Кіріспе

Бейсболда доп тастайтын ойыншы

Бейсболда питчер – бұл ойынды бастау үшін питчер төбесінен қақпаға доп тастайтын (питчтейтін) ойыншы. Оның мақсаты – соққышыны қақпадан шығару, ол допқа соққы беруге немесе допты алуға тырысады. Қорғаныс ойындарын жазу үшін қолданылатын нөмірлеу жүйесінде питчерге 1 нөмір беріледі. Питчер көбінесе ойынның қорғаныс жағындағы ең маңызды ойыншы деп есептеледі және осылайша қорғаныс спектрінің оң жағында орналасады. Питчерлердің көптеген түрлері бар, мысалы, бастапқы питчер, резервтік питчер, орталық резервтік, сол жаққа маманданған питчер, ойынды дайындаушы және жабушы. Дәстүр бойынша, питчер де соққы береді. 1973 жылы Американдық лигада басталып, 1980 және 1990 жылдары басқа лигаларға тарағаннан кейін, питчердің соққылау міндеттері көбінесе белгіленген соққышыға берілді, бұл кейбір дауларға себеп болды. Ұлттық лига 2022 жылы белгіленген соққышыны қабылдады; қазіргі уақытта Жапон Орталық лигасы белгіленген соққышы позициясын қолданбайтын ең жоғары деңгейдегі жарыс болып табылады.

Шолу

Көп жағдайда, питчердің мақсаты – допты қабылдаушыға жіберіп, соққышының допты таяқпен соғуына мүмкіндік бермеу. Сәтті жіберілген доп соққышының допты страйк аймағынан өткізіп жіберуіне, допқа таяқпен соғып сұйып кетіп немесе нашар соғуына (соның салдарынан поп-флай немесе граунд-аут) әкеледі. Егер соққышы допқа соқпайтын болса, доп страйк аймағынан өткен жағдайда страйк деп есептеледі, ал страйк аймағынан өтпеген жағдайда – доп деп есептеледі. «Тексерілген соққы» – соққышы соққы жасауға көшкенімен, соққыны тоқтататын жағдай. Егер соққышы соққыны сәтті тоқтатып, доп страйк аймағынан шығып кетсе, ол доп деп есептеледі. Питчердің екі заңды тұру қалыбы бар: айналу және дайын тұру немесе қысқару. Кез келген қалыпты кез келген уақытта қолдануға болады; әдетте, айналу базалар бос болғанда қолданылады, ал дайын тұру кем дегенде бір ойыншы базада болғанда қолданылады. Әр қалыпта орындалуы тиіс белгілі бір процедуралар бар. Питчерге кез келген қалыптан «балк» жариялануы мүмкін. Күшті питчер – допты жылдам жіберуге сүйенетін питчер. Әдетте, күшті питчерлер көптеген страйктарды жасайды. Бақылау питчерінің сәттілігінің кілті – дәл доптарды жіберу және аз жүріс жасау. Ойын барысында барлық назар қорғаныс командасының питчеріне шоғырланады. Питчердің өзіндік стилі, доптар арасындағы уақыт және шеберлігі ойын динамикасына үлкен әсер етеді және көбінесе жеңімпазды анықтайды. Питчердің төбесіндегі дөңгелектің ортасында орналасқан питчерлік резеңкедегі тіреуінен бастап, үй табасынан 18 метр қашықтықта питчер допты қабылдаушыға лақтырады, ол үй табасының артында орналасып, допты ұстайды. Ал соққышы табақтың бір жағында тұрып, допты қауіпсіз ойын аймағына соғуға тырысады. Доптардың түрі мен реті ойынның нақты жағдайына байланысты таңдалады. Питчерлер мен қабылдаушылар әр допты үйлестіруі керек болғандықтан, қабылдаушы питчерге таңдауды жеткізу үшін қол сигналдары жүйесін қолданады, ол басын шайқау арқылы қабылдайды немесе мақұлдайды. Питчер мен қабылдаушы арасындағы қарым-қатынас соншалықты маңызды, кейбір командалар белгілі бір ойын үшін бастапқы қабылдаушыны бастапқы питчерге байланысты таңдайды. Бірге питчер мен қабылдаушы «батарея» деп аталады. Питчердің мақсаты мен механикасы бірдей болғанымен, олар өз рөлдері мен тиімділігіне қарай жіктелуі мүмкін. Бастапқы питчер ойынды бастайды, одан кейін әртүрлі резервтік питчерлер келеді, мысалы, ұзақ резервтік, сол жақтан тастаушы, ортаңғы резервтік, дайындық питчері және/немесе жабылу питчері. Бейсболдағы питчер позицияларын қысқартуда P питчерлерді белгілеу үшін жалпы атау ретінде қолданылады. SP және RP бастапқы және резервтік питчерлерді ажырату үшін кейде қолданылады, ал LHP және RHP питчердің сол немесе оң қолмен тастайтынын көрсету үшін кейде қолданылады. Үлкен лига бейсболында питчерлер қолданар алдында ойын доптарын жақсарту үшін бейсбол балшығы қолданылады.

Ойын кезінде шайба шашу

Шебер лақтырушы допты жақсы соғудан алдын алу үшін әртүрлі лақтыруларды қолданады. Ең қарапайым лақтыру – жылдам лақтыру, онда лақтырушы допты мүмкіндігінше күшпен лақтырады. Кейбір лақтырушылар, мысалы, Арольдис Чэпмен сияқты, сағатына жоғары жылдамдықпен лақтыра алады. Тағы бір кең таралған лақтыру түрлері: қисық лақтыру, слайдер, өзгеру, кескіш, батырушы, бұрандалы, тік бұрандалы, екі саусақты жылдам лақтыру, сларв, кнукбол және вулкан. Бұлардың барлығы доптың қозғалысын ерекше ету немесе лақтырушыны доптың айналуы немесе жылдамдығы туралы жаңылыстыру үшін жасалады, бұл допты соғуды қиындатады. Барлық лақтыруларды қолданатын лақтырушылар аз, бірақ көпшілігі негізгі түрлердің бірнешеуін немесе олардың қоспасын қолданады. Кейбір лақтырушылар допты ұшып келе жатқанда көруді қиындату үшін әртүрлі бұрыштардан лақтырады. (Бейсбол лақтыруларының тізілімін қараңыз.) Лақтырушы күніне жақсы ойнаса, оның «жақсы мүмкіндіктері» бар делінеді. Лақтырушылар бірнеше ерекше лақтыру стилін қолданады. Ең көп таралған стиль – үштен бір бөлігін жеткізу, онда лақтырушының қолы допты босату кезінде төмен қарай домалап түседі. Кейбір лақтырушылар қолды денеге қарай иіп, бүйірлі лақтыруды қолданады. Ал кейбір лақтырушылар су асты стилін қолданады, онда лақтыру кезінде лақтырушының денесі күрт төмен қарай еңкейеді, бұл лақтырушының буналарының үйіндіге өте жақын келуіне әкелетін күшті бүйірлі қозғалысты тудырады. Бейсболда тиімді лақтыру өте маңызды. Бейсбол статистикасында әр ойын үшін бір лақтырушы ойынды жеңіп алған деп есептеледі, ал екіншісі жеңіліске ұшыраған болып тіркеледі. Бұл міндетті түрде әр команданың бастапқы лақтырушылары емес; алайда, резерв лақтырушы жеңіске жетсе, бастапқы лақтырушы шешімсіз қалады.

Ротация және мамандандыру

Футболға атқанда, әсіресе, егер ол барынша күш салып атса, дене күшін талап етеді. Толық ойынға әр команда 120–170 доп атқанда, көптеген атқыштар осы санға жетпей шаршап қалады. Сондықтан, ойынды бастаған атқыш, көбінесе оны аяқтамайды және бірнеше күнге дейін қайтадан атқышқа шығуы мүмкін емес. Допты жоғары жылдамдықпен лақтыру дене үшін өте табиғи емес және адамның бұлшық еттеріне зиян келтіреді; сондықтан атқыштар жарақаттануға, ауырсынуға және жалпы денсаулықтың нашарлауына бейім. Бейсбол командалары бұл мәселені шешу үшін екі стратегия қолданады: ротация және мамандану. Күнделікті ойын өткізу үшін командада ойынды бастайтын және олардың арасында ауысып отыратын атқыштар тобы болады, бұл әр атқышқа келесі ойынға дейін бірнеше күн демалуға мүмкіндік береді. Команданың бастауыш атқыштар тізіміндегілердің шеберлігі әрқашан бірдей болмайды. Көреген атқыштар өте сұранысқа ие және кәсіби лигаларда жоғары жалақы алады, сондықтан командалар ротациядағы әр орынды жоғары сапалы атқыштармен толықтыра алмайды. Команданың ең үздік стартері "ас" деп аталады. Ол әдетте ротацияда 3 немесе 4 басқа стартерден кейін қайтадан атқышқа шығады. Жарақат немесе ерекше жағдайлар болмаса, "ас" әдетте Ашылу күні ойынды бастайтын атқыш болады. Маусымның соңында және плей-офф кезінде маңызды ойындарды бастау үшін де "ас" атқыш таңдалады. Кейде команда оны 4-ші немесе 5-ші стартерден гөрі тиімдірек деп санаса, қысқа демалыспен атқышқа шығуға рұқсат етеді. Әдетте, ротациядағы атқыш позициясы төмен болса, ол командадағы басқа атқыштарға қарағанда нашар болады. "5-ші стартер" бастауыш құрамы мен резервтік құрамы арасындағы шекара ретінде қарастырылады. Командада белгілі бір 5-ші стартер болуы мүмкін, оны кейде "нүктелік стартер" деп атайды, немесе бұл рөл резервтік құрамның мүшелері арасында ауысып отыруы мүмкін. Ротациялық құралымдағы айырмашылықтар тактикалық маңызын да беруі мүмкін, мысалы, қарсы команданың соққысын бұзу үшін оң және сол қол атқыштарды кезекпен қою. Командаларда ойынның бастауыш атқышы шаршаса немесе тиімді болмаса, оны ауыстыру үшін қосымша атқыштар болады. Бұл ойыншылар "релифтік атқыштар", "реливерлер" немесе жалпы "бульпен" деп аталады. Бастауыш атқыш шаршағанда немесе ұпай беруді тоқтату қиын болғанда, менеджер резервтік құрамнан реливерді жылынуға шақырады. Бұл реливердің жаттығу доптарын жаттықтырушыға лақтыруын қамтиды, осылайша менеджер қазіргі атқышты ауыстырғысы келгенде дайын болады. Реливерді жылынуға шақыру оны міндетті түрде пайдалануды білдірмейді; қазіргі атқыш өзін жинап алып, жағын зейнеткерлікке шығаруы мүмкін немесе менеджер стратегиялық себептермен басқа реливерді таңдауы мүмкін. Әдетте, ойынның соңғы кезеңдерінде "шұңқыр соққышы" пайдаланылғанда атқыштар ауысады, әсіресе егер атқыш белгіленген соққышының болмауына байланысты соққы беру қатарында болса. Содан кейін реливер келесі таймды өткізу үшін алаңға шығады. Атқышты ауыстырғанда менеджер дөңеске шығады. Ол келесі атқыштың қолын соққан атқышты шақырады. Менеджер немесе атқыштар жаттықтырушысы атқышпен стратегияны талқылау үшін де шыға алады, бірақ ол бір таймда бір атқышпен екінші рет дөңеске шықса, атқыш алаңнан шығуы керек. Атқыш менеджер келгенше дөңесте күтіп тұруы – дұрыс әдеп саналады, содан кейін ол менеджерге допты береді және ғана алаңнан шығуға рұқсат алады. Релифтік атқыштардың көбінесе одан да арнайы рөлдері болады, ал қолданылатын нақты реливер жағдайға байланысты. Көптеген командалар бір атқышты "жақындатушы" деп белгілейді, ол командасы аз ғана басымдыққа ие болған кезде ойынның соңғы таймдарын өткізуге арналған релифтік атқыш. Жақында командалар "ашушыны" сынап жатыр, ол ойынды бастайтын релифтік атқыш, бірақ ең болмағанда бірінші таймды ғана өткізеді. Басқа релифтік рөлдерге "құрастырушылар", "орталық реливерлер", "сол қолды мамандар" және "ұзақ реливерлер" кіреді. Әдетте, реливерлер стартерлерге қарағанда аз таймдар өткізеді және аз доптар лақтырады, бірақ олар көбінесе бірнеше күн демалыссыз жиі атқышқа шыға алады. Релифтік атқыштар әдетте "ерекше доптары" бар атқыштар болып табылады, яғни олардың өте тиімді доптары немесе жеткізудің өте ерекше стилі бар. Бұл соққышының оларды шығару үшін өте ерекше стильде соққы беруін қамтамасыз етеді. Мысалы, бүйірден немесе су астынан лақтыратын атқыштар. Ойыншылар да ойында атқыш ретінде атқышқа шығуға құқылы, бірақ бұл сирек кездеседі, өйткені бұл ойыншылар атқыштар ретінде жаттығудан өткен жоқ және жарақат алу қаупі бар. (Мысалы, 1993 жылы Хосе Кансеко 2 тайм лақтырғаннан кейін маусымын аяқтауға мәжбүр болды.) Сонымен қатар, олар көбінесе аз жылдамдықпен және шеберлікпен лақтырады. Осы себептерге байланысты, менеджерлер әдетте ойыншыны тек үлкен есеппен ұтылған ойында немесе қолдануға болатын атқыштардың қалмауына байланысты жеңіліске ұшыраудан сақтау үшін ғана атқыш ретінде пайдаланады (соңғысы көбінесе қосымша таймдарда ғана болады). 2015 жылғы Американдық лигасының чемпионатының 4-ші ойынында 1/3 тайм лақтырған Торонто Блю Джейс командасының Клифф Пеннингтон, 14–2 есебімен жеңілгенге дейін плей-офф кезінде атқыш ретінде шыққан жалғыз ойыншы болды, одан кейін 2018 жылғы Американдық лигасының дивизиялық сериясында Бостон Ред Сокс командасына қарсы өткен 3-ші ойында Нью-Йорк Янкиз командасының Остин Ромин 16–1 есебімен жеңілгенде 9-шы таймды лақтырды. Екі команданың да рекордық ойыншылары атқыштар болған жалғыз ресми ойын 2012 жылдың 6 мамырында өтті, онда Балтимор Ориолс командасының белгіленген соққышы Крис Дэвис Бостонға қарсы өткен 16 таймдық ойында жеңіске жетті, ал Ред Сокс командасының ойыншысы Дарнелл Макдональд жеңіліске ұшырады.

Топты лақтырғаннан кейін

Ойыншы допты лақтырғаннан кейін де ойынды аяқтамайды. Басқа алаңшылар сияқты емес, питчер мен кетчер әр ойынды белгіленген аймақта бастауы керек. Питчер питчер төбесінде тұруы керек, бір аяғы питчер резеңкесіне тиіп, кетчер үй тақтасының артында кетчер қорабында болуы керек. Бірақ доп ойынға қосылғаннан кейін, питчер мен кетчер, басқа алаңшылар сияқты, қорғаныс ойынын жасауға немесе көмектесуге қажетті алаңның кез келген бөлігіне жауап бере алады. Осы кезде питчердің бірнеше стандартты міндеті болады. Питчер ортадан келетін доптарды ұстауға тырысуы керек, және шын мәнінде, "Алтын қолғап" жүлдесі ең жақсы доп ұстайтын питчерге беріледі. Ол бірінші базаға жүгіріп баруы керек, оны жабуға дайын болуы үшін, оң жаққа соққан доптарда, себебі бірінші базадағы ойыншы допты ұстап, бірінші базаға жеткенше, тым алысқа жіберуі мүмкін. Бірінші базадағы ойыншыдан басқа, питчердің бірінші базаға жетуі ең жылдам болады, және ол екінші адам болып табылады, кімнің бірінші базадағы ойыншы (әдетте бірінші базадағы ойыншы) ұстаған допты қайтарып алып, ойынды аяқтауға мүмкіндігі бар. Ол өткен доптар мен қате лақтырылғандар кезінде үй тақтасын қорғайды. Сондай-ақ, ол үй тақтасына лақтырылған доптарды қайтаруға көмектеседі. Егер аутфилдтен үшінші базаға лақтырылса, ол үшінші базаға да көмектесуі керек.

Биомеханика

Адам анатомиясына байланысты, қолмен лақтыру қиын және табиғи емес әрекет. Көптеген жоғары лига питчерлері қолына зор жүктеме түсіретін жылдамдықпен лақтырады. Питчерлер ең көп жарақат алатын ойыншылар болып табылады, және көптеген кәсіби питчерлер мансабының соңына қарай шынтақ және иық зақымдарын емдеу үшін бірнеше операция жасауға мәжбүр болады. Сондықтан, питчингтің биомеханикасы барлық деңгейдегі жаттықтырушылар тарапынан мұқият зерттеледі және оқытылады, сондай-ақ спорт медицинасының маңызды саласы болып табылады. Бейсбол қозғалыстарын талдаумен айналысатын биомеханик Глен Флейзиг питчингті "ең күшті және қауіпті адам қозғалысы" деп айтады. Оның сөзіне қарағанда, жамбас 515-667°/сек жылдамдықпен, кеуде 1068-1224°/сек жылдамдықпен, ал шынтақ 2200-2700°/сек максималды бұрыштық жылдамдыққа жете алады. Допты босату кезінде питчердің лақтыру қолына иықтан алыстату күші шамамен құрайды. Питчерлерге арналған жаттығулар көбінесе осы фазалардың бірін немесе бірнешеуін нысанаға алуды қамтиды. Жеке питчерлердің тиімсіздік орындарын анықтау үшін кейде биомеханикалық бағалаулар жүргізіледі. Бағаланатын механикалық өлшемдерге аяқтың алға жылжу кезіндегі орны (SFC), қолды иілу және үдеу кезеңдеріндегі шынтақ бұрылуы, қолды иілу кезіндегі максималды сыртқы айналу, SFC кезіндегі көлденең қашықтық, қолдың қашықтығы, қолды иілу кезіндегі тізе орны, кеуденің еңкеюі, лақтыру қолының максималды бұрыштық жылдамдығы және білезік бұрышы жатады. Кейбір ойыншылар жас кезінен бастап механикалық жаттығуларды бастайды, бұл көптеген жаттықтырушылар мен дәрігерлер тарапынан сынға ұшырайды, олар соңғы жылдары Томми Джон операцияларының көбеюіне сілтеме жасайды. Флейзиг балалардың қолына алдын ала күтім жасау үшін тоғыз ұсыныс береді: 1) шаршау белгілерін байқап, оларға жауап беріңіз; 2) жас питчерлер 12 ай ішінде 8 айдан артық бәсекеге қабілетті питчингпен айналыспауы керек; 3) лақтыру саны мен демалыс күндерінің лимиттерін сақтаңыз; 4) жас питчерлер бірнеше командада қабаттасқан маусымдарда питчингтен аулақ болуы керек; 5) жас питчерлер мүмкіндігінше тезірек дұрыс лақтыру техникасын үйренуі керек: негізгі лақтыру, жылдам лақтыру және өзгерту лақтыру; 6) радарлы құралдарды пайдаланбаңыз; 7) питчер командада ұстаушы да болмауы керек, себебі питчер-ұстаушы комбинациясы көптеген лақтыруға әкеледі және жарақаттану қаупін арттыруы мүмкін; 8) егер питчер шынтақтағы ауырсынудан шағымданса, спорт медицинасының дәрігерінен кеңес алыңыз; 9) жастарды бейсбол және басқа да спорт түрлерін ойнауға ынталандырыңыз. Әртүрлі іс-шараларға қатысу және олардан ләззат алу жастардың спортқа деген қызығушылығын арттырады. "Jobes" жаттығулары – бұл ротаторлық манжет бұлшықтарын оқшаулауға, нығайтуға және тұрақтандыруға арналған жаттығулар. Оларды кедергілі таспалар немесе жеңіл гантельдермен жасауға болады. Көбінесе қолданылатын "Jobes" жаттығуларына иықтың сыртқы айналуы, иықтың иілуі, көлденең қашықтық, жатқандағы қашықтық және 45°, 90° және кері 45° бұрыштардағы сәктілік жатады. "Jobes" жаттығуларынан өзге, көптеген питчинг жаттықтырушылары питчерлерге арналған арнайы күштік жаттығулар жасап жатыр. Питчерлер штангамен жасалатын жаттығулардан аулақ болуы керек. Жаттығу барысында негізгі назар аяқтар мен дене ортасына аударылуы керек, ал басқа дене бөліктеріне жеңіл салмақтармен жұмыс жасау керек. Бұлшық еттерін шамадан тыс жүктеу, әсіресе лақтыру кезінде, созылуға немесе тіпті жыртылуға әкелуі мүмкін.

Жабдық

Ұстап алушыдан басқа, питчерлер мен алаңдағы басқа ойыншылар өте аз жабдық киеді. Әдетте, бейсболка, бейсбол қолғабы және тісті қадалар қолданылады. Питчерлер сонымен қатар, питчер төбесінде ұнтақталған қатырған шайырдан жасалған қапты алып жүруі мүмкін. Осы қапты қолдану питчердің саусақтарына шайырдың жұқа қабатын жағуға мүмкіндік береді, бұл допты ұстауын жақсартады. Қазіргі уақытта, питчерлерді соққыдан қорғау үшін питчерге арналған шлемді енгізуге бағытталған жаңа үрдіс пайда болды. 2014 жылдан бастап MLB кез келген питчер қаласа, кие алатын қорғаныш питчер шлемін бекітті. Сан-Диего Падрес клубының резервтік питчері Алекс Торрес MLB тарихында қорғаныш шлемін киген алғашқы ойыншы болды. Шлемнің бір түрі маңдай мен жақтарын қорғау үшін бейсболканың үстіне киіледі. Софтболда барлық ойыншылар, соның ішінде питчерлер де, толық бетке жабатын шлемдерді қолдана алады. Бұл алаң қорғаушыларының маскалары жас және жылдам лақтыру лигаларында күннен күнге танымал болып келеді, тіпті кейбір лигалар оларды міндетті деп талап етеді.