта Шум Кат Сингтің (沈吉誠) режиссерлік еткен «Кім кінәлі?» (誰之過) атты фильм шықты, онда Чжан өзінің және Там Юк Ланның (譚玉蘭) Руан рөлінде ойнады; бұл фильм «Сүйіспеншілік көзіне жас» фильмімен бір болуы мүмкін. 1938 жылы Чжан тағы бір гонконгтық «Досының әйелі» (朋友之妻) фильмінде ойнады, оның сценарийін және режиссурасын Мак Тай Фунг (麥大豐) жазды. Бұл фильмде Руанның есімі тікелей айтылмаған, бірақ мағынасы анық: бір хабарламаға сәйкес, фильмде досының әйеліне құмар болып, өз әйелімен ажырасып, соңында досының әйелі өзін-өзі өлтіретін адал емес ер адам туралы айтылған. Екі фильм де қазірге дейін сақталмаған сияқты, ал Чжан 1938 жылы Гонконгта аурудан қайтыс болды, ақшасыз қалған. 1991 жылы гонконгтық режиссер Стэнли Кван оның өмірі туралы «Center Stage» фильмін түсірді, онда Мэгги Ченг Руан Лингю рөлінде ойнады. Ченг Берлин кинофестивалінде «Ең үздік әйел актер» номинациясы бойынша күміс аю сыйлығын жеңіп алды. Жан Дамин мен Тан Джишан рөлдерін тиісінше Лоуренс Нг және Чин Хан сомдады. Бұл фильм Руан Лингю мен оның фильмдеріне деген қызығушылықты қайта жандандырды деп есептеледі.

Телесериалдар

1985 жылы Сесилия Вонг (黃杏秀) Азия телеарнасында көрсетілген 20 сериялық "Руан Лингю/Жұлдызды шаң эскеримі" атты телесериалда Руан рөлін ойнады. 2005 жылы Джеклин Ву Чиен Лянь 30 сериялық қытай телесериалында Руанды ойнады, оның аты да "Руан Лингю" болды. Конг Лингжи (孔令洁) 1996 жылғы қытай телесериалы "Күлкі патшайымы" (影后胡蝶) фильмінде Руан Лингю рөлін сомдады. Руан Лингю есімі 2003 жылы HK TVB сериалы "W" файлында (衛斯理) жиі айтылды, бірақ ешқандай кейіпкер бейнеленбеді. Сюжеті 1930 жылдардағы Шанхай қаласында өрбігендіктен, және ол сол дәуірдегі танымал тұлға болғандықтан, оның есімін сериалда атау лайықты болды.