Кіріспе

Пернетақтадағы табуляция пернесі (табулятор пернесінің немесе кестелік пернесінің қысқартылған түрі) курсорды келесі тоқтау орнына жылжыту үшін қолданылады.

Тарих

"Таб" сөзі "табуляциялау" сөзінен туындаған, яғни "деректерді кестелік, немесе кесте түрінде орналастыру" дегенді білдіреді. Егер адам теріске (нөмірлер немесе мәтін) теру машинасына кесте түрінде жазғысы келсе, бос орын және артқа қайту пернесін көп уақыт алатын және қайталама түрде пайдалану қажет болатын. Мұны жеңілдету үшін, табулятор тіреуі деп аталатын механизмге көлденең табан орналастырылды. Таб пернесін басу арбаны келесі табулятор тоқтау орнына жылжытатын еді. Алғашқы табулятор тоқтаулары пайдаланушының табулятор тіреуіне орналастыра алатын реттелетін қысқыштар болды. Фредерик Хилард 1900 жылы мұндай механизмге патент алуға өтініш берді. Таб механизмі әр абзацтың бірінші жолын біркелкі және жылдам түрде терістеудің тиімді тәсілі ретінде қалыптасты. Мұндай жағдайда көбінесе 5 немесе 6 символдік алғашқы кіріспе пайдаланылды, ол жинақтау кезінде қолданылатын кіріспеден әлдеқайда үлкен болды. Дегенмен, сандық деректер үшін табулятор тоқтау орнының логикалық жері ең кішкентай маңызды цифрдың орны болып табылады. Бұл орынға таб басу, содан кейін бірінші цифрдың орнына қайта оралу үшін артқа қайту пернесін басу ыңғайлы, бірақ баяу. Сандық табтар үшін әртүрлі схемалар ұсынылды. Мысалы, 1903 жылы Гарри Дьюкс және Уильям Клейтон 1, 10, 100 және т.б. нөмірленген бірнеше таб пернелері бар таб механизміне патент алды. 1 пернесін басу қарапайым таб болды. 10 пернесін басу табтан бұрынғы бос орынға жылжытады, ал 100 пернесін басу табтан екі бос орын бұрынғы орынға жылжытады. Бастапқыда таб тоқтаулары таб тіреуінен қысқыштарды қосу және алып тастау арқылы орнатылды, бірақ 1904 жылы "Royal Typewriter Company" компаниясында жұмыс істейтін Эдвард Гесс таб тоқтаулары таб табанына бекітілген жүйеге патент алды. Белгілі бір баған үшін табты орнату немесе қайта орнату үшін, сол баған үшін таб тоқтау орны жай ғана ішке немесе сыртқа айналдырылды. 1940 жылы Джеймс Кока әр баған үшін таб тоқтауларын пернетақтадан орнатуға және тазалауға мүмкіндік беретін механизмге патент алды, бұл баспагердің машинаның арт жағына иіліп, таб тіреуін тікелей басқару қажеттілігін жойды. Егер болса, бұл пернелер әдетте "таб орнату" және "таб тазалау" деп белгіленеді.

Қазіргі қолданысы

Сөз өңдеу және мәтін өңдеуде Tab пернесі енгізу нүктесін кестедегі келесі табулатураға жылжытады, ASCII табулатура белгісін немесе бірнеше бос орын белгісін енгізеді (қолданылатын бағдарламаға байланысты). Компьютерлік нысанды толтырғанда, Tab пернесін басу кейде курсорды келесі өріске жылжытады (ал Shift + Tab курсорды алдыңғы өріске жылжытады), осылайша тышқанды пайдалану қажеттілігін жояды, себебі жақын орналасқан өріске басудың орнына табулатураны қолдануға болады. Көптеген графикалық қолданбаларда, әсіресе Windows жүйесінде, Tab пернесі фокусты әрбір басқару элементіне немесе виджетке, мысалы, батырмаларға жылжытады, соның арқасында пайдаланушы интерфейсін тышқансыз қолдануға болады (бұл IBM Common User Access дизайнының бір бөлігі болған). macOS жүйесінде бұл мүмкіндік "Толық пернетақта қолжетімділігі" деп аталады. Жазылған мәтінді толықтыру үшін табулатураны толықтыру функциясын пайдалануға болады. Мысалы, кейбір командалық қабықта команданың немесе файлдың атауының алғашқы бірнеше әрпін теріп, содан кейін Tab пернесін басыңыз. Егер сіздің ниетіңізді анықтауда ешқандай күмәнділік болмаса, қалған әріптер автоматты түрде пайда болады. Кейбір жүйелерде, тіпті сіздің енгізгеніңізді анықтау қиын болса да, табулатураны толықтыру сізге таңдау үшін мүмкін нұсқалардың тізімін ұсынады. Табулатураны толықтыру Linux, Unix және Unix сияқты жүйелерде Windows жүйесінен гөрі жиі кездеседі. Компьютерлік ойындарда Tab пернесі көп ойыншылы ойындарда есептерді көрсету үшін жиі қолданылады. Бір ойыншылы ойындарда ол әлем картасын немесе ойыншының инвентаризациясын, сондай-ақ басқа да пайдалы ақпаратты көрсету үшін де қолданылады. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу кезінде немесе файлдардағы деректерді сақтау және өңдеу кезінде Tab белгісі көбінесе кіріспе үшін қолданылады, бұл оқу ағынын жетектеуге және кодқа немесе деректерге семантикалық құрылым қосуға көмектеседі. Кейбір бағдарламашылар мен бағдарламалау тілдері осы мақсатта бірнеше бос орын белгісін пайдалануды ұнатады. Осы себепті көптеген мәтіндік редакторларда табулатура пернесі табулатура белгісіне тең болып белгіленген бос орын белгісінің санын енгізуге мүмкіндік беретін опция бар (әдетте төрт).

Қойынды таңбалары

Ең көп танымал және қолданылатын қойынды – көлденең табуляция (HT) немесе символ табуляциясы, ASCII кодекса ондық санмен 9 белгіленеді. Оны «\t» деп те атайды. C және көптеген басқа бағдарламалау тілдерінде, осы символдың мәтіндік жолға енгізілуі үшін «\t» қашқын тізбегі қолданылады. Көлденең табуляция әдетте стандартты пернетақтадағы Tab пернесін басу арқылы қосылады. Тік табуляция (VT) да бар, оның ASCII ондық коды 11 (немесе «\v»), ал EBCDIC-те HT коды 5-ке тең. VT коды 11-ге тең (ASCII-дегідей). Алғашқыда принтерлер табуляцияның қайда орналасатынын көрсету үшін механикалық тоқтауларды пайдаланған. Бұл көлденең бағытта қатарға орналасқан жылжымалы металл тіреулер арқылы, ал тік бағытта беттің ұзындығымен созылған милар немесе басқа таспаның тесіктері арқылы іске асырылды, олар табуляция тоқтауларын көрсететін. Бұл тоқтаулар принтерге жүктелген алдын ала басылған формалармен сәйкес келу үшін қолмен орнатылды. Бірақ іс жүзінде, орнатылатын тоқтаулар жылдамдатылған тоқтаулармен ауыстырылды, олар де-факто көлденеңде әр сегіз символға, ал тік бағытта әр алты жолға стандартталды. Баспа бағдарламасы нөл немесе бірнеше табуляцияларды жіберіп, басылғысы келген жерден жоғары және сол жақтағы ең жақын табуляция тоқтауын таба алатын, содан кейін соңғы орынға жету үшін жол берулер мен бос орындарды жібере алатын. Табуляция символдары деректерді қысудың бір түріне айналды. Сол кездегі теру машиналарынде абзацты үю үшін әдетте бес символ қолданылса да, көлденең табуляцияның мөлшері сегіз символды құрады, себебі екінің дәрежесі ретінде оны есептеу оңай болды. Осы мөлшердегі табуляцияны кодты кірістіру үшін пайдаланғанда сол жақта көп бос орын пайда болады, сондықтан код редакторларының көпшілігі, мысалы IDE, табуляцияның мөлшерін өзгертуге мүмкіндік береді, ал кейбіреулері (әсіресе Windows жүйесінде) сегіздің орнына төртке ауысады. Бағдарламашылардың табуляцияның қандай мөлшері дұрыс екендігі және оларды пайдалану керек пе екендігі туралы пікірталастары жиі кездеседі. Қазіргі заманғы мәтін редакторлары әдетте Tab пернесін пайдаланушы анықтаған кірістіруді қосады және бұл мінез-құлқы бар файлдарға бейімделу үшін эвристикалық әдістерді қолдана алады. ISO 6429 кодына 136 (көлденең табуляция жиынтығы), 137 (негіздемесі бар көлденең табуляция) және 138 (тік табуляция жиынтығы) кодтары кіреді, олар бағдарламаға табуляция тоқтауларын орнатуға және жоюға мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік сирек қолданылады немесе қолдау көрсетілмейді.

Таббен бөлінген мәндер

Таблеткамен бөлінген мәндер (TSV) дерекқор немесе электрондық кесте өрісі мәндерін экспорттау және импорттау үшін қолданылады. Көшеткелермен бөлінген өрістерге бөлінген мәтінді сөз өңдегішке көшіруге және бір командамен кестеге форматтауға болады. Мысалы, Microsoft Word 2010 бағдарламасында "Insert > Table > Convert Text to Table" командасы қажет, ол пайдаланушы қосымша егжей-тегжейлерді таңдайтын әрекеттер терезесін ашады. Деректерді экспорттау үшін TSV форматын үтірмен бөлінген мәндер (CSV) форматымен (үтірдің орнына нүктелі-құйрықты үтірлер қолданылуы мүмкін) салыстыруға болады, және екеуі де бір-біріне оңай түрлендіріледі. Gopher мәзірлері таңдауыштарды көрсету үшін таблеткамен бөлінген мәндерді пайдаланады. TSV сонымен қатар кодты туралау үшін көшеткелер мен бос орындарды пайдалану туралы бағдарламалаудағы пікірталасқа қатысты эластикалық көшеткелер деп аталатын жаңа тәсілде де айтылған. Бұл идея ұқсас таблеткамен бөлінген мәндердің (TSV) орнына таблеткамен бөлінген бағандар (TSC) деп аталатын схеманы қолданады.