Кіріспе
Бизнес-стратегияларды көптеген жолдармен жіктеуге болады. Бір танымал әдіс – американдық ғалымдар Реймонд Э. Майлз және Чарльз С. Сноудың 1978 жылғы «Ұйымдық стратегия, құрылым және процестер» кітабында келтірген типологияны пайдаланады.
Майлз мен Сноудың типологиясы
Майлз бен Сноу бәсекелестік стратегияның үш түрін анықтайды: қорғаушы, талдаушы және іздеуші типтегі ұйымдар қолданатын стратегиялар. Сонымен қатар, төртінші, стратегиялық емес типтегі ұйым бар, оның бәсекелестік мінез-құлқы қоршаған ортаның жағдайларына реакция ретінде қалыптасады. Қолдануға ыңғайлы болу үшін, реакторлық тәсіл көбінесе бәсекелестік стратегияның бір түрі ретінде сипатталады.
Зерттеуші стратегиясы
Бұл төрт стратегияның ең агрессивтісі болып табылады. Ол әдетте жаңа нарықтарға кеңейіп, жаңа мүмкіндіктерді жандандыруға бағытталған белсенді бағдарламаларды қамтиды. Жаңа өнімдерді әзірлеу қарқынды түрде жүзеге асырылады және қосымша нарық үлесін алудың кең таралған тәсілі – шабуылдық маркетингтік стратегиялар. Олар нарықтағы мүмкіндіктердің кез келген белгісіне жылдам жауап береді және мұны аз зерттеулер мен талдаулармен жасайды. Олардың кірісінің үлкен бөлігі жаңа өнімдер мен жаңа нарықтардан түседі. Олар көбінесе жоғары қарыздық жүктемемен жұмыс істейді, кейде венчурлік капиталдардың үлкен үлесіне ие болады. Өнімнің сәтсіздікке ұшырауы немесе нарықтан қабылданбауының тәуекелі жоғары. Олардың нарық аймағы жаңа мүмкіндіктер пайда болғанда және бұрынғы өнімдер тоқырағанда үнемі өзгеріп отырады. Олар өнеркәсіпте бірінші болуды бағалайды, өйткені олардың «алғашқы басымдығы» оларға жоғары бағалау мүмкіндіктерін және жоғары маржаны қамтамасыз етеді деп санайды. Бағаны жоғарыдан төменге түсіру – даму шығындарын қайтарудың әдеттегі жолы. Олар техникалық және басқарушылық қызметкерлердің негізгі қызметкерлерін іздеуде мүмкіндікті пайдаланады. Жарнама, сатуға ынталандыру және жеке сату шығындары сатудың үлкен пайызын құрайды. Әдетте фирма әрбір стратегиялық бизнес-бірлікке айтарлықтай дербестік берілген құрылымда болады. Олар жұмыс істейтін өнеркәсіп өмірлік циклының енгізу немесе өсу кезеңінде болады, бәсекелестері аз және технологиясы дамып жатыр.
Қорғаушы стратегиясы
Бұл стратегия нарықтарды белсенді түрде іздемеу туралы шешімді білдіреді. Осының салдарынан, олар алтын іздеушілерге тән іс-әрекеттердің ешқайсысын жасамайды. Қорғаныс стратегиясы қауіпсіз және салыстырмалы түрде тұрақты нарықты табу және сақтап қалуды қамтиды. Технологиялық жаңарулардың, өнімді дамытудың және нарық динамикасының алдыңғы қатарында болудың орнына, қорғанушы өздерін мүмкіндігінше өзгерістерден қорғауға тырысады. Осы тұрақты нарықты қамтамасыз ету үшін олар бағаны төмен ұстайды, жарнама және басқа да ілгерілету шығындарын азайтады, вертикальдық интеграцияны жүзеге асырады, өнімдердің шектеулі ассортиментін ұсынады немесе жақсы сапалы өнімдерді немесе жақсы клиенттік қызмет көрсетеді. Олар шешім қабылдауда ақырын қозғалады және жан-жақты зерттеулер мен талдаулардан кейін ғана өзгерістерге келіседі. Олардың мақсаттары тиімділікке емес, нәтижелілікке бағытталған. Индустрия әдетте жақсы анықталған технологияларға, өнімдерге және нарық сегменттеріне ие, қалыптасқан өнеркәсіп болып табылады. Көбінесе сатулар қайталап немесе алмастыру бойынша жүзеге асырылады. Жеке стратегиялық бизнес-бірліктер әдетте орташа немесе төмен деңгейде автономияға ие.
Талдаушы
Талдаушы қорғаушы мен іздеушінің арасында орналасқан. Іздеушілерге қарағанда олар аз тәуекелге барады және аз қателік жасайды, бірақ қорғаушыларға қарағанда тұрақтылыққа аз бейім. Көптеген фирмалар – талдаушылар. Олар көбінесе өнеркәсіпте алғашқы бастамашы емес, екінші немесе үшінші орынға қол жеткізеді. Олар негізгі құзыреттеріне жақын салаларға кеңейеді. Жаңа өнімдерді жасаудың орнына, олар қолданыстағы өнімдерді жақсартады. Жаңа нарықтарға енудің орнына, олар қолданыстағы нарықтарды біртіндеп кеңейтеді. Олар тұрақты табыс әкелетін және перспективалы өнімдерден тұратын теңгерімді портфельді сақтауға тырысады. Олар өз саласындағы жаңалықтарды жақыннан қадағалайды, бірақ уақыт жеткеніне толық сенгенше әрекет етпейді.
Реактор
Реактордың алдын ала стратегиясы жоқ, көбінесе оқиғалар орын алғанда ғана жауап береді, немесе керісінше, олардың коммерциялық ортасына сай келмейтін анықталған стратегиясы мен ұйымдық құрылымы болуы мүмкін. Мұндай бизнес тек макроэкономикалық жағдайлардың қысымымен мәжбүр болғанда ғана жауап береді. Бұл төрт стратегияның ең тиімсізі. Онда бағыт пен назар жоқ. Майлз, Сноу және т.б. (1978) ұйымдардың реакторға айналуының үш себебін анықтады:
Жоғарғы басқару ұйымның стратегиясын нақты айқындамауы мүмкін. Басқару таңдалған стратегияға сәйкес ұйымның құрылымын және процестерін толыққанды қалыптастырмайды. Басқарудың қоршаған орта жағдайларындағы күрт өзгерістерге қарамастан, ұйымның қазіргі стратегиялық құрылымын сақтап қалуға бейімділігі.
Top management may not have clearly articulated the organization's strategy. Management does not fully shape the organization's structure and processes to fit a chosen strategy. A tendency for management to maintain an organization's current strategy structure relationship despite overwhelming changes in environmental conditions.
Эмпирикалық дәлелдер
Майлз бен Сноудың типологиясы 1980 жылдан бері теориялық және эмпирикалық тұрғыдан кеңінен зерттелді. Мысалы, Стивен Шортелл мен Эдвард Зайактың (1990) жүргізген зерттеуі Майлз бен Сноудың типологиясымен болжанған нәтижелердің көбінесе дұрыс екенін көрсетті.