Кіріспе
Американдық бизнесмен, Western Union және Корнелл университетінің негізін қалаушы Езра Корнелл (/kɔrˈnɛl/; 11 қаңтар 1807 – 9 желтоқсан 1874) – американдық бизнесмен, саясаткер, ғалым және қайырымдылық жасаушы. Ол Western Union компаниясын және Корнелл университетін құрған адам. Сонымен қатар, ол Нью-Йорк ауыл шаруашылығы қоғамының президенті және Нью-Йорк штатының сенаторы қызметін атқарды.
Ezra Cornell (/k//ɔr/'/n//ɛ//l/; January 11, 1807 – December 9, 1874) was an American businessman, politician, academic, and philanthropist. He was the founder of Western Union and a co founder of Cornell University. He also served as President of the New York Agriculture Society and as a New York State Senator.
Ерте өмір
Корнелл Нью-Йорк қаласындағы Бронкс ауданындағы Уэстчестер-Лэндингте, қазіргі 1515 Уильямсбридж-роуд мекенжайында Элиджа Корнелл мен Юнис (Барнард) отбасында дүниеге келді, оның анасы құмыра жасаушы еді. Ол Нью-Йорк штатының ДеРайтер аймағында өсті. Ол Чикаго қаласының Хайд-парк ауданын құрған Пол Корнеллдің туысы болды. Сонымен қатар, ол 1780-1782 жылдар аралығында Екінші Континенттік Конгресте Род-Айленд штатын өкілдік еткен Революциялық соғыс генералы Езекиел Корнеллмен және Род-Айлендтен ерте көшіп келген Уильям Корнеллдің алыс туысы еді. Корнеллдің ең ерте американдық әке шежіресіндегі атасы Томас Корнелл (1595–1655) пуританин болып, алдымен Роджер Уильямс пен Энн Хатчинсонды қолдаған, бірақ соңында Томас Корнелл ұрпақтарының діні болған квакершілікті қабылдады.
Мансап
Корнелл бастапқыда ағаш ұсталықпен айналысып, Нью-Йорк штатында кеңінен саяхат жасады. 1828 жылдың көктемінде Каюга көлін және Нью-Йорк штатындағы Итака қаласын алғаш көрген кезде, ол Итаканың өзінің болашақ үйі болатынына шешім берді. Корнеллді Отис Эдди Каскадилла Криктегі мақта фабрикасында механик ретінде жұмысқа алды. Эддидің ұсынысымен Джеремая С. Биб Корнеллді Фолл-Криктегі гипс және ұн диірмендерін жөндеуге және қайта жаңартуға шақырды. Корнеллдің Бибпен ұзақ қарым-қатынасы барысында ол Фолл-Крикке жаңа диірмен арнасы үшін туннельді жобалап салды, Фолл-Крикке тас бөгет тұрғызды (осылай Биб көлі пайда болды) және жаңа ұн диірменін салды. 1832 жылға қарай Корнелл Бибтің Фолл-Криктегі барлық істерін басқаруға тағайындалды. 1831 жылы Корнелл Нью-Йорктің Драйден қаласында Мэри Энн Вудқа үйленді. Жас және өсіп келе жатқан отбасы Бибтің диірмендерін басқарудан табатын табыстан гөрі көбірек кіріс қажет болды, сондықтан Корнелл жаңа типтегі соқаның патентындегі құқықтарды сатып алып, ондаған жылдар бойы Итакадан алыс сапарлар жасады. Оның соқа сату аймағына Мэн және Джорджия штаттары кірді. Ол жазда Мэнда, ал қыста, жеңілірек климатты Джорджияда сауда жасады.
Телеграф
1842 жылы Корнелл «Майн фермері» газетінің кеңсесіне кіріп, онда танысы Ф.О.Ж. Смит «скрепер» деп аталатын сызбалармен айналысып отырғанын көрді. Смит Сэмюэл Морздің телеграф патентының төрттен бір бөлігіне ие болғандықтан, телеграф сымдарын қорғасын құбырларға салып жерге көмудің жолын табуға тырысып жатқан еді. Корнелл 1 метр тереңдікте ор қазатын, құбырларды және телеграф сымдарын төсегіш, сосын оларды қайтадан жабатын арнайы аспап ойлап тапты. Кейіннен құбырлардағы ылғал мен сымдардың нашар оқшаулануы электр тогының өтуіне кедергі келтіретіні анықталды, сондықтан сымдарды телеграф бағаналарынан ілу әдісі қабылданды. Корнелл Сэмюэл Морздың серіктесі ретінде телеграф бизнесінде байлыққа қол жеткізді. Корнелл Балтимор – Вашингтон телеграф желісі үшін бағаналарды жасап, орнатты, ол АҚШ-тағы ең алғашқы маңызды телеграф желісі болды. Телеграф желілерінің тоқ соғуы мәселесін шешу үшін Корнелл телеграф сымдарын тіреу бағаналарына қосылған жерде шыны изоляторларды пайдалануды ұсынды. Морзбен біріккеннен кейін Корнелл көптеген телеграф желілерін құрылысын қадағалады, соның ішінде 1846 жылы Нью-Йорк, Олбани және Буффало желісінің бір бөлігін, ал серіктестері Джон Джеймс Спид пен Фрэнсис Орманд Джонатан Смитпен бірге Эри және Мичиган телеграф компаниясын, ол Буффалоны Милуокимен байланыстырды. Корнелл, Спид және Смит сондай-ақ Нью-Йорк және Эри желісін салды, ол Морздың үлкен үлеске ие болған Нью-Йорк, Олбани және Буффало желісімен бәсекелесіп, параллель жүрді. Желі 1849 жылы аяқталды және Корнелл компания президенті болып тағайындалды. 1848 жылы Корнеллдің қарындасы Фиби Мартин Б. Вудқа тұрмысқа шығып, Мичиган штатының Альбион қаласына көшіп кетті. Корнелл Вудқа жаңа желілер салуға жұмыс берді және Фибиді телеграф операторы қызметіне алды, ол АҚШ-тағы алғашқы әйел оператор болды. Корнелл Эри және Мичиган желісі Хирам Сиблимен біріктіріліп, оның Нью-Йорк және Миссисипи компаниясы «Western Union» компаниясын құрғанда үлкен қор жинады. Корнелл «Western Union» акцияларымен 2 миллион доллар алды.
Нью-Йорк штатының Ассамблеясы
Корнелл 1862 және 1863 жылдары Томпкинс округін өкілдік еткен Нью-Йорк штаты Ассамблеясының республикалық мүшесі, ал 1864 жылдан 1867 жылға дейін Нью-Йорк штаты Сенатының мүшесі болды. Ол 87-ші, 88-ші, 89-шы және 90-шы Нью-Йорк штаты заң шығарушы жиналыстарында қызмет етті.
Корнелл тегін кітапханасы
Корнелл «Western Union» компаниясынан зейнетке шығып, қайырымдылыққа көңіл бөлді. Ол Корнелл ақысыз кітапханасын, Итака қаласының тұрғындары үшін алғашқы қоғамдық кітапхананы құрды. Кітапхана 1864 жылдың 5 сәуірінде тіркелді және 1866 жылдың 20 желтоқсанында ресми түрде қалаға тапсырылды. Алғашқы кітапхана ғимараты 1960 жылы бұзылғанға дейін Тиога және Сенека көшелерінің қиылысында тұрды. Уақыт өте кітапхана Томпкинс округының қоғамдық кітапханасы ретінде дамыды.
Корнелл университетінің негізін қалаушы
Ғылым мен ауыл шаруашылығына өмір бойы бойын тоғыстырған ол, 1862 жылғы Морриллдің жер беру актілерінде дәстүрлі оқу орындары бағалайтын классикалық біліммен тең дәрежеде практикалық пәндерді оқытатын университет құрудың зор мүмкіндігін көріп тұрды. Эндрю Диксон Уайт жаңа оқу орнына Нью-Йорк штатының жер беру университеті мәртебесін беруге көмектесті, және олардың күш-жігерінің нәтижесінде 1865 жылы Корнелл университеті құрылып, жарғысы бекітілді. Корнелл университеті Езра Корнеллдің басшылығымен жылжымайтын мүлік мәмілелерінен түскен табыс есебінен, бұрынғы жер беру колледждерінен әлдеқайда көп кіріс алды. Жер беру бағдарламасы бойынша, федералды үкімет колледждерге жер учаскесін таңдау құқығын беретін құжаттар – скриптерді ұсынды. Көбінесе бұл колледждер өздерінің скриптерін дереу сататын. Бірақ Эзра Корнелл бағаның өсуін күтіп, скриптің көп бөлігін сақтап қалды. Ол сондай-ақ, уәделі жерлерді немесе Висконсин штатындағы қарағайлы орманға құқықтарды алу үшін кейбір скриптерді сатуға жұмсады. Алғашқы жер беру колледждері бір акрға шамамен жарты доллар алғанда, Корнелл 1905 жылы бір акрға орташа есеппен 5 доллардан астам пайда тапты. Осы орман қорының арқасында Висконсин штатындағы Корнелл қаласы Корнеллдің есімімен аталады.
Темір жол ісі және хат жазу
Корнелл теміржол бизнесіне кірісті, бірақ 1873 жылғы экономикалық дағдарыс салдарынан жағдайы нашарлады. Ол өзінің ферма үйін алмастыру үшін Корнелл атын керісінше жазылған Лленрок атты сарайлы Итака үйін салуға кірісті, бірақ оны аяқтамай қайтыс болды. Лленрокты Корнеллдің мұрагерлері бірнеше онжылдық бойы сақтап келді, содан кейін Корнелл университетінің Delta Phi бауырластығының бөлімшесіне сатылды, ол оны бүгінгі күнге дейін пайдаланады; Корнеллдің фермасы – Форст Парк, Корнелл университетінің Delta Tau Delta бауырластығы бөлімшесіне сатылды, бірақ кейіннен бұзылып кетті. Корнелл көптеген адамдармен хат алмасып, әр апта сайын ондаған хат жазатын. Мұның себебі оның көп саяхаттауы және кәсіпкерлікпен айналысқан, содан кейін саясаткер және университет негізін қалаушы болған жылдарындағы көптеген іскер серіктестерімен байланыста болуы еді. Корнелл университеті Cornell Correspondence-дегі шамамен 30 000 хатты онлайн режимінде қолжетімді етіп берді.
Жеке өмір
Езра Корнелл туғаннан квакер болды, бірақ кейіннен Достар қоғамы оны сеніміне жат "дүниелік әйелге", Мэри Энн Вудқа, методистке, 1831 жылы 19 наурызда үйленгені үшін қабылдамады. 1832 жылы 24 ақпанда Корнелл өзінің некеге тұрғандығы үшін Достар қоғамынан қуылғанына былай деп жауап берді: "Мен өмірлік серікті таңдау өте маңызды мәселе деп есептеймін және менің бақытым немесе бақытсыздығым осы өмірде осы таңдауға байланысты". Корнелл денесі Дэниел Уиллард Фиске және Дженни МакГроумен бірге Корнелл кампусындағы Сейдж Чапеліне жерленген. Корнелл бастапқыда Итака қаласындағы Итака қалалық зиратына жерленген, кейіннен Сейдж Чапеліне көшірілген. Оның үлкен ұлы Алонзо Б. Корнелл кейін Нью-Йорк штатының губернаторы болды. Университет құрылғаннан бері, Университет жарғысында Корнеллдің ең үлкен тікелей ұрпағы Корнелл университетінің қамқорлар кеңесінде өмір бойы орын алады, қазіргі уақытта Чарльз Езра Корнелл. (Чарльз Езра Корнелл 1969 жылы 17 қарашада осы лауазымға тағайындалды.) 1990 жылы Корнелл университетінің түлегі және ғарыш кеңістігінің астронавты Г. Дэвид Лоу 1831 жылы Езра Корнеллдің үйлену тойында киген қоңыр жібек шұлықтарын алып, ғарышқа ұшты.