Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1901 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1901 in science and technology involved some significant events, listed below.
Биология
Окапи, Конго өзенінің маңындағы солтүстік-шығыс Заирдегі жаңбырлы ормандарда табылған Жирафтың туысы, бұрын тек жергілікті халыққа ғана белгілі болған. Смитсониялық институты Роберт Риджвейдің "Солтүстік және Орта Америка құстары" атты еңбегін жариялауды бастады. Эдмунд Селус Ұлыбританияда "Құстарды қадағалау" кітабын шығарды, осыдан құстарды қадағалау термині пайда болды.
Okapi, a relative of the Giraffe found in the rainforests around the Congo River in north east Zaire, is discovered (previously known only to local natives). Publication of Robert Ridgway's The Birds of North and Middle America by the Smithsonian Institution begins. Edmund Selous publishes the book Bird Watching in the U. K., giving rise to the term birdwatching.
Химия
27 мамыр – Эдисон аккумуляторлық батарея компаниясы Нью-Джерси штатында құрылды. 17 маусым – Эвгений Анатоль Демарчай еуропийді ашты. Эмиль Фишер Эрнест Фурномен бірлесіп глицилглицин дипептидін синтездеді, сондай-ақ казеин гидролизі жөніндегі еңбегін жариялады. Эдит Хамфри (вероятно) Цюрих университетінде химия ғылымдарының докторы дәрежесін алған алғашқы британдық әйел атанды.
May 27 – The Edison Storage Battery Company is founded in New Jersey. June 17 – Europium is discovered by Eugène Anatole Demarçay. Emil Fischer, in collaboration with Ernest Fourneau, synthesizes the dipeptide, glycylglycine, and also publishes his work on the hydrolysis of casein. Edith Humphrey becomes (probably) the first British woman to obtain a doctorate in chemistry, at the University of Zurich.
Есептеу
13 желтоқсан (20:45:52) – Кері қарасақ, бұл Unix эпохасынан бергі секундтармен есептелетін уақытты қолданатын цифрлық компьютер жүйелерінде қол қойылған 32 биттік бүтін санмен көрсетіле алатын ең ерте мерзім болып табылады.
December 13 (20:45:52) – Retrospectively, this becomes the earliest date representable with a signed 32 bit integer on digital computer systems that reference time in seconds since the Unix epoch.
Барлау
6 тамыз – Discovery экспедициясы: Роберт Фалькон Скотт Антарктидадағы Росс теңізін зерттеу үшін RRS Discovery кемесімен теңізге шығады.
August 6 – Discovery Expedition: Robert Falcon Scott sets sail on the RRS Discovery to explore the Ross Sea in Antarctica.
Ғылым тарихы
25 қыркүйек – Deutsche Gesellschaft für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften, әлемдегі ғылым тарихы бойынша алғашқы қоғам құрылды.
September 25 – Establishment of Deutsche Gesellschaft für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften, the world's first history of science society.
Математика
Сәуір – Анри Лебег қандай да бір f(x) функциясы үшін Лебег интегралын анықтайды. Мамыр/маусым – Расселдің парадоксы: Бертран Рассел Георг Кантордың наивтік жиын теориясы қарама-қайшылыққа алып келетінін көрсетеді. Эли Картан сыртқы туындыны дамытады. Леонард Юджин Диксон Лейпцигте «Галуа өрістері теориясын қоса сызықтық топтар» еңбегін жариялайды, соның арқасында шекті жай топтардың жіктелуіне үлкен үлес қосылып, бір миллиардтан кем реті бар дерлік барлық абельдік емес жай топтар тізімделеді. Александр Ляпунов орталық шек теоремасын мінездемелік функцияларды пайдалана отырып, қатаң түрде дәлелдейді.
April – Henri Lebesgue defines Lebesgue integration for some function f(x). May/June – Russell's paradox: Bertrand Russell shows that Georg Cantor's naive set theory leads to a contradiction. Élie Cartan develops the exterior derivative. Leonard Eugene Dickson publishes Linear groups with an exposition of the Galois field theory in Leipzig, advancing the classification of finite simple groups and listing almost all non abelian simple groups having order less than one billion. Aleksandr Lyapunov proves the central limit theorem rigorously using characteristic functions.
Палеонтология
Гертруд Л. Эллес және доктор Этель М. Р. Вудтың "Британдық граптолиттерінің монографиясы", Чарльз Лапворт редакциялаған, жариялануы басталады.
Publication begins of A Monograph of British Graptolites by Gertrude L. Elles and Dr Ethel M. R. Wood, edited by Charles Lapworth.
Фотография
Eastman Kodak компаниясы 120 пленкасын ұсынды.
Eastman Kodak introduce the 120 film.
Физика
23 қаңтар – Гульельмо Маркони Уайт аралындағы Нитоннан Корнуоллдағы Лизардқа, Британ аралдарында 299 км (186 миль) қашықтыққа, "көрініс шегінен" артық радиосигнал жібереді. 12 желтоқсан – Маркони Англияның Корнуолл қаласындағы Полдхудан Ньюфаундлендке жіберілген алғашқы Атлантика арқылы радиосигналды қабылдайды, Морзе әліпбиіндегі "S" әрпі. Альберт Эйнштейн капиллярлық туралы қорытындыларын жариялайды. Оуэн Ричардсон термиондық эмиссия құбылысын сипаттайды, бұл Ричардсон заңының туындауына әкеледі. Иван Ярковский "Жарық эфирінің тығыздығы және оның қозғалысқа қарсылығы" атты памфлетінде кеңістікте айналатын денелерге әсер ететін жылу күшін – Ярковский эффектісін сипаттайды. Бұл памфлет Брянск қаласында жарық көрді.
January 23 – Guglielmo Marconi sends a radio signal 299 km (186 mi) 'over the horizon' in the British Isles from Niton on the Isle of Wight to The Lizard in Cornwall. December 12 – Marconi receives the first trans Atlantic radio signal, sent from Poldhu in Cornwall, England, to Newfoundland, the letter "S" in Morse. Albert Einstein publishes his conclusions on capillarity. Owen Richardson describes the phenomenon in thermionic emission which gives rise to Richardson's Law. Ivan Yarkovsky describes the Yarkovsky effect, a thermal force acting on rotating bodies in space, in a pamphlet on "The density of light ether and the resistance it offers to motion" published in Bryansk.
Психология
Эдвард Б. Титченердің "Эксперименталды психология" оқулығы Эббингхаус иллюзиясын танымал етіп, таратуға көмектесті.
Edward B. Titchener's textbook Experimental Psychology popularizes the Ebbinghaus illusion.
Жарияланымдар
Г. Уэллстің «ғылыми фантастикасы» «Айдағы алғашқы адамдар» және оның футурология тақырыбындағы мақалалар жинағы «Механикалық және ғылыми прогрестің адам өмірі мен ойлауға тигізер әсері туралы болжамдар».
H. G. Wells' "scientific romance" The First Men in the Moon and his collected articles on futurology Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress Upon Human Life and Thought.
Өлімдер
21 қаңтар – Элиша Грей (1835 жылы туған), американдық электр инженеры. 11 ақпан – Генри Уиллис (1821 жылы туған), ағылшын орган жасаушысы. 22 ақпан – Джордж Фицджеральд (1851 жылы туған), ирланд математигі. 16 сәуір – Генри Огастус Роуленд (1848 жылы туған), американдық физик. 10 қыркүйек – Эмануэла Карлбек (1829 жылы туған), зиякерлік мүгеделігі бар оқушыларды оқыту саласындағы швед пионері.
January 21 – Elisha Gray (born 1835), American electrical engineer. February 11 – Henry Willis (born 1821), English organ builder. February 22 – George FitzGerald (born 1851), Irish|Irish mathematician. April 16 – Henry Augustus Rowland (born 1848), American physicist. September 10 – Emanuella Carlbeck (born 1829), Swedish pioneer in the education of students with Intellectual disability.