Эдвин Томас Бут: Американ актері және шекспирлік сахна шебері

Кіріспе

Американдық актер (1833–1893)

Эдвин Томас Бут (13 қараша 1833 – 7 маусым 1893) – Америка Құрама Штаттары мен Еуропаның ірі астаналары бойынша гастрольдік сапармен Шекспирдің пьесаларын орындаған американдық актер. 1869 жылы ол Нью-Йоркте «Бут» театрын ашты. Кейбір театр тарихшылары оны 19 ғасырдың ең ұлы американдық актері және ең ұлы Гамлет рөлін сомдаған актер деп санайды. Оның жетістіктері көбінесе кіші інісі, АҚШ-тың 16-шы президенті Авраам Линкольнге қатысты құлқы жасаған актер Джон Уилкс Бутпен байланысымен басылған.

Ерте өмір

Бут Мэриленд штатының Бел Эйр қаласында ағылшын-американдық Бут театрлық отбасында дүниеге келген. Ол атақты актер Джуниус Брут Буттың ұлы, ол ағылшын, және Эдвин есімін Джуниус екі әріптесі – Эдвин Форрест пен Томас Флиннның құрметіне атаған. Ол Джон Уилкс Буттың ағасы, ол да табысты актер болған, бірақ президент Абрахам Линкольнге жасаған қастандығымен танымал болды. Нора Титон "Менің ойларым қанды болсын" кітабында Джуниус Брут Буттың үш актер ұлы – Джуниус кіші (жас ағаларының деңгейіне жете алмаған), Эдвин және Джон Уилкс – сезімталдық пен амбицияға толы болғандықтан, бәсекелес ретінде жетістік пен даңққа ұмтылғанын айтады. Саяси көзқарасы бойынша Эдвин Одақшыл болса, Джон Конфедерацияны қолдаған. Джуниус Брут Бут "ерекше мінезді адам болған және оның ерекшеліктері ұлдарына да көшкен: Эдвин еменнің қауырсындарынан және тауыстың қауырсындарынан қатты қорқып жүрген".

Мансап

Алғашқы кезде Бут әкесімен бірге өнер көрсетті. 1849 жылдың 10 қыркүйегінде Бостонда Колли Сиббердің «Рихард III» нұсқасында Трессель немесе Трессил рөлінде сахнаға тұңғыш рет шықты. Нью-Йорктегі алғашқы өнері – 1850 жылдың 27 қыркүйегінде Чатем-стриттегі Ұлттық театрда ойнаған «Темір сандықтағы» Уилфорд кейіпкері. Бір жылдан кейін, әкесі ауырғанда, ұлы Рихард III рөлін орындап, оның орнына шықты. 1852 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Бут әлемді аралап, Австралия мен Гавайиге сапар шекті, ал 1856 жылы Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы қойылымда өз танымалдылығын арттырды. 1864 жылы ағасы Линкольнді өлтіргенге дейін Эдвин ағалары Джон Уилкс және Джуниус Брут Бут-младшиймен бірге «Юлий Цезарь» пьесасында ойнады. Джон Уилкс Марк Антонийді, Эдвин Брутты, ал Юниус Кассийді сомдады. Бұл – қайырымдылық шарасы болды және үш бауыр бір сахнада бірге көрінген жалғыз жағдай. Жиналған қаражат Уильям Шекспирдің ескерткішіне жұмсалды, ол әлі күнге дейін Орталық саябақта, саябақтың оңтүстігінде тұр. Содан кейін Эдвин Бут сол сахнада «Гамлеттің жүз түнгі» деп аталған «Гамлет» пьесасын қоюға кірісті. Бұл рекорд 1922 жылы Джон Бэрримор 101 қойылымда басты рөлді ойнағанша сақталды. 1863 жылдан 1867 жылға дейін Бут Нью-Йорктегі Қысқы бақ театрын басқарды, көбінесе Шекспирдің трагедияларын сахналады. 1863 жылы Филадельфиядағы Уолнат көшесіндегі театры сатып алды. 1865 жылдың сәуір айында Джон Уилкс Буттың президент Линкольнді өлтіргенінен кейін Бут есімімен байланысты қорлық Эдвин Бутты көп айлар бойы сахнадан кетуге мәжбүр етті. Эдвин, кісі өлтірілгенге дейін Джон Уилкспен қарым-қатынасы нашар болған, кейін одан бас тартып, үйінде оның есімін айтуға тыйым салды. Ол 1866 жылдың қаңтарында «Зимний сад» театрында «Гамлет» ролімен сахнаға қайта оралды, бұл кейіннен оның ең танымал рөліне айналды. 1874 жылы ол Чикагодағы «Отеллода» Джеймс О'Ниллмен рөл алмасып, басты рөлді ойнады. Қара шашы үшін «Қара ирланд» деп аталған ирланд-американдық актер О'Ниллді таңдау Отелло кейіпкерінің қара шашы мен күңгірт терісі болғаны жөн бе, әлде Сахара Африкасынан шыққан болуы керек пе деген пікір қақтығысына себеп болды. Ол кісі өлтіру әрекеті Шекспирдің туған күніне орай болды және Бутқа пошта арқылы көптеген өлім туралы қорқыту хаттары келген кезде орын алды. Роберт Тодд Линкольн ауыр жарақаттан немесе өлімнен қорғалды. Оқиға Нью-Джерси штатының Джерси қаласындағы пойыз платформасында болды. Оқиғаның нақты күні белгісіз, бірақ ол 1864 жылдың соңында немесе 1865 жылдың басында болған деп есептеледі. Роберт Линкольн 1909 жылы «The Century Magazine» журналының редакторы Ричард Уотсон Гилдерге жазған хатында осы оқиғаны еске алды. Оқиға түнгі уақытта жолаушылар тобы көліктің алдындағы платформада тұрған кондуктордан ұйықтайтын орын сатып алып жатқанда болды. Платформа вагондардың еденімен бір деңгейде болды және платформа мен вагон арасында тар кеңістік болды. Адамдар көп болғандықтан, мен кезегімді күтіп тұрғанда, вагонға тығылып қалдым. Осы сәтте пойыз қозғалды, мен тепе-теңдігімді жойып, аяқтарыммен төмен қарай ашық кеңістікке құлап, көмектесе алмай қалдым. Сонда менің пальто жағасынан күшпен ұстап, платформаға тартып шықты. Маған көмектескен адамға алғыс айту үшін бұрылғанда, ол менің жақсы таныс болған Эдвин Бут екенін көрдім, мен оған ризашылығымды білдіріп, есімін атадым. Бут бірнеше айдан кейін генерал Улисс Гранттың штабындағы офицер болған досы полковник Адам Бадодан хат алғанға дейін, ол кім екенін білген жоқ. Бадо бұл оқиғаны Роберт Линкольннан естіген, ол содан бері Одақ армиясына қосылып, Гранттың штабында да қызмет ететін. Хатта Бадо Бутқа жасаған ерлік әрекеті үшін мақтау айтты. Ол Линкольн ұлының өмірін сақтағаны Эдвин Бутқа бауыры президентті өлтіргеннен кейін біршама жеңілдік берді.

In early appearances, Booth usually performed alongside his father, making his stage debut as Tressel or Tressil in Colley Cibber's version of Richard III in Boston on September 10, 1849. His first appearance in New York City was in the character of Wilford in The Iron Chest, which he played at the National Theatre in Chatham Street, on September 27, 1850. A year later, on the illness of the father, the son took his place in the character of Richard III. After his father's death in 1852, Booth went on a worldwide tour, visiting Australia and Hawaii, and finally gaining acclaim of his own during an engagement in Sacramento, California, in 1856. Before his brother assassinated Lincoln, Edwin had appeared with his two brothers, John Wilkes and Junius Brutus Booth Jr., in Julius Caesar in 1864. John Wilkes played Marc Antony, Edwin played Brutus, and Junius played Cassius. It was a benefit performance, and the only time that the three brothers appeared together on the same stage. The funds were used to erect a statue of William Shakespeare that still stands in Central Park just south of the Promenade. Immediately afterwards, Edwin Booth began a production of Hamlet on the same stage, which came to be known as the "hundred nights Hamlet", setting a record that lasted until John Barrymore broke the record in 1922, playing the title character for 101 performances. From 1863 to 1867, Booth managed the Winter Garden Theatre in New York City, mostly staging Shakespearean tragedies. In 1863, he bought the Walnut Street Theatre in Philadelphia. After John Wilkes Booth's assassination of President Lincoln in April 1865, the infamy associated with the Booth name forced Edwin Booth to abandon the stage for many months. Edwin, who had been feuding with John Wilkes before the assassination, disowned him afterward, refusing to have John's name spoken in his house. He made his return to the stage at the Winter Garden Theatre in January 1866, playing the title role in Hamlet, which would eventually become his signature role. In 1874, he played the titular role in Othello in Chicago, trading off with James O'Neill. Casting O'Neill, an Irish American actor who was called Black Irish because of his black hair, has been marked as one possible origin of disputes about whether the character Othello was meant to merely to have black hair and swarthy skin, rather than to be of sub Saharan African origin. The attempted assassination occurred on Shakespeare's supposed birthday and came at a time when Booth was receiving numerous death threats by mail. Robert Todd Lincoln, from serious injury or even death. The incident occurred on a train platform in Jersey City, New Jersey. The exact date of the incident is uncertain, but it is believed to have taken place in late 1864 or early 1865. Robert Lincoln recalled the incident in a 1909 letter to Richard Watson Gilder, editor of The Century Magazine. The incident occurred while a group of passengers were late at night purchasing their sleeping car places from the conductor who stood on the station platform at the entrance of the car. The platform was about the height of the car floor, and there was of course a narrow space between the platform and the car body. There was some crowding, and I happened to be pressed by it against the car body while waiting my turn. In this situation the train began to move, and by the motion I was twisted off my feet, and had dropped somewhat, with feet downward, into the open space, and was personally helpless, when my coat collar was vigorously seized and I was quickly pulled up and out to a secure footing on the platform. Upon turning to thank my rescuer I saw it was Edwin Booth, whose face was of course well known to me, and I expressed my gratitude to him, and in doing so, called him by name. Booth did not know the identity of the man whose life he had saved until some months later, when he received a letter from a friend, Colonel Adam Badeau, who was an officer on the staff of General Ulysses S. Grant. Badeau had heard the story from Robert Lincoln, who had since joined the Union Army and was also serving on Grant's staff. In the letter, Badeau gave his compliments to Booth for the heroic deed. The fact that he had saved the life of Abraham Lincoln's son was said to have been of some comfort to Edwin Booth following his brother's assassination of the president.

Бут театры

1867 жылы өрт Қысқы бақ театрына зақым келтірді, соның салдарынан ғимарат бұзылды. Содан кейін Бут Манхэттенде Бут театры деп аталған, әсем құрылыс салды, ол 1869 жылдың 3 ақпанында Буттың Ромео рөлінде және Мэри МакВикердің Джульетта рөлінде ойнаған «Ромео мен Джульетта» қойылымымен ашылды. Одан кейін көптеген әсем қойылымдар қойылды, бірақ театр ешқашан пайдалы немесе тіпті тұрақты қаржылық жобаға айналмады. 1873 жылғы экономикалық дағдарыс 1874 жылы Бут театрының банкротқа ұшырауына әкелді. Банкроттықтан кейін Бут тағы да әлемдік турнеге шығып, әрі қарай байлығын қалпына келтірді.

Бутден

1879 жылы Бут Саконнет өзенінің жағасындағы Род-Айленд штатының Миддлтаун қаласында жер сатып алды; ол Буттың қызы Эдвинаға қысқа мерзімге никелесетін Калверт Вокстың ұлы Даунинг Воксты шақырып, онда әсем жазғы үй-жайлы шаруашылық жобалауды тапсырды. Бут он жыл бойы сонда демалып жүрді. Эдвина 1903 жылы Бутденді сатқаннан кейін, үй бірнеше қожайынға өтті және 2017 жылы толықтай жаңартылды. "Нью-Йорк Таймс" газеті оның қазасы туралы жариялады.

Жерді қазу туралы өтініш

2010 жылдың желтоқсанында Эдвин Буттың ұрпақтары, Шекспир актерінің денесін қазуға рұқсат алғанын хабарлады, оның ағасы Джонның ДНК-сымен салыстыру үшін ДНК үлгілерін алу мақсатында, осылайша ол кісінің қастандықтан кейін қашып кеткен деген қауесетті жоққа шығаруға тырысты. Алайда, Эдвин Бут жерленген Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратының өкілі Бри Харви, отбасы оларға хабарласып, Эдвиннің денесін қазуды сұраған деген хабарларды жоққа шығарды. Отбасы Джон Уилкске тиесілі заттардан немесе Мэриленд штатындағы Ұлттық денсаулық және медицина мұражайында сақталған омыртқа сияқты қалдықтардан ДНК үлгілерін алуға үміттенеді. 2013 жылдың 30 наурызында мұражай өкілі Кэрол Джонсон отбасының омыртқадан ДНК алу туралы өтініші қабылданбағанын мәлімдеді.

Мұра

Бут қайтыс болғаннан кейін мол мүлік қалдырды. Ол актерлік өнерді дамытуға және психикалық ауруларды емдеуге бағытталған қайырымдылық сыйлықтар тастап кетті. Ол әрқайсысына 5000 доллар (2021 жылы шамамен 150 000 доллар) мөлшерінде Актерлер қорына, Нью-Йорк қаласының Достық актерлер бірлестігіне (Эдвин Форрест ложасы), Филадельфия қаласының Достық актерлер бірлестігіне (Шекспир ложасы), Нью-Йорк паналау қорына және Емделе алмайтын аурулар үйіне (Вест Фармс, Нью-Йорк) сыйлықтар берді. Оның тағы бір мұрасының мысалдары: The Players клубы Манхэттендегі 16 Gramercy Park South мекенжайындағы бастапқы ғимаратында әлі де бар. Эдмонд Т. Куинннің Бутты Гамлет рөлінде бейнелеген мүсіні 1916 жылдан бері жеке Граммерси паркінің орталық бөлігі болып табылады. Оны парктің оңтүстік қақпасы арқылы көруге болады. Бут өзінің дауысын балауыз цилиндрлерге жаздырып, бірнеше жазба қалдырды. Олардың бірін "Naxos Records" жинағындағы "Great Historical Shakespeare Recordings and Other Miscellany" альбомында тыңдауға болады. Оның сақталған дауысын [3:34] уақытында көрсетілген сайттан да естуге болады. Дауыс беттік шудың көптігінен анық естілмейді, бірақ естілген бөліктері бай және терең екенін көрсетеді. Буттың естеліктері Мэриленд штатының Бель-Эйр аймағында әлі де сақтаулы. Сот үйінің алдында оның есіміне арналған фонтан орнатылған. Пошта ғимаратының ішінде оның портреті ілуде. Сондай-ақ, оның отбасының үйі, Тюдор Холл, әлі де тұр және 2006 жылы Мэриленд штатының Харфорд округі сатып алып, мұражайға айналдырды. Кентуккидегі Мамонт үңгіріндегі бір бөлме "Бут амфитеатры" деп аталады, себебі Бут бұл үңгірге барып, әлдебір кезде қонақтарға ойын-сауық көрсеткен. Бродвейдегі Бут театры актердің құрметіне аталған алғашқы және ең көне театр болып табылады. Стивен Сондхаймның "Assassins" мюзикліндегі "The Ballad of Booth" әнінде Эдвин туралы былай делінеді: "Сенің ағаң сені қызғанышқа толы қылды, Джон/Сен оның орнына сыймадың". Эдвин Бут Америка театр слава залының мүшесі. Эдвин Бут отбасының мұрағаты Калифорния мемлекеттік университетінің кітапханасында сақталады.

Booth left a considerable estate upon his death. He left charitable bequests that furthered the development of the acting profession and the treatment of mental illness. He left bequests of $5,000 each (almost $150,000 in 2021 dollars) to the Actor's' Fund, the Actors' Association of Friendship of the City of New York (Edwin Forrest Lodge), The Actors' Association of Friendship of the City of Philadelphia (Shakespeare Lodge), the Asylum Fund of New York and the Home for Incurables (West Farms, New York). Other examples of his legacy include:
The Players still exists in its original clubhouse at 16 Gramercy Park South in Manhattan. A statue of Booth as Hamlet, by Edmond T. Quinn, has been the centerpiece of the private Gramercy Park since 1916. It can be seen by the public through the south gate of the park. Booth left a few recordings of his voice preserved on wax cylinder. One of them can be heard on the Naxos Records set Great Historical Shakespeare Recordings and Other Miscellany. Another place to hear his preserved voice is on the site shown here [3:34] Booth's voice is barely audible with all the surface noise, but what can be deciphered reveals it to have been rich and deep. Memorials of Booth can still be found around Bel Air, Maryland. In front of the courthouse is a fountain dedicated to his memory. Inside the post office is a portrait of him. Also, his family's home, Tudor Hall, still stands and was bought in 2006 by Harford County, Maryland, to become a museum. A chamber in Mammoth Cave in Kentucky is called "Booth's Amphitheatre" – so called because Booth visited the cave and allegedly entertained visitors there. Broadway's Booth Theatre was the first, and remains the oldest, Broadway theatre to be named in honor of an actor. Stephen Sondheim's musical Assassins mentions Edwin in "The Ballad of Booth" with the lyrics: "Your brother made you jealous, John/You couldn't fill his shoes". Edwin Booth is a member of the American Theater Hall of Fame. The Edwin Booth Family Collection archives are held in the University Library at California State University, Northridge.