Кіріспе

1979 жылы құрылған американдық гуманитарлық көмек ұйымы Mercy Corps – экономикалық, экологиялық, әлеуметтік және саяси тұрақсыздыққа ұшыраған немесе ұшырап жатқан жағдайларда жұмыс істейтін әлемдік үкіметтік емес гуманитарлық көмек ұйымы. Ұйым 220 миллионнан астам адамға гуманитарлық дағдарыстарды бастан кешіруде көмектескенін, тұрмыс жағдайларын жақсартуға және өздерінің қоғамдарына тұрақты даму әкелуге атсалысқандарын мәлімдейді. Mercy Corps "адамдарға қауіпсіз, өнімді және әділ қоғамдар құруға көмектесу арқылы азапты, кедейлікті және зорлық-зомбылықты жеңілдету" миссиясын ұсынады. 2021 жылдың тамыз айына қарай, ұйым Ауғанстан, Орталық Африка Республикасы, Мьянма және Йемен сияқты 38 елде қақтығысты басқарудан балалар мен жастарға, сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен азық-түлік қауіпсіздігі салаларын қамтитын бағдарламаларды жүзеге асырып жатыр.

Тарих

1979 жылы Пол Пот режимі кезінде Камбоджадағы геноцидтен кейін, соғыстан кейінгі алғашқы көмек көрсету мақсатында «Босқындарды құтқару қоры» ретінде құрылған ұйым, кейіннен гуманитарлық көмек көрсету міндетін кеңейтті. 1982 жылы ұйымның негізін қалаушылары Эллсворт Калвер мен Дэн О’Нилл ұйымның кең ауқымды халықаралық қызметін көрсететін «Мерси Корпс» деген атты таңдады, ол гуманитарлық және даму мәселелеріне қатысты тұрақты, ұзақ мерзімді шешімдер табуға бағытталған. Ұйым әр түрлі уақытта әртүрлі елдерде жұмыс істеді және барлығы 122 елге гуманитарлық көмек көрсеткенін мәлімдейді. «Мерси Корпс» құрылғаннан кейінгі келесі он жылда ұйым өз мандатын кеңейте отырып, Әуғанстан, Эфиопия, Иордания, Босния, Косово, Солтүстік Корея, Солтүстік Македония, Қытай, Судан, Конго Демократиялық Республикасы және Гаити сияқты елдерде орналасты. 2004 жылы «Мерси Корпс» Роджер Фишер құрған «Конфликтті басқару тобын» қосты. Үш жылдан кейін, жастардың жаһандық кедейлікке қарсы күреске қатысуын кеңейту мақсатында «NetAid» ұйымын да қосты. Ұйымның бағдарламалары даму барысында біртіндеп құрылымдық тұрақтылыққа ие болды, мысалы, 2019 жылға дейін жалғасқан Моңғолиядағы «Тұрақты қоғамдар» бағдарламасы сияқты ұзақ мерзімді нарық жүйесін дамыту бағдарламаларынан бастап, 2017 жылдың қыркүйегінен кейінгі айларда Пуэрто-Рикода «Мария» даулынан кейін көрсетілген апаттан кейінгі жедел көмек сияқты қысқа мерзімді шараларға дейін.

Ашулы оқиға

Эллсворт Калвердің қызы Таня Калвер Хамфридің сөзіне қарағанда, Калвер оны кішкентай кезінен бастап, жасөспірім шағына дейін жыныстық зорлыққа ұшыратқан. Бет де Хамель уақытша бас директор болып қызмет етті, ал 2020 жылдың 15 қазанында оның орнына Тида Д'Оен Маккенна келді.

Кең ауқымды қайырымдылық стратегиясы

Mercy Corps ұйымының гуманитарлық бағдарламаларды іске асыру тарихында ұйымның жалпы операциялық стратегияларында маңызды өзгерістер болды. 1979 жылы Камбоджадағы геноцид салдарынан туындаған босқындар мәселесінің күрделі жағдайына назар аударған, үкіметтік емес гуманитарлық көмек ұйымы ретінде бастау алған Save the Refugee Fund ұйымының бұрынғы түрі геноцидтің ауыр салдарынан туындаған шұғыл жағдайларға жауап беру үшін қажетті құралдарды ұсынуға бағытталған: азық-түлік, су, баспана және басқа да босқындарға көмек. USAID ұсынған презентацияда Mercy Corps "тұрақтылықты" былай анықтайды: "Күрделі әлеуметтік-экологиялық жүйелердегі қоғамдардың соққылар мен қиындықтарға қарсы оқу, мойндау, бейімделу және өзгеру қабілеті". Ұзақ мерзімді қоғамдық дамуға жаңа гуманитарлық бағыт беру үшін "Нарық жүйесін дамыту" термині соңғы және болашақ Mercy Corps бағдарламалары үшін маңыздылығы артатын операциялық тұжырымдамаға айналды. Қоғамдағы бір ғана мүдделі тарапқа көмек көрсетуге ғана баса назар аударудың орнына, ұйым мақсатты экономикалық сектордың (ауыл шаруашылығы, ақпараттық технологиялар, жайылымдар және т.б.) жалпы жағдайын жақсартуға барлық мүдделі тараптар мен байланысты субъектілерді тартуға күш салып келеді, нәтижесінде өзін-өзі қамтамасыз ететін нарықтық құрылым құруға ұмтылады. 26 қыркүйекте Mercy Corps ұйымының Иорданиядағы ел директоры Дариус Рэдклифф Иорданияда тұрақты және жан-жақты өсуді қамтамасыз ететін әртүрлі және серпінді экономикалық мүмкіндіктерді кеңейтуді, сондай-ақ су және энергияны басқару тәжірибесін жақсартуды атап өтті.

Халықаралық мейірімділік корпусы

"Мерси Корп Интернешнл" – ұйымның басты операциялық бөлімшесі. Ол тұрақсыз және өтпелі жағдайдағы елдердегі қоғамдардың қазіргі кезде кездесетін гуманитарлық және даму мәселелерін шешуге бағытталған. "Мерси Корп Интернешнл" өз саласындағы жетекші ұйым ретінде танылады және өзінің ресурстарының шамамен 94 пайызын әлемдегі ең осал аймақтарға жұмсайды. Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету және әлеуетті дамыту – ұйымның басты бағыттары. Сонымен қатар, ұйым гуманитарлық бағдарламаларына ұзақ мерзімді азаматтық қоғам мен адам құқықтарын қолдау жобаларын енгізіп, мақсатты елдерге айтарлықтай қаржы мен ресурстар жұмсайды. Ұйым өз міндеттерін кеңейтіп келеді, олар негізінен 14 негізгі мақсатқа байланысты:

Азық-түлік қауіпсіздігі

Мерси Корп өзінің басқа да даму бағдарламалары сияқты, қоғамдарды өз өмірлерін өзгертуге қажетті құралдармен және қолдаумен қамтамасыз етуге жұмыстейді. Азық-түлік қауіпсіздігі саласында бес негізгі бағытқа назар аударылады: кедейлерге бағытталған нарықтар, мүмкіндіктерді кеңейту, жақсы басқару, адамның денсаулығы және экономикалық тұрақтылық. Ұйымның басты мақсаты – күшін пайдаланушыларына қажетті құралдарды (техникалық және материалдық) ұсынып, оларға осы құралдарды өздерінің әл-ауқатын жақсарту үшін пайдалануға көмектесу болып табылады. Нигерде Мерси Корп Африкаре және Хелен Келлер Халықаралық ұйымымен бірлесіп «Sawki» бағдарламасын іске асырды. АҚШ-тың Халықаралық Даму Агенттігі (USAID) қаржыландырған бұл бағдарлама елдің ең осал аймақтарындағы, соның ішінде Маради және Зиндердегі шамамен 118 000 адамның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған. Бағдарламаның мақсатты аймақтарындағы мүкіндіксіз халқының 60% ауыр тамақтану мәселесімен күресіп жатқан балалар екенін ескере отырып, бағдарлама тағамдық қолдау, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, тұрмыс көтеру және нарықты дамыту салаларындағы үйлесімді шараларды біріктіруге тырысты, әсіресе жасөспірім қыздардың мүмкіндіктерін кеңейтуге баса назар аударды. 2009 жылдан 2013 жылға дейін Мерси Корп Шығыс Тиморда SECURE бағдарламасын жүзеге асырды. Бұл бағдарлама жергілікті теміршілерді тиімді шағын және орта өлшемді металл астық сақтағыштарды өндіруге қабілетті етіп, оларды ауылдық шаруалармен байланыстыру арқылы қатты жаңбырларға байланысты ауыл шаруашылығына келтірілген зиянды азайтуға және алдын алуға бағытталған. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымымен (ФАО) бірлесіп, Мерси Корп жергілікті фермерлерге астық сақтағыштарды сатып алуға субсидиялар берді, ал ФАО теміршілерге өндіріс бойынша оқыту және материалдық көмек көрсетті. Мерси Корп 2009 жылдан бері соғыстан кейінгі Угандада да жұмыс істеп келеді. Мемлекет қоғамды қалпына келтіруге жақындаған сайын, дамудың көптеген қиындықтарына тап болып отыр, олардың бірі – ауыл шаруашылығы секторының өндірістік қуатының жеткіліксіздігі. Ауыл шаруашылығы табыстарын жандандыру және жаңа нарықтар (RAIN) бағдарламасы азық-түлік қауіпсіздігін ұзақ мерзімді қамтамасыз ету үшін маңызды салаларды анықтауға бағытталған. Оларға жергілікті деңгейдегі шағын және орта агробизнеске қаржылық қызметтер ұсыну, аймақтық және ұлттық деңгейдегі ауыл шаруашылығы инвестициялары мүмкіндіктері туралы ірі азық-түлік кәсіпорындарына кеңес беру және қайта оралған фермерлерге техникалық оқыту ұсыну кіреді. Фермерлер қауымдастықтары үшін жердің өнімділігін, өсімдік өсіруді және өндіріс тиімділігін арттыруға бағытталған оқыту бағдарламаларымен қатар, Мерси Корп ішкі нарық тізбегіндегі әртүрлі қатысушыларды қолдау арқылы қаржылық қызметтерге және нарық платформаларына қолжетімділікті арттыруға және ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізу мен сұраныс тізбегінің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз етуге көмектеседі, соның нәтижесінде тұрақты азық-түлік қауіпсіздігіне қол жеткізуге ұмтылады.

Жастардың экономикалық әлеуетін арттыру

Мерси Корпс Либерияда Exxon Mobil, Coca Cola Africa Foundation және Швеция үкіметінің қолдауымен PROSPECTS бағдарламасын іске асырып келеді. 2018 жылы үшінші кезеңіне жеткен бағдарлама Либерияның шамамен 12 000 әрекетсіз жасының тұрмыс жағдайын жақсартуға бағытталған. Оларға жұмысқа орналасуға дейінгі және кәсіпкерлік оқытулар, 15 серіктес кәсіпорында тәжірибелік оқу, сондай-ақ жергілікті нарықты дамытуға көмектеседі. Бағдарлама Либерияның Бонг, Нимба және Монтсеррадо округтеріндегі 19 000 жасқа жұмыс табуға немесе шағын бизнес ашуға қажетті дағдыларды үйрету және ақшалай гранттар беру арқылы қол жеткізеді деп күтілуде. Газа секторында Мерси Корпс 2011 жылы Google, Coca Cola Foundation, Skoll және түрлі жергілікті демеушілердің қолдауымен Gaza Sky Geeks ұйымын құрды. Бұл жоба жас таланттарға өз идеяларын дамытуға және кәсіби кеңес алып, тәжірибелік жұмыс жасау арқылы біліктілігін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, IT саласындағы әйелдердің стартаптарын бизнес және бағдарламалық жасақтама саласындағы қызметке қатысуға ынталандырады. Gaza Sky Geeks талапкер жас IT кәсіпкерлеріне Газаның қиын нарық жағдайында бизнес бастау үшін айтарлықтай гранттар ұсынады. Күніне 140 адамға дейін, олардың шамамен жартысы әйелдер, қабылдайды және жақын арада екінші орын ашу жоспарлануда. Сонымен қатар, Strips және Silicon Valley Bank сияқты АҚШ-тың ірі технологиялық компанияларының назарына іліккен жергілікті жастардың стартаптарын қолдады.

Білім

Мерси Корптың SAFE (Екінші мүмкіндік арқылы жасөспірім қыздардың болашағын қолдау – аббревиатура) мектеп бағдарламасы Нигердегі жасөспірім қыздардың білімнің негізгі деңгейлеріне қол жеткізуін қамтамасыз етеді, бұл елдің қиын әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарамастан мүмкін болады. Бағдарлама Мерси Корптың SAFE бағдарламалар сериясының бір бөлігі болып табылады, олардың жалпы мақсаты – мақсатты аймақтардағы әйелдердің әл-ауқатын жақсарту. Нигер Білім министрлігі және «Organisation Nigerienne des Educateurs Novateurs» атты жергілікті үкіметтік емес ұйыммен бірлесіп, SAFE School бағдарламасы «әлеуметтік жағдайы нашар отбасылардан шыққан жасөспірім қыздардың білім беру жүйесіне қабылдануына немесе қайта оқуға» көмектесуді мақсат етті. Іске қосылғаннан бері бағдарламаға 500-ге жуық қыз және 27 мұғалім (көбінесе әйелдер) қатысты, сондай-ақ 20 оқу орталығына әртүрлі басқару және оқыту дағдылары ұсынылды. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Мерси Корп Непалдағы Кайлалиде шетте қалған қыздарға білім беруді жүзеге асырды. Бағдарлама, қыздарды білім беру орталықтарын/клубтарын ұйымдастыру арқылы, Непалдың батыс аймағындағы жергілікті қыздарға білім беру мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған, бұл олардың ұлттық деңгейде белгіленген білім беру мерзімінен (мектеп бітіру туралы куәлікті алғаннан кейін) оқуларын жалғастыруға ынталандырады, сонымен қатар білімінен айырылған қыздарды қайтадан оқуға көндіруге тырысады. Бұған қоса, бағдарлама табиғи ғылымдар, математика, ағылшын тілі және жыныстық денсаулық салаларындағы мектеп оқу бағдарламасын қаржыландырды, бұл мақсатты жасөспірім қыздардың өмірді қамтамасыз ету үшін қажетті білімдерге толыққанды қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Мерси Корп Иорданиядағы мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған инклюзивті білім беруді қолдауға бағытталған бағдарламалардың бір бөлігі ретінде әртүрлі жаттығулар, жоспарлар, жаттығулар мен тізімдерді қамтитын екі құрал жинағын жасады, бұл мүгедек студенттерге оқу бағдарламаларын тиімді басқаруға көмектеседі. 2018 жылы Мерси Корп, Educate A Child (EAC) ұйымымен бірлесіп, Mercy USA консорциумы арқылы Wax Bar Carruurta Soomaaliyeed, яғни Сомали балаларына білім беру бағдарламасын іске қосты. Бұл үш жылдық бағдарлама Галмудуг, Хиршабелле, Оңтүстік-Батыс, Джуббаланд және Банадир аймақтарында, сондай-ақ Пунтленд пен Сомалилендте тұратын 42 071 сомалилік мектепке бармайтын балаға (OOSC) сапалы және инклюзивті бастауыш білім беруге қол жеткізуді арттыруға бағытталған.

Әйелдер мен гендер

Мерси Корпс гендерлік аспектілер мен нарықтың ұзақ мерзімді дамуының оң жақтары арасындағы байланысты қамтамасыз етті. АҚШ-та Mercy Corps Northwest Орегон штатындағы әйел кәсіпкерлерді бизнес-оқыту, пікірсайыс алаңдары және гранттар/несиелер беру арқылы күштендіруге, дамытуға және қолдауға бағытталған Әйелдер бизнес-орталығын басқарады. Нигерияда ұйым жасөспірім қыздардың көп бөлігінің шағын кәсіпорын ашуға ниеттенгенін анықтады, олардың көпшілігі қандай да бір деңгейде экономикалық қызметпен айналысып жүрген. Сондықтан Mercy Corps Солтүстік Нигериядағы жасөспірім қыздар: қаржылық қолжетімділік және кәсіпкерлік мүмкіндіктері туралы бағдарламаны іске қосты, оның мақсаты – жасөспірім қыздардың экономикалық қызмет бастауына кедерес жасайтын негізгі мәселелер мен тосқауылдарды анықтау, сондай-ақ оқу мен тұру шығындарын төлеуге жететін тұрақты табыс табуға көмектесу. Солтүстік Нигерияда 1800-ге жуық жасөспірім қыздың профилі жасалды. Бұл профильдер Mercy Corps және басқа да даму ұйымдарына болашақта әйелдерді кәсіпкерлік қызметке тартуға және олардың қауымдастықтарының нарықтық әлеуетін арттыруға бағытталған бағдарламаларды жоспарлауға көмектеседі. Ауғанстанда Mercy Corps INVEST бағдарламасының мақсаты – жергілікті жас ауған халқына кәсіби білім беру және дағдыларды оқыту арқылы Гельменд оңтүстік аймағының нарықтық әлеуетін дамыту. Ұлыбританияның Халықаралық даму департаменті (DFID) қаржыландырған бұл бағдарлама мақсатты аймақтың демографиялық ерекшеліктеріне бейімделген және 22 000-ға жуық жас жігіт пен қызға арнайы техникалық оқыту мүмкіндіктерін ұсынды, олардың 70% астамы тігіншілік, электр, механика және сантехника салаларында жұмыс тауып немесе өздігінен жұмыс істеуге қол жеткізді. INVEST бағдарламасының гендерлік бейтараптығы жергілікті әйелдердің көптегендеріне патриархалды қоғамда маргиналданған жағдайда жеке тәуелсіздік деңгейін арттыруға мүмкіндік берді, сонымен қатар Ауғанстанның жалпы нарықтық экономикасын дамытуға үлес қосты. Нигерде, жасөспірім қыздар мен әйелдер өз қауымдастықтарында жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупіне тап болғандықтан, Mercy Corps SAFE Space және кейіннен SAFE Space + Табыс бағдарламаларын ұсынды, олардың мақсаты – жас әйелдер мен ерлерге контрацепция, жыныстық денсаулық және отбасылық жоспарлау туралы сенімді ақпарат алуға мүмкіндік беретін қауіпсіз платформаны қамтамасыз ету. Осы бағдарламалар аясында Mercy Corps «15 денсаулық сақтау қызметкерімен ауылдық дәріханалар мен денсаулық орталықтарында жұмыс істеді, олар отбасылық жоспарлау бойынша кеңес беру және контрацепцияны басқару бойынша білімдерін арттырып, қолжетімділікті жақсартты».

Төтенше жағдайға қарсы іс-қимыл

Конго Демократиялық Республикасының Солтүстік Киву аймағында Mercy Corps ел ішіндегі тұрақсыздықтардың салдарынан туындаған аймақтағы жер аударылған халыққа тікелей төтенше жәрдем көрсету үшін, қақтығыстан зардап шеккен халыққа жедел көмек көрсету (EACAP) бағдарламасын іске асырады. 2012 жылы екінші кезеңінде бағдарламаның негізгі назары экономикалық жаңғырту және WASH (су, санитария және гигиена) саласын жақсартуға бағытталды. М23 тобына байланысты қарулы қақтығыстардың Гома қаласында және Солтүстік Киву аймағындағы әлеуметтік-саяси салдарына жауап ретінде, Mercy Corps 122 769 жер аударылған адамға көмек көрсетіп, аймақтағы тұрақсыздықты азайтуға мұрын қойды. Филиппиндегі "Ақшадан артық" альянсының бір бөлігі ретінде Mercy Corps, елдегі "Хайян" тайфунынан аман қалғандардың шұғыл қаржылық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қолда бар қаржы технологияларын пайдалануға тырысты. Дәстүрлі ақшалай аударымдарға сүйенудің орнына, Mercy Corps BPI Globe BanKO компаниясымен серіктестікке келісіп, тайфуннан зардап шеккендерге шұғыл көмек көрсетуге мүмкіндік беретін электрондық қаржылық қызметтер ұсынды. Бағдарламаның иеленушілері BanKO-ның мобильді жинақ шоттарына тіркелді, олар арқылы 3950 филиппин песосынан (шамамен 90 доллар) тұратын бір немесе үш электрондық аударым алды. Иеленушілерге SIM-карта және банкоматтан ақша алуға арналған карта берілді, соның арқылы Mercy Corps оларға дауыс және SMS хабарламалары арқылы маңызды қаржылық кеңестер, білім беру ақпаратын жіберуге мүмкіндік алды, ал BanKO электрондық банк арқылы иеленушілерге тікелей қол жеткізе алады. Бұл бағдарлама "Хайян" тайфунынан зардап шеккен 25 000-нан астам үй шаруашылығына тікелей төтенше жәрдем көрсетті және қаржыны тиімді басқару құралдарымен қамтамасыз етті.

Даулар мен сын-пікірлер

2017 жылдың мамыр айында Mercy Corps Грекиядағы босқындар бағдарламасының станцияларындағы екі қызметкерінің қатыстырылған "ауыр бұзушылықтары" туралы шағымдар желісі арқылы түскен хабарламадан кейін тергеу басталғанын ресми түрде жариялады. Грек өкілдері аты-жөні жарияланбаған, Еуропалық Одақ қаржыландыратын бір үкіметтік емес ұйымның екі қызметкерінің босқындарды сексуалдық зорлыққа ұшыратқаны және босқындарға бөлінген қаржыны заңсыз пайдаланғаны туралы мәселені зерттегеннен кейін бұл мәлімдеме жасалды. Бұл тергеуге жауап ретінде Mercy Corps тиісті тергеулерді бастады және анықталған екі қызметкер демалысқа жіберілді, олардың іс-әрекеттеріне қатысты қосымша шешімдер қабылданатын болады. Charity Navigator 2019 қаржы жылы үшін Mercy Corps-қа 3 жұлдызды жалпы рейтинг, 2 жұлдызды қаржылық рейтинг және 4 жұлдызды жауапкершілік және ашықтық рейтингін берді. 2019 жылы ұйымның негіздеушісінің өзінің қызына қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жасағанына ұзақ уақыт бойы назар аудармағаны туралы ақпарат жарияланғаннан кейін жоғары лауазымды қызметкерлер отставкаға кетті.