Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1850 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1850 in science and technology involved some significant events, listed below.
Биология
25 мамыр – Египеттен Лондон зообағына келген жас бегемот Обайш, Рим дәуірінен бері Еуропада көрінген алғашқысы. Ассенсия аралын жабайы табиғатқа қайтару жұмысы басталады.
May 25 – The young Hippopotamous Obaysch arrives at London Zoo from Egypt, the first seen in Europe since Roman times. Rewilding of Ascension Island begins.
Химия
15 сәуір – Капитан Джон Уильям Рейнольдс пропиленді ашқанын хабарлайды. 17 қазан – Джеймс Янг көмірден керосин алудың дистилляциялау әдісін патенттеді. Пастор Леви Хилл "геликомия" деп аталатын, қызыл және көк түстерді қарапайым түрде бейнелей алатын түсті фотосурет процесін ойлап тапты.
April 15 – Capt. John William Reynolds presents his discovery of propylene. October 17 – James Young patents a method of distilling kerosene from coal. Rev. Levi Hill invents a color photography process, "helicromy", capable of basic rendering of reds and blues.
Математика
2 шілде – Уильям Томсон Джордж Стоуксқа Стокс теоремасын хабарлайды. Стокс белгілі интегралдар мен шексіз қатарлар класын сандық есептеу туралы мақала ұсынады. Томас Киркман Киркманның оқушы қыздарының мәселесін қояды. Виктор Пузо полюстер мен тармақталу нүктелерін ажыратады және маңызды ерекше нүктелер ұғымын енгізеді. J. J. Сильвестр математикадағы «матрица» терминін тудырады.
July 2 – William Thomson communicates Stokes' theorem to George Stokes. Stokes presents a paper on the numerical calculation of a class of definite integrals and infinite series. Thomas Kirkman proposes Kirkman's schoolgirl problem. Victor Puiseux distinguishes between poles and branch points and introduces the concept of essential singular points. J. J. Sylvester originates the term matrix in mathematics.
Медицина
Наурыз – Доктор Бенджамин Гай Бэббингтон Лондон эпидемиологиялық қоғамын құрды. Ирландия үшін орталық қылмыстық психиатриялық аурухана Дублиннің Дандрум қаласында ашылды, ол Еуропадағы алғашқы қауіпсіз аурухана болды.
March – Dr Benjamin Guy Babington founds the London Epidemiological Society. Central Criminal Lunatic Asylum for Ireland opened in Dundrum, Dublin, the first secure hospital in Europe.
Метеорология
3 сәуір – Британдық метеорологиялық қоғам құрылды.
April 3 – British Meteorological Society founded.
Физика
Мамыр – Джон Тиндалл мен Герман Кноблаух «Кристаллдардың магниттік-оптикалық қасиеттері және магнетизм мен диамагнетизмнің молекулалық құрылысына қатынасы» туралы есеп жариялайды. Рудольф Клаузиус жылудың механикалық теориясы туралы мақаласын жариялайды, онда термодинамиканың екінші заңының негізгі идеялары алғаш рет айтылады. Гипполит Физо және Э. Гуннель электрдің жылдамдығын өлшейді. Леон Фуко ауадағы жарық жылдамдығы судагыдан жоғары екенін көрсетеді және айналмалы айна қолданып, жарық жылдамдығының әртүрлі ортада олардың сыну көрсеткіштеріне кері пропорционалды екенін анықтайды. Джордж Стоукс сұйықтықтардың ішкі үйкелісінің маятниктердің қозғалысына тигізетін әсері туралы мақала жариялайды.
May – John Tyndall and Hermann Knoblauch publish a report on "The magneto optic properties of crystals, and the relation of magnetism and diamagnetism to molecular arrangement". Rudolf Clausius publishes his paper on the mechanical theory of heat, which first states the basic ideas of the second law of thermodynamics. Hippolyte Fizeau and E. Gounelle measure the speed of electricity. Léon Foucault demonstrates the greater speed of light in air than in water, and establishes that the speed of light in different media is inverse to the refractive indices of the media, using a rotating mirror. George Stokes publishes a paper on the effects of the internal friction of fluids on the motion of pendulums.
Технология
15 сәуір – Анжерс көпірі, француздық аспалы көпір, дауыл кезінде құлады, сол кезде оның үстінен шамамен 480 сарбаз өтіп жатқан; шамамен 226-сы қаза болды. 14 шілде – Джон Горри Флорида штатының Апалачикола қаласында мұз жасау машинасының алғашқы қоғамдық демонстрациясын жасады. Парижде Анри Лабруст жобасы бойынша Bibliothèque Sainte Geneviève құрылысы аяқталды, бұл ашық құйма темір қаңқасы бар алғашқы ірі қоғамдық ғимарат.
April 15 – Angers Bridge, a French suspension bridge, collapses in a storm with around 480 soldiers marching across it; about 226 are killed. July 14 – John Gorrie makes the first public demonstration of his ice making machine, in Apalachicola, Florida. Completion of the Bibliothèque Sainte Geneviève in Paris to the design of Henri Labrouste, the first major public building with an exposed cast iron frame.
Мекемелер
Астроном Мария Митчелл Америка ғылымды дамыту қауымдастығының алғашқы әйел мүшесі атанды. Англиядағы Оксфорд университеті Табиғи ғылымдар саласындағы Құрмет мектебін (яғни бакалавриат бағдарламасын) ашты.
Astronomer Maria Mitchell becomes the first woman member of the American Association for the Advancement of Science. The University of Oxford in England establishes an Honour School (i. e. an undergraduate course) in Natural Science.
Туылғандар
5 қаңтар – Сидни Браун (1941 жылы қайтыс болды), британдық әскери медбике. 15 қаңтар (3 қаңтар Е.С.) – София Ковалевская (1891 жылы қайтыс болды), Ресейде туған математик. 24 қаңтар – Герман Эббингхаус (1909 жылы қайтыс болды), неміс психологы. 29 қаңтар – Эдмонд Нокард (1903 жылы қайтыс болды), француз ветеринары және микробиолог. 15 ақпан – Софи Брайант (1922 жылы қайтыс болды), Ирландияда туған математик және педагог. 31 наурыз – Чарльз Уолкотт (1927 жылы қайтыс болды), американдық палеонтолог. 10 сәуір – Мэри Эмили Холмс (1906 жылы қайтыс болды), американдық геолог және педагог. 18 мамыр – Оливер Хевисайд (1925 жылы қайтыс болды), ағылшын физигі. 21 мамыр – Джузеппе Меркалли (1914 жылы қайтыс болды), итальяндық вулканолог. 23 мамыр – Джордж Кларидж Дрюс (1932 жылы қайтыс болды), ағылшын ботанигі. 6 маусым – Карл Фердинанд Браун (1918 жылы қайтыс болды), неміс физигі. 30 тамыз – Шарль Рише (1935 жылы қайтыс болды), француз физиологы, Нобель сыйлығының лауреаты.
January 5 – Sidney Browne (died – 1941), British military nurse. January 15 (January 3 O. S.) – Sofia Kovalevskaya (died 1891), Russian born mathematician. January 24 – Hermann Ebbinghaus (died 1909), German psychologist. January 29 – Edmond Nocard (died 1903), French veterinarian and microbiologist. February 15 – Sophie Bryant (died 1922), Irish born mathematician and educationalist. March 31 – Charles Walcott (died 1927), American paleontologist. April 10 – Mary Emilie Holmes (died 1906), American geologist and educator. May 18 – Oliver Heaviside (died 1925), English physicist. May 21 – Giuseppe Mercalli (died 1914), Italian volcanologist. May 23 – George Claridge Druce (died 1932), English botanist. June 6 – Karl Ferdinand Braun (died 1918), German born physicist. August 30 – Charles Richet (died 1935), French physiologist, Nobel Prize winner.
Өлімдер
27 наурыз – Вильгельм Бир (1797 жылы туған), неміс астрономы. 9 сәуір – Уильям Прут (1785 жылы туған), ағылшын химигі. 10 мамыр – Жозеф Луи Гей-Люссак (1778 жылы туған), француз химигі және физигі. 12 шілде – Роберт Стивенсон (1772 жылы туған), шотланд маяк инженері. 5 тамыз – Мэри Энн Уитби (1783 жылы туған), ағылшын ғалымы. 4 желтоқсан – Уильям Стерджен (1783 жылы туған), ағылшын ойлап табушысы.
March 27 – Wilhelm Beer (born 1797), German astronomer. April 9 – William Prout (born 1785), English chemist. May 10 – Joseph Louis Gay Lussac (born 1778), French chemist and physicist. July 12 – Robert Stevenson (born 1772), Scottish lighthouse engineer. August 5 – Mary Anne Whitby (born 1783), English scientist. December 4 – William Sturgeon (born 1783), English inventor.