Кіріспе

АҚШ саясаты ҮЕҰ-ға қаржы бөлуге кедергі келтіреді. Мексика қаласы саясаты, кейде оны сыншылар «жаһандық тыйым» деп атайды, бұл АҚШ үкіметінің бұрынғы саясаты болып табылады. Ол аборт кеңесі немесе бағыт беру, абортты қылмыстан босатуға шақыру, немесе аборт қызметтерін кеңейту қызметін көрсететін үкіметтік емес ұйымдарға (ҮЕҰ) АҚШ федералдық қаржысын тоқтатуға бағытталған. Қолданылып тұрған кезде, Мексика қаласы саясаты – АҚШ үкіметінің шетелдік ҮЕҰ-лардан «отбасылық жоспарлау әдісі ретінде абортты істемеймін немесе белсенді түрде насихаттамаймын» деген сертификат талап ететін саясаты. АҚШ-тың халықаралық отбасылық жоспарлауға көмектесуді алу шарты ретінде АҚШ емес қаражат және 2017 жылғы 23 қаңтардағы іске асырылу кезінде АҚШ-тың басқа да әлемдік денсаулық сақтау көмегі, соның ішінде АҚШ-тың әлемдік ЖИТС (PEPFAR аясында) және ана мен бала денсаулығы (MCH) көмегі де кіреді. Мексика қаласы саясаты алғаш рет 1985 жылғы 20 қаңтарда Рейган әкімшілігінің екінші кезеңінде іске асырылды. Осы уақыттан бері АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) осы саясатты барлық келесі Республикалық әкімшіліктер кезінде күшіне енгізіп, ал барлық Демократиялық әкімшіліктердің нұсқауымен саясатты жойды. 1985 жылы республикалық президент Рональд Рейганның алғашқы іске асыруынан кейін, саясат 1993 жылы демократиялық президент Билл Клинтонмен күшін жойды, 2001 жылы республикалық президент Джордж Буш қайта жаңартылды, 2009 жылы демократиялық президент Барак Обама, 2017 жылы республикалық президент Дональд Трамп қайта жаңартылды және 2021 жылы демократиялық президент Джо Байден бұзды. Зерттеулер көрсеткендей, абортты отбасылық жоспарлаудың көптеген әдістерінің бірі ретінде пайдаланатын отбасылық жоспарлау ұйымдарына қаржыландыруды қысқарту арқылы Мексика қаласы саясатының салдарынан жоспарланбаған жүктіліктер мен аборттардың саны артқан.

Саясаттың қолданылу аясы

Бұл саясат үкіметтік емес ұйымдарды "[АҚШ] федералдық қаржыны алу шарты ретінде" басқа елдерде отбасылық жоспарлаудың бір тәсілі ретінде аборт жасауға немесе оны белсенді түрде насихаттауға келісуді талап етеді. Саясатта зорлау, туысқа отыру немесе өмірге қауіпті жағдайлар салдарынан жасалған аборттарға қатысты ерекшеліктер қарастырылған.

Саясаттың тарихы

Мексика қаласының атымен аталып, Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық және даму жөніндегі халықаралық конференциясы өткен орын – осы қалада жарияланған саясат 1984 жылы АҚШ президенті Рональд Рейганмен енгізілді. 1984 жылғы саясаттың соңғы нұсқауларын АҚШ делегациясы төрағасының орынбасары, сол кездегі Мемлекеттік хатшының көмекшісі Алан Киес келісті. Мексика қаласы саясаты қолданысқа енгеннен кейін, ұйымдар АҚШ-тан федералдық қаржыландыру алу үшін белгіленген шарттарды орындауға міндетті болды. Нәтижесінде, бірнеше халықаралық аборт агенттіктері осы көзден қаражат ала алмады. Халықаралық жоспарланған ата-аналық федерация (IPPF) қызметін өзгертпеді және жалпы қаржысының 20% астамын жоғалтты. Эфиопияның Отбасылық кеңес беру қауымдастығы және Замбияның жоспарланған ата-аналық қауымдастығы сияқты басқа отбасылық жоспарлау ұйымдары да Мексика қаласы саясатының талаптарын орындамай, қаржыландырудан айырылды. Румыния мен Колумбиядағы ҮЕҰ АҚШ-тың жаңа нұсқауларына бейімделіп, федералдық қаржыландыруға ие болды. 1987 және 1988 жылдары бұл саясат АҚШ апелляциялық сотының екі шешімімен сынға алынды: DKT Memorial Fund Ltd. vs. USAID (Фил Харви мен екі шетелдік ҮЕҰ қатысқан іс) және Planned Parenthood Federation of America, Inc. v. USAID. Ақырында, екі сот шешімі саясаттың тек шетелдік ҮЕҰ-ға қарсы қолданылуына, ал АҚШ-тың ҮЕҰ-ларына қарсы қолданылмауына әкелді. Президент Билл Клинтон 1993 жылдың 22 қаңтарында Мексика қаласы саясатын жойды. Ол бұл саясатты "шамадан тыс кең" деп сипаттап, оның "шет елдердегі қауіпсіз және тиімді отбасылық жоспарлау бағдарламаларын ілгерілетуге жасалған күш-жігерді әлсіреткенін" мәлімдеді. 2007 жылдың қыркүйегінде Калифорния сенаторы Барбара Боксер Мексика қаласы саясаты бойынша қаржыландыру шарттарын жоюға бағытталған түзету ұсынды. Ұсыныс 53-41 дауыспен мақұлданды. Президент Буш Мексика қаласы саясатын жоятын кез келген заңға вето қоятынын уәделеді. Президент Барак Обама бұл саясатты 2009 жылдың 23 қаңтарында қайтадан күшін жойды. Бұл саясатты қолдаған ұйымдардың өзі аборт жасағысы келетін әйелге оның құқықтары туралы хабарламау және/немесе аборт жасайтын мекемеге бағыттама беруі заңсыз. Джордж У. Буш әкімшілігі кезінде Президенттің ЖИТС-ке қарсы төтенше жоспары (PEPFAR) Мексика қаласы саясатынан алынған еді, бірақ Мексика қаласы саясаты 2017 жылдың 23 қаңтарында қайта қолданысқа енгеннен кейін ол ереже өзгертілді. 2017 жылдың мамыр айында Рекс Тиллерсон саясатты кеңейту туралы хабарлады. Бастапқыда отбасылық жоспарлауға жұмсалатын 600 миллион долларға тыйым салынған, ал Трамп саясаты АҚШ үкіметі бөлетін барлық халықаралық денсаулық сақтау көмегіне – шамамен 9 миллиард долларға қатысты. Президент Джо Байден Мексика қаласы саясатын 2021 жылдың 28 қаңтарында қайтадан күшін жойды.

Әсері

2011 жылы Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африканы зерттеген зерттеу Мексика Сити саясатының аборттар санын күрт арттыруға әкелгенін көрсетті. Авторлар отбасылық жоспарлау ұйымдарына қаржылық қолдаудың қысқартылуы нәтижесінде жоспарланбаған жүктіліктердің көбейгенін айтады. 2015 жылы Ганада жүргізілген зерттеуде де осы саясаттың жоспарланбаған жүктілік пен аборттарды арттырғаны анықталды. 2017 жылы «The New England Journal of Medicine» журналында Стэнфорд университетінің денсаулық сақтау мамандары Натан Ло мен Мишель Барри бұл саясаттың жоспарланбаған жүктіліктер мен аборттарды арттыратынын көрсететін зерттеулер бар екенін мәлімдеді. Олар «Мексика Сити саясатын қайта енгізу – ең жақсы ғылыми деректерді назарға алмайтын, нәтижесінде әлемдік денсаулыққа және, соңғы есепте, американ халқына зиян келтіретін «дәлелсіз» саясаттың айқын мысалы» деп жазды. 2017 жылы «The BMJ» журналында Мичиган университетінің медицина мектебінің денсаулық сақтау мамандары және «The Lancet» журналында Торонто университеті, Колумбия университеті және Гаттмахер институтының денсаулық сақтау мамандары жариялаған редакциялық мақалалар да осы тұжырымды қолдады. 2019 жылы «The Lancet» журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, Джордж Буш әкімшілігі кезінде (2001–2009) Мексика Сити саясатын іске асыру нәтижесінде аборттардың саны күрт өсті. Отбасылық жоспарлау ұйымдарына қаржыны шектеу, олар абортты отбасылық жоспарлаудың көптеген әдістерінің бірі ретінде қолданғандықтан, контрацепция қолдану азайды және жүктіліктер көбейді. Буш әкімшілігі кезінде Мексика Сити саясаты қолданыста болған кезде, 13 елде аборттардың көрсеткіші басқа салыстырмалы елдерге қарағанда 64%-ға жоғары болды. Алдыңғы Билл Клинтон әкімшілігі кезінде, бұл саясат қолданылмаған кезде, осы 13 елдегі аборт деңгейі басқа елдерге қарағанда 8%-ға төмен болды. Зерттеу авторларының есебуынша, Буштың Мексика Сити саясатын енгізуі осы 13 елде аборттардың көрсеткішін 40%-ға арттырды, ал қалған өсімнің себептері басқа факторлармен байланысты. Олар бұл жағдайдың аталған ҮЕҰ-лардың контрацепция тарату мүмкіндігіне кері әсер ететінін, контрацепция қолданудың төмендеуіне және одан кейін жоспарланбаған жүктілік пен аборттардың өсуіне алып келетінін айтады. Сыншылар бұл тыйым сөз бостандығына және дұрыс медициналық ақпарат алуға шектеулер енгізеді деп мәлімдейді. Сондай-ақ, бұл саясат әйелдердің бүкіл әлемде гинекологиялық тексерулерге, ЖИТС-тің алдын алу және емдеуге, сондай-ақ контрацепцияға қол жеткізуіне кедерілгенін және 20-дан астам елге презервативтер мен контрацепция құралдарының жеткізілуін тоқтатқанын көрсетті. Ватикан Мексика Сити саясатын қолдайды, ал Еуропалық Парламенттік Халық саны мен даму форумы АҚШ Конгресіне 233 мүшесінің қол қоюымен саясатты айыптаған петиция ұсынды. Форум бұл саясаттың «халықаралық деңгейде келісілген принциптер мен мақсаттарға қарсы келетінін» мәлімдеді. Саясатты қолдаушылар Филиппин мысалын келтіре отырып, бұл тыйым шетелдегі денсаулық сақтау ұйымдарына АҚШ үкіметінің қаражатын олар жұмыс істейтін елдердің контрацепция және аборт заңдарына қайшы келетін іс-әрекеттерге жұмсаудан сақтайды деп дәлелдейді. Сондай-ақ, бұл саясат денсаулық сақтау мекемелерінің басқа да контрацепция әдістерінің есебінен абортты насихаттауына жол бермейді деп санайды.

Қатысушы саясат

Біріккен Ұлттар Ұйымының Халық қорсына қаржы бөлуді талап ететін Еуропалық Одақтың Сандбек есебін кейбір католик сарапшылары Мексика Ситі саясатына қарама-қарсы деп қарады. Еуропалық комиссар Пол Нильсон Еуропалық Одақтың Мексика Ситі саясаты қалдырған "адамгершілік жетіспеушілігін толтыруды" көздегенін айтты. БҰҰ Халық қорсы өз мәлімдемесінде "аборт қызметтерін қолдамайтынын" білдірді. Абортқа қарсы тұратын адамдар мен ұйымдар БҰҰ Халық қорсын Қытай үкіметінің мәжбүрлеп түсік жасауын қолдауда айыптады. Буш әкімшілігі оның осы іске қатысы бар деген алаңдаушылықпен агенттікке қаржы жәрдемін тоқтатты. 2002 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті жүргізген тергеу БҰҰ Халық қорсының Қытайдағы мәжбүрлеп түсік жасауға білініп қатысқандығына "ешқандай дәлел" таппады. Ұйым "Қытайда немесе әлемнің кез келген жерінде ешқашан және ешқашан мәжбүрлеуге қатыспағанын" мәлімдеді.

Танымал мәдениетте

2006 жылы 9 мамырда алғаш рет көрсетілген "Boston Legal" телесериалының "Squid Pro Quo" эпизодында USAID-тің шетелдегі коммерциялық емес ұйымға қаржыландыруын тоқтату туралы сот ісі орын алды. "The West Wing" американдық телехикаясының "Privateers" атты эпизоды шетелге көмек көрсету заңына "тілді шектеу" түзетуін көрсетті.