Кіріспе
Британдық бизнесмен Чарльз Саатчи (Charles Saatchi; 9 маусым 1943 жылы туған) – ирактық тегі бар британдық бизнесмен және өзінің ағасы Мориспен бірге Saatchi & Saatchi жарнама агенттігін құрған адам. Ағалар 1980-жылдары әлемдегі ең ірі жарнама агенттігі болған бұл бизнесті басқарды, бірақ 1995 жылы олар қызметтен босатылды. Сол жылы ағайындылар M&C Saatchi атты жаңа агенттік құрды. Саатчи өнер жинағымен және Саатчи галереясына иелігімен, сондай-ақ жас британдық суретшілер (YBAs) тобына, оның ішінде Дэмиен Хирст пен Трейси Эминге демеушілік жасауымен танымал. 2013 жылы ол әйелі Найджела Лоусонға жасаған шабуыл үшін полиция ескертусін алды.
Charles Saatchi ('/s//ɑː//tʃ//i/ SAHchee; تشارلز ساعتجي; born 9 June 1943) is an Iraqi British businessman and the co founder, with his brother Maurice, of advertising agency Saatchi & Saatchi. The brothers led the business – the world's largest advertising agency in the 1980s – until they were forced out in 1995. In the same year, the brothers formed a new agency called M&C Saatchi. Saatchi is also known for his art collection and for owning Saatchi Gallery, and in particular for his sponsorship of the Young British Artists (YBAs), including Damien Hirst and Tracey Emin. In 2013, he received a police caution for assaulting his wife, Nigella Lawson.
Ерте өмір
Чарльз Саатчи еврей, Ирактың Бағдад қаласында дүниеге келген, Натан Саатчи мен Дейзи Эзердің бай отбасының төрт ұлының екіншісі. "Саатчи" ساعتچی (sā'ātchi) деген есім парсы тілінде "сағатшы" деген мағынаны білдіреді. Бұл есімнің Иранда тарихы тереңде жатыр және оны көбінесе еврейлер иеленеді. Саатчидің ағалары – Дэвид (1937 жылы туған), Морис (1946 жылы туған) және Филипп (1953 жылы туған). 1947 жылы оның әкесі, мата саудагері, ондаған мың ирактық еврейлердің қашуы жақын арада қудалаудан қашуды қиындататынын сезіп, отбасын Лондонның солтүстігіндегі Финчлиге көшірді. Натан Саатчи Лондонның солтүстігінде екі тоқыма фабрикасын сатып алып, кейіннен өркендеген бизнесті қайта жаңғыртты. Соңында отбасы Хайгейттегі Хэмпстед-Лейн көшесіндегі сегіз бөлмелі үйге қоныстанды.
Ерте мансап
1965 жылы Саатчи Лондондағы Benton & Bowles кеңсесінде копирайтер болып алғашқы жарнамалық жұмысын бастады, сол жерде ол Дорис Локхартпен (кейін оның бірінші әйелі) танысты. Саатчи арт-директор Росс Крамермен жұптасып, 1967 жылы Cramer Saatchi креативтік кеңес беру агенттігін ашуға дейін Collett Dickenson Pearce және John Collins & Partners компанияларында команда ретінде жұмыс істеді. Креативтік кеңес беру агенттігі үшін бұл ерекше жағдай болғандықтан, олар қызметкерлер алды: Джон Хегарти – бұрын Саатчидің Benton & Bowles-тегі көркемдік директоры, кейін бәсекелес Bartle Bogle Hegarty агенттігін басқарған – және Джереми Синклер, 2016 жылға дейін M&C Saatchi компаниясында жоғары лауазымды қызметкер болып жұмыс істеді. Олар жарнама агенттіктеріне кеңес берумен қатар, кейбір клиенттермен де тікелей жұмыс істеді.
Саатчи мен Саатчи
1970 жылы ол ағасы Мориспен бірге Saatchi & Saatchi жарнама агенттігін құрды, ол 1986 жылы Ted Bates жарнама фирмасын сатып алғаннан кейін 600-дан астам кеңсесі бар әлемдегі ең ірі жарнама агенттігіне дейін өсті. Ұлыбританиядағы сәтті науқандарының қатарында Silk Cut компаниясының тақымды темекі жарнамасына тыйым салуға дайындық бойынша жарнамалары және Маргарет Тэтчер басшылығымен Консервативтік партияның 1979 жылғы жалпы сайлаудағы жеңісі – "Еңбек жұмыс істемейді" деген ұранмен болды.
M&C Saatchi компаниясы
1995 жылдың аяғында Саатчи және оның інісі агенттік қызметін тоқтатып, M&C Saatchi деген бәсекелес агенттік құрды. Олармен бірге көптеген басқарушы және шығармашылық қызметкерлері, сондай-ақ British Airways сияқты бірқатар клиенттер де кетіп қалды.
Өнер
1969 жылы 26 жасында Саатчи Нью-Йорктік минималист Сол Левитттің алғашқы өнер туындысын сатып алды. Саатчи бастапқыда американдық минимализм туындыларына маманданған Лондонның Мэрилебон ауданындағы Lisson галереясын қолдады. Кейін ол Роберт Мангольдтың толық көрмесін сатып алды. 1980 жылдардың басында Саатчи Лондонның Сент-Джонс Вуд елді мекеніндегі 98А Боундер Роуд мекенжайында цемент едені және болат конструкциясы бар қойманы сатып алды. Архитектор Макс Гордон бұл ғимаратты Саатчи галереясына айналдырды, ол 1985 жылдың ақпанында Саатчи жинаған өнер туындыларын көрсету үшін жұртшылыққа ашылды. Бір кезде Саатчи коллекциясында Дональд Джадтың 11 жұмысы, Сол Левитттің 21, Ансельм Кифердің 23, Энди Уорхолдың 17 және Джулиан Шнабельдің 27 туындысы болды. Оның талғамы американдық абстракциясы мен минимализмінен бастап, алғаш рет Голдсмит өнер мектебінде көрген Жас британдық суретшілерге (YBA) ауысты. 1990 жылы YBA-ның «Gambler» көрмесінде Саатчи Дэмиен Хирсттің алғашқы ірі «жануарлар» инсталляциясын – «Мың жыл» туындысын сатып алды. 1991 жылы ол Хирст пен Марк Квинннің маңызды өнер туындыларын сатып алып, олардың мансабын дамытуға үлкен үлес қосты. Оның меценат ретіндегі беделі 1997 жылы шарықтау шегіне жетті, оның коллекциясының бір бөлігі Корольдік академияда «Sensation» көрмесі ретінде көрсетілді, ол Берлин мен Нью-Йоркке сапар шегіп, қызу талқылаулар мен наразылықтарға (мысалы, Мира Хиндлидің құрбандарының отбасыларына, ол бір туындыда бейнеленген) себеп болды және Хирст, Эмин және басқа YBA-лардың беделін нығайтты. 2009 жылы ол «Менің атым Чарльз Саатчи және мен – өнерге құмармын» атты кітабын жариялады. «Өнер, жарнама, өмір, Құдай және басқа да құпиялар туралы білу керек нәрселердің бәрі және сұрауға батыл болғандар үшін» деген қосымша тақырыппен жарық көрген бұл кітапта Саатчи жұртшылық пен журналистерден түскен бірқатар сұрақтарға берген жауаптары келтірілген. 2009 жылдың қараша-желтоқсан айларында ол BBC телеарнасында «Саатчи мектебі» атты телебағдарламасын жүргізді, онда жас және дарынды суретшілерге өздерінің жұмыстарын көрсетуге мүмкіндік берді. Ол бағдарламаға өзі қатыспады, тек көмекшісі арқылы қарым-қатынас жасады. 2010 жылдың шілдесінде Чарльз Саатчи Саатчи галереясын және 200-ден астам өнер туындысын британдық жұртшылыққа сыйға тартатынын мәлімдеді. The Art Newspaper журналының 2014 жылғы мәліметтері бойынша Саатчи галереясы әлемдегі ең көп келушілерді тартатын өнер мұражайларының тізіміне енді, оны 1,505,608 адам барып көрді. Сол зерттеуде галерея соңғы 5 жылда Лондондағы ең көп таралған 20 көрмеден 15-ін қабылдағаны көрсетілді. 2020 жылдың қазан айында Чарльз Саатчидің қызы Фиби Саатчи Йейтс және күйеуі Артур Йейтс Лондонның Корк көшесінде Саатчи Йейтс галереясын ашты.
Қайырымдылық
Ол және оның інісі 1998 жылы Лондондағы Майда Вейлде ата-аналарының құрметіне Саатчи Шул деп аталған тәуелсіз еврей синагогасын құрды.
Жеке өмір
Times Online-нің мәліметінше, Саатчи "қоғамнан жалтарады", тіпті клиенттер оның агенттік кеңсесіне келгенде олардан жасырыныпты, және 2009 жылдың ақпан айына дейін газеттерге бар болғаны екі интервью берген. Ол өзінің көрмелерінің ашылуына қатыспайды; себебін сұрағанда, ол: "Басқа адамдардың көрмелеріне бармаймын, сондықтан өзімнің көрмелеріне де бармаймын" деп жауап берді.
Некелер
Саатчи Дорис Локхарт Диблимен (сол кезде осы есіммен таныс болған) 1965 жылы Бентон мен Боулста одан жоғары лауазымдағы көшірме топ жетекшісі ретінде танысты. Олар 1973 жылы үйленді, ал 1990 жылы ажырасып кетті. Саатчидің екінші әйелі – Кей Хартенштейн (1990 жылдан 2001 жылға дейін үйленген), американдық Condé Nast жарнама компаниясының Арканзас штаты, Литл-Рок қаласындағы атқарушы директоры. Олардың Фиби есімді қызы бар. 2003 жылы Саатчи үшінші әйелі, британдық журналист, жазушы және аспаз Найджела Лоусонға үйленді. 2011 жылдың қаңтар айында Саатчи мен Лоусон Бельгравиядағы бұрынғы үйлерінен Лондонның Челси ауданындағы жаңа үйге көшіп барды. Бұл бұрынғы қоймадан айналдырылған, екі кірер есігі бар жеті бөлмелі вилла, Саатчидің Кингс-Роудтағы заманауи өнер галереясынан 200 метр қашықтықта орналасқан. Олар Фибимен қатар, оның екі баласы – Косима мен Бруномен бірге тұрды. 2013 жылдың маусым айында Лондонның теңіз тағамдарына арналған Скоттс ресторанында тамақ ішіп отырғанда Саатчидің қолы Лоусонның мойнына оралып қалған фотосуреттері жарияланды. Суреттер жарияланғаннан кейін Саатчи оларды алдамшы және тек "ойымен туындаған дау" деп мәлімдеді. Ол шабуыл жасағаны үшін ресми ескерту алды және полицияның тергеуінен кейін оны өз еркімен қабылдады. Сол жылдың шілде айының басында бұл жұп ажырасатынын хабарлады. Лоусон ажырасу туралы өтінішінде оның қайта-қайта ақылға сыймас мінез-құлқына сілтеме жасады. Сол жылы Саатчи ағылшын сұлулық кәсіпкері және жазушысы Тринни Вудэллмен қарым-қатынас бастады. Алайда, бұл жұп ажырасып кетті.