Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
100 жыл, б.з.д. 700 жылдан б.з.д. 601 жылға дейін.
One hundred years, from 700 BC to 601 BC
Б.з.д. 700 жылдың бірінші күнімен 7-ші ғасыр б.з.д. басталды және б.з.д. 601 жылдың соңғы күнімен аяқталды. Жаңа Ассирия империясы осы ғасырда Таяу Шығыста үстемдік етуді жалғастырды, Бабыл және Египет сияқты көршілеріне зор күш көрсетті. Алайда, ғасырдың соңғы екі онжылдығында империя ыдырауға бет бұрды, көптеген жаулар одақ құрып, барлық жағынан соғыс ашты. Ассириялықтар б.з.д. 612 жылы олардың астанасы Ниневия қиратылғанда әлем сахнасын мүліде тастап кетті. Осы оқиғалар келесі ғасырдың көп бөлігінде аймаққа үстемдік еткен Жаңа Бабыл империясының құрылуына әкеп соқты. Чжоу әулеті Қытайда жалғасты, ал Египетте 26-шы әулетпен Псамтик I-нің тәж киюімен Кейінгі кезең басталды.
The 7th century BC began the first day of 700 BC and ended the last day of 601 BC. The Neo Assyrian Empire continued to dominate the Near East during this century, exercising formidable power over neighbors like Babylon and Egypt. In the last two decades of the century, however, the empire began to unravel as numerous enemies made alliances and waged war from all sides. The Assyrians finally left the world stage permanently when their capital Nineveh was destroyed in 612 BC. These events gave rise to the Neo Babylonian Empire, which would dominate the region for much of the following century. The Zhou Dynasty continues in China and the Late Period begins in Egypt with the 26th dynasty starting with the coronation of Psamtik I.
690-шы жылдар
699 ж.б.з.д.: Халлушу Шуттир Наххунтенің орнына Элам империясының патшасы болды. 697 ж.б.з.д.: Қытайдың Чжоу әулетінің патшасы Хуан қайтыс болды. 696 ж.б.з.д.: Чжоу патшасы Чжоу әулетінің патшасы болды. 696 ж.б.з.д.: Кимерлер Фригияны қиратты, армяндардың көшіп кетуі мүмкін. 691 ж.б.з.д.: Ассирия патшасы Сеннахирим Халуле шайқасында Елам патшасы Хумбан Нименаны жеңіп алды. 690 ж.б.з.д.: Тахарқа, жиырма бесінші династияның патшасы, Мысыр тағына отырды (шамамен). 690-шы жылдар: Эфиопиядағы Д’мт мемлекетінің В’рн Хьюті жазуларда айтылады және Саба патшасы Кариб’ил Ватар есімдері кездеседі. б.з.д. 690 – 664 ж.ж.: Тахарқаның Сфинксі, Кава, Нубиядағы Т ғибадатханасынан жасалған. Мысырдың жиырма бесінші династиясы. Қазір ол Лондонның Британ мұражайында сақтаулы.
699 BC: Khallushu succeeds Shuttir Nakhkhunte as king of the Elamite Empire. 697 BC: Death of King Huan of Zhou, King of the Zhou Dynasty of China. 696 BC: King Zhuang of Zhou becomes King of the Zhou Dynasty of China. 696 BC: The Cimmerians ravage Phrygia, possible migration of the Armenians. 691 BC: King Sennacherib of Assyria defeats king Humban nimena of Elam in the Battle of Halule. 690 BC: Taharqa, a king of the Twenty fifth Dynasty, ascends the throne of Egypt (approximate date). 690s BC: —W'rn Hywt of D'mt in Ethiopia appears in the inscriptional record and mentions the king of Saba', Karib'il Watar. c. 690 BC 664 BC—Sphinx of Taharqa, from Temple T, Kawa, Nubia, is made. Twenty fifth Dynasty of Egypt. It is now kept at The British Museum, London.
680-жылдар
689 ж.б. ассирия патшасы Сеннахирим Бабылды қоршап алады. 687 ж.б. Гигес Лидия патшасы болды. 687 ж.б.: Езекияның орнын Манаса Яһуда патшасы болды. 682 ж.б.: Қытайдың Чжоу әулетінің патшасы Чжуан қайтыс болды. 681 ж.б.: Чжоу патшасы Си Чжоу әулетінің патшасы болды. 681 ж.б.: Ассархаддон Сеннахиримнің орнын басып, Ассирия патшасы болды.
689 BC: King Sennacherib of Assyria sacks Babylon. 687 BC: Gyges becomes king of Lydia. 687 BC: Hezekiah succeeded by Manasseh as king of Judah. 682 BC: Death of King Zhuang of Zhou, King of the Zhou Dynasty of China. 681 BC: King Xi of Zhou becomes King of the Zhou Dynasty of China. 681 BC: Esarhaddon succeeds Sennacherib as king of Assyria.
670-жылдар
677 ж.б.з.д.: Қытайдың Чжоу әулетінің патшасы Си қайтыс болды. 677 ж.б.з.д.: Есархаддон ассириялық әскерді бүлікші араб тайпаларына қарсы жетектеп, Мысыр бұрқасына дейін жетті. 676 ж.б.з.д.: Чжоу патшасы Хуй Қытайдың Чжоу әулетінің патшасы болды. 675 ж.б.з.д.: Есархаддон Бабылді қайта құруды бастады. 674 ж.б.з.д.: Есархаддон Тахарқа қолдаған Аскалон қаласындағы көтерілісті басып тастады. Жауап ретінде, ассириялықтар Мысырға жорық жасады, бірақ Тахарқа басқыншыларды тойтарып алды. 673 ж.б.з.д.: Тулл Хостилий Римнің патшасы болды. 671 ж.б.з.д.: Есархаддон Мысырға қайтадан жорық жасап, Мемфисті және патшалық отбасының бірнеше мүшесін жаулап алды.
677 BC: Death of King Xi of Zhou, King of the Zhou Dynasty of China. 677 BC: Esarhaddon leads the Assyrian army against rebellious Arab tribes, advances as far as the Brook of Egypt. 676 BC: King Hui of Zhou becomes King of the Zhou Dynasty of China. 675 BC: Esarhaddon begins the rebuilding of Babylon. 674 BC: Esarhaddon puts down a revolt in Ascalon supported by Taharqa, king of Egypt. In response, the Assyrians invade Egypt, but Taharqa is able to hold the invaders off. 673 BC: Tullus Hostilius becomes king of Rome. 671 BC: Esarhaddon again invades Egypt, capturing Memphis as well as a number of the royal family.
660-шы жылдар
669 ж.б.з.б.: Ассурбанипал әкесі Есархаддоннан кейін Ассирия патшасы болды. 669 ж.б.з.б.: Аргос Спартаны соңғы рет жеңіп, Хизия шайқасында гоплиттер фалангасын қолданды. 668 ж.б.з.б.: Есархаддонның ұлы Шамаш-шум-укин Бабыл патшасы болды. 668 ж.б.з.б.: Мысыр Ассирияға қарсы бүлік көтерді. 668 ж.б.з.б.: Ассирияның астанасы Ниневия Мысырдың Фива қаласынан басып өтіп, әлемдегі ең ірі қалаға айналды. 647 ж.б.з.б.: Ассирия патшасы Ассурбанипал Суза қаласын жаулап алды. 642 ж.б.з.б.: Анкус Марций Рим патшасы болды (дәстүрлі дата). шамамен 641 ж.б.з.б.: Жосия Яһуда патшасы болды. 640 ж.б.з.б.: Ассирия Елам империясы үстінен шешуші жеңіс оді. Ассурбанипал Еламның соңғы патшасы Хумма Халдаш III-ті тұтқынға алып, Еламды жаулап, елді қиратты.
669 BC: Assurbanipal succeeds his father Esarhaddon as king of Assyria. 669 BC: Argos defeats Sparta for the last time, this time using a hoplite phalanx, at the battle of Hysiae. 668 BC: Shamash shum ukin, son of Esarhaddon, becomes King of Babylon. 668 BC: Egypt revolts against Assyria. 668 BC: Nineveh, capital of Assyria becomes the largest city of the world, taking the lead from Thebes in Egypt. 647 BC: King Assurbanipal of Assyria sacks Susa. 642 BC: Ancus Marcius becomes king of Rome (traditional date). c.641 BC: Josiah becomes king of Judah. 640 BC: Decisive victory of Assyria over Elamite Empire; Assurbanipal captures its last king Khumma Khaldash III, annexes Elam, and lays waste the country.
630-шы жылдар
632 ж.б.з.д.: Афина ақсұлы Сайлон патша болуға талпынып, Акропольді басып алады, бірақ әрекеті сәтсіз аяқталады. 632 ж.б.з.д.: Чэнпу шайқасында Цзинь мемлекеті мен оның одақтастары Чу мемлекетін және оның одақтастарын жеңіске жетеді. 631 ж.б.з.д.: Ливияда (Солтүстік Африка) грек колониясы – Кирине қаласы негізі қаланады (шамамен). 631 ж.б.з.д.: Садиятес Лидия патшасы болады.
632 BC: Cylon, Athenian noble, seizes the Acropolis in a failed attempt to become king. 632 BC: In the Battle of Chengpu, the Chinese kingdom of Jin and her allies defeat the kingdom of Chu and her allies. 631 BC: Founding of Cyrene, a Greek colony in Libya (North Africa) (approximate date). 631 BC: Sadyates becomes king of Lydia.
620-шы жылдар
627 ж.б.з.б.: Ассурбаннипал, Ассирия патшасы қайтыс болды; оның орнын Ассур этель илани (шамамен датасы) басады. 626 ж.б.з.б.: Набополасар Ассирияға қарсы көтеріліп, Жаңа Вавилон империясын құрды. 625 ж.б.з.б.: Мидиялықтар мен вавилондар Ассириядан тәуелсіздіктерін жариялап, Ниневиге шабуыл жасайды (шамамен дата). 623 ж.б.з.б.: Син-шар-ишкун ағасы Ассур этель иланиді Ассирия патшасы ретінде алмастырды (шамамен дата). 622 ж.б.з.б.: Иерусалим ғибадатханасынан Естелік кітабының мәтіні табылды. Еврей пайғамбары Езекиел осы жылы туған деп айтылады.
627 BC: Death of Assurbanipal, king of Assyria; he is succeeded by Assur etel ilani (approximate date). 626 BC: Nabopolassar revolts against Assyria, founds the Neo Babylonian Empire. 625 BC: Medes and Babylonians assert their independence from Assyria and attack Nineveh (approximate date). 623 BC: Sin shar ishkun succeeds his brother Assur etel ilani as king of Assyria (approximate date). 622 BC: Text of Deuteronomy found in the Temple in Jerusalem. The Hebrew prophet Ezekiel said to be born this year.
610-шы жылдар
619 ж.б.з.д.: Лидия патшасы болып Аляттес таққа отырды. 619 ж.б.з.д.: Чжоу әулетінің патшасы Сян қайтыс болды. 618 ж.б.з.д.: Чжоу патшасы Цинь Чжоу әулетінің патшасы болды. 616 ж.б.з.д.: Люций Тарквиний Приск Рим патшасы болды. 614 ж.б.з.д.: Мидиялықтар мен вавилондықтар Ашшур қаласын тонады. 613 ж.б.з.д.: Чжоу әулетінің патшасы Цинь қайтыс болды. 612 ж.б.з.д.: Чжоу патшасы Куан Чжоу әулетінің патшасы болды. 612 ж.б.з.д.: Мидиялықтар, вавилондықтар және сузиандықтар одағы Ниневиді қоршап алып, жаулап алды. Ассирия патшасы Син-шар-ишкун қала тоналып жатқанда қаза тапты. 612 ж.б.з.д.: Ашшур-убаллит II Харран қаласында патша болып, Ассирия империясын сақтап қалуға тырысты. 612 ж.б.з.д.: Вавилон, Вавилонияның астанасы, Ниневиядан (Ассирияның астанасы) басымдық алып, әлемдегі ең ірі қалаға айналды. 610 ж.б.з.д.: Нехо II Псаметих I-ден кейін Мысыр патшасы болды.
619 BC: Alyattes becomes king of Lydia. 619 BC: Death of King Xiang of Zhou, King of the Zhou Dynasty of China. 618 BC: King Qing of Zhou becomes King of the Zhou Dynasty of China. 616 BC: Lucius Tarquinius Priscus becomes king of Rome. 614 BC: Sack of Ashur by the Medes and Babylonians. 613 BC: Death of King Qing of Zhou, King of the Zhou Dynasty of China. 612 BC: King Kuang of Zhou becomes King of the Zhou Dynasty of China. 612 BC: An alliance of Medes, Babylonians and Susianians besiege and conquer Nineveh. King Sin shar ishkun of Assyria is killed in the sack. 612 BC: Ashur uballit II attempts to keep the Assyrian empire alive by establishing himself as king at Harran. 612 BC: Babylon, capital of Babylonia becomes the largest city of the world, taking the lead from Nineveh, capital of Assyria. 610 BC: Necho II succeeds Psammetichus I as king of Egypt.
Өнертабыстар, жаңалықтар, жаңалықтар
Батыс Анатолиядағы лидиялықтар қолданған алғашқы металл монеталар. Шамамен 525 ж.б.д. дейін монеталардың тек бір жағында ғана сурет болған. Гректер Кіші Азиядан монеталарды қабылдады. Темір Қытайда ашылған деген мәлімдеме бар. 7 ғасыр б.з.д. – 4 ғасыр б.з.д. – Серветеридегі Ла Бандитаччия этрус зираты салынды.
First metal coins used by the Lydians of western Anatolia. Until c. 525 BC, coins bore an image on one side only. Greeks adopt coins from Asia Minor. Iron allegedly discovered in China. 7th century BC – 4th century BC – Etruscan cemetery of La Banditaccia, Cerveteri is made.
Тәуелсіз мемлекеттер
Қараңыз: б.з.д. VII ғасырындағы тәуелсіз мемлекеттер тізімі.
See: List of sovereign states in the 7th century BC.