Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Померания воеводшасындағы қала, Польша
City in West Pomeranian Voivodeship, Poland
Старгард (; 1945: Starogród, 1950–2016: Stargard Szczeciński; link=no немесе Stargard an der Ihna;) – Польшаның солтүстік-батысында орналасқан қала, Батыс Померания воеводшасында. 2021 жылы оның халқы 67 293 адамды құрады. Осы мағынада, "gard" термині әлі де жалғыз тірі қалған Померания тілінің өкілдері – кашубтар тарапынан қолданылады. Дегенмен, кейбір мамандар бұл атауның прото-норвегиялық тегінен шыққандығын айтады: "starn" (жұлдыз) және "gate" (ағылшын тіліндегідей).
Stargard (; 1945: Starogród, 1950–2016: Stargard Szczeciński; link=no or Stargard an der Ihna; ) is a city in northwestern Poland, located in the West Pomeranian Voivodeship. In 2021 it was inhabited by 67,293 people. In this meaning, the term gard is still being used by the only surviving Pomeranian language speakers, the Kashubs. However, some experts say that the name is of proto Norse origin: starn (star) and gate (as in English).
Қазіргі заман
1637 жылы соңғы герцог Богислав XIV қайтыс болғаннан кейін тарағанға дейін Старгард Померания герцогтігінің құрамына кірді. Шабуылдарды тоқтату үшін швед командирі қаланың шетін өртеп жіберді, нәтижесінде қала өртеніп кетті, бірақ ол императорлық әскерлермен басып алынды. 1636 жылы шведтер оны қайта басып алды, содан кейін императорлық әскерлер оны басып алып, тонады, бірақ Виттшток шайқасынан кейін шведтерге қайтадан қарады. 1637 жылы императорлық әскерлер оны қайта басып алды, сосын Швеция. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартына сәйкес, 1653 жылы ол Қиырғы Померанияның қалған бөлігімен бірге Бранденбург-Пруссияға қосылды. 1871 жылы Германияның бірігуі нәтижесінде қала Германия империясының құрамына кірді. 1901 жылдың 1 сәуірінде Саатциг округінен бөлек, тәуелсіз қала мәртебесін алды. 1905 жылғы прус тізімі бойынша, Старгардта 26 907 адам тұрды, оның 97%-ы немістер, ал 3%-ы поляктар еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер Старгардта тұтқын лагерін ұстады, онда барлығы шамамен 50 000 тұтқын болды, олардың ішінде орыстар (Польшаның Ресей бөлігінен алынған этникалық поляктар, олар патша әскеріне шақырылған), француздар (алжирліктер де бар), бельгиялықтар, американдықтар, ағылшындар, сербтер, румындар, португалдар, италиялықтар және жапондықтар болды. Соғыс аралық Германияда қала Шығыс Еуропадан келген не қабылданбаған еврей иммигранттары үшін концлагерь болып табылды. "Старгард газеті" – Старгардта шығарылатын жергілікті газет еді. 1933 жылғы наурызда өткен Германияның федералды сайлауында нацистік партия қаладағы дауыстардың 58,7%-ын алды.
Stargard was part of the Duchy of Pomerania until its dissolution after the death of the last duke Bogislaw XIV in 1637. and in order to hamper the attacks the Swedish commander set fire to the suburbs, causing a city fire, however, it was still captured by imperial troops. In 1636 it was recaptured by the Swedes, then it was taken and plundered by Imperial troops to fall back to the Swedes again after the Battle of Wittstock. In 1637 it was again captured by Imperial troops and then by Sweden. In accordance to the 1648 Peace of Westphalia, in 1653 it was incorporated, together with the rest of Farther Pomerania, into Brandenburg Prussia. As a result of the unification of Germany in 1871 the city became part of the German Empire. On 1 April 1901 it became an independent city, separate from the Saatzig District. According to the Prussian census of 1905, Stargard had a population of 26,907, of which 97% were Germans and 3% were Poles. During World War I, the Germans operated a prisoner of war camp in Stargard, which housed in total some 50,000 POWs, including Russian (including ethnic Poles from the Russian Partition of Poland conscripted to the Tsarist army), French (including Algerians), Belgian, American, English, Serbian, Romanian, Portuguese, Italian and Japanese. In interwar Germany, the town was the site of a concentration camp for unwanted Jewish immigrants from Eastern Europe. The Stargarder Zeitung was as a local newspaper published in Stargard. In the March 1933 German federal election the Nazi Party received 58.7% of the vote in the city.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы, Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға неміс шабуыл жасағанда, немістер польшалық (соның ішінде кашубтар) әскери тұтқындары мен азаматтар үшін уақытша Dulag L лагерін құрды. 1939 жылдың қазан айында ол ірі Stalag II D әскери тұтқындар лагеріне айналды. 1940 жылы Франция шайқасынан кейін француздар, голландтар және бельгиялықтар да ұсталды, 1941 жылдан бастап югослав және советтік әскери тұтқындары, 1942 жылдан бастап Диеппте тұтқынға алынған мыңдаған канадалықтар, олардың бірі – канадалық актер Джеральд Макинтош Джонстон, қашып кетуге тырысқанда қаза тапты, ал 1943 жылдан кейін италиялықтар да ұсталды. Әскери тұтқындар нәсілдік бөліске ұшырады, поляктар, африкалықтар, арабтар, еврейлер және совет әскерлері басқа ұлттардан бөлініп, одан да жаман күтімге ұшырады. Сербтерге де қатаң қараушылық жасалды. Равенсбрюк концлагерінің екі қосалқы лагері болды, біреуі Старгардта, екіншісі – қазіргі Ключево ауданында, сондай-ақ жеті мәжбүрлі еңбек лагері жұмыс істеді. Қалада польшалық астыртын баспасы таратылды. 1945 жылдың ақпан айында Старгард аймағынан соңғы неміс броньдық шабуылдарының бірі – "Солнцестояние" операциясы басталды. Соғыстың соңғы кезеңінде жақындап келе жатқан кеңес әскерлерінен бұрын, жергілікті халықты немістер Генрих Гиммлердің бұйрығымен эвакуациялады.
In 1939, during the German invasion of Poland, which started World War II, the Germans established the Dulag L temporary camp for Polish (including Kashubian) prisoners of war and civilians near Stargard, which in October 1939 was transformed into the large prisoner of war camp Stalag II D. Then, after the battle of France in 1940, also the French, the Dutch and Belgians were held there, from 1941 also Yugoslavian and Soviet POWs, from 1942 also thousands of Canadians captured at Dieppe, one of whom was Gerald MacIntosh Johnston, a Canadian actor, who was killed trying to escape, and after 1943 also Italians. The POWs were subjected to racial segregation, and Poles, Africans, Arabs, Jews and Soviet troops were separated from POWs of other nationalities and subjected to worse treatment. Serbs also faced more severe treatment. There were also two subcamps of the Ravensbrück concentration camp, one in Stargard and one in the present day district of Kluczewo, as well as seven forced labour camps. Polish underground press was distributed in the city. In February 1945, one of the last German armoured offensives, Operation Solstice, was launched from the Stargard area. The local population was evacuated by the Germans on the order of Heinrich Himmler before the approaching Soviets in the final stages of the war.
Спорт
Қалада Spójnia Stargard ерлер баскетбол командасы, Польша баскетбол лигасының (елдегі жоғарғы дивизион) мүшесі және 1997 жылғы күміс жүлдегері, сондай-ақ бұрынғы көпсалалы клуб, қазіргі ерлер футбол командасы Błękitni Stargard бар. Błękitni Stargard 2015 жылы Польша кубогының жартылай финалына жеткенімен ең танымал.
The city is home to Spójnia Stargard, a men's basketball team, which competes in the Polish Basketball League (the country's top division), 1997 runners up, and Błękitni Stargard, formerly a multi sports club, now a men's association football team, best known for reaching the Polish Cup semi final in 2015.
Көркем шығармаларда
"Крест-уақыт инженері" ғылыми-фантастикалық романдарының басты кейіпкері, өзі уақыт саяхатшысы екенін жасыру үшін, Старгардтан шыққанмын деп жалған мәлімдейді.
In The Cross Time Engineer science fiction series of novels the main character falsely claims Stargard origin to conceal he is a time traveler.