Олимпиа Дукакис: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық актриса (1931–2021)

Олимпия Дукакис (20 маусым 1931 – 1 мамыр 2021) – американдық актриса. Ол 130-дан астам сахналық қойылымда, 60-тан астам фильмде және 50-ден астам телесериалда ойнады. Көбінесе кинодағы актерлік өнерімен танымал болғанымен, мансабын театрдан бастаған. Нью-Йоркке келгеннен кейін көп ұзамай, 1963 жылы Бертольт Брехттің «Адам теңеледі» пьесасындағы рөлі үшін «Оби» сыйлығының «Үздік актриса» аталымын жеңіп алды. Кейін ол киноға ауысып, «Айға ұмтылған» (1987) фильміндегі рөлі үшін «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын, сондай-ақ басқа да марапаттарды иеленді. Ол «Синатра» (1992) үшін тағы бір «Алтын глобус» номинациясын, ал «Бақытты күн» (1991), «Қаланың жаңа әңгімелері» (1998) және «Жоанна Орк» (1999) фильмдері үшін «Эмми» сыйлығына ұсынылды. Дукакистің «Ертең тағы сұра: дамып келе жатқан өмір» атты автобиографиясы 2003 жылы жарық көрді.

Ерте өмір және білім

Олимпия Дукакис (Ολυμπία Δουκάκη) 1931 жылдың 20 маусымында Массачусетс штатының Лоуэлл қаласында Александра "Алек" (туған есімі Кристос) және Константин "Коста" С. Дукакистің қызы болып дүниеге келді. Оның Аполлон есімді ағасы бар еді, ол одан алты жас кіші. Бала кезінде ол спортта өте жақсы нәтижелер көрсетіп, үш рет Нью-Англияда фехтованиедан чемпион атанды. Ол грек отбасының және айналасындағылардың қысымына қарсы тұрды, "әсіресе гректерге қатысты этникалық кемсітушілік кең таралған ауданда". Дукакис Массачусетс штатының Арлингтон қаласындағы Арлингтон орта мектебінің түлегі болды және Бостон университетінде физиотерапия мамандығы бойынша білім алып, бакалавр дәрежесін алды. Кейін ол БУ-ға оралып, сахналық өнер саласында магистр дәрежесін алды. Бірақ оның сахналық жұмысы 1961 жылдың жазында Уильямстаун жазғы театрындағы қойылымдармен басталды. Ол бірнеше жылда бір рет сахнаға шығып, 2003 жылы соңғы рет сахнада пайда болды, онда ол "Чехов циклында" бірнеше рөл ойнады. 1963 жылы ол кинодағы мансабын бастады. Нью-Йорк қаласындағы кәсіби өмірге ауысқан ол Central Park-тағы атақты Delacorte театрында көптеген рет өнер көрсетті. 2013 жылы Батыс Массачусетске соңғы сахналық қойылымы үшін оралған ол Массачусетс штатының Ленокс қаласында Шекспир және компания театрында "Мама батылдық және оның балалары" спектаклінде "Мама батылдық" рөлін ойнады. Күйеуі Луи Зорихпен және басқа актерлік жұптармен бірге ол Whole Theater Company-ді құрды. Компанияның алғашқы пьесасы 1973 жылы "Біздің қала" болды. Дукакис көркемдік директор болғандықтан, театр екі онжылдыққа жуық уақыт бойы маусым сайын бес қойылым шығаратын болды. Осы уақыт аралығында Эврипид, Юджин О'Нилл, Сэмюэл Беккет, Теннеси Уильямс, Эдвард Альби және Ланфорд Уилсонның шығармалары қойылды. Дукакис пен оның күйеуімен бірге өнер көрсеткен актерлердің арасында Хосе Феррер, Коллин Дьюхерст, Блайт Даннер және Сэмюэл Л. Джексон болды. Дукакистің сахналық режиссерлік жұмыстарына көптеген классикалық шығармалар жатады: "Орфей төмен түседі", "Бернарда Альбаның үйі", "Ваня аға" және "Поэтке бір үлпілдеу", сондай-ақ қазіргі заманғы пьесалар: "Күкі ұясынан бір адам ұшты" және "Кеннедидің балалары". Ол Монклердегі Нью-Джерсидегі театр компаниясы үшін "Мама батылдық" және "Троялық әйелдер" сияқты пьесаларды бейімдеді. Оның Бродвей театрындағы жұмыстары "Кім кім тозақта" және "Әлеуметтік қамсыздандыру" кіреді. Ол Мартин Шерманның "Роза" атты бір әйелдік пьесасында, Лондон мен кейін Бродвейде Варшава геттосынан аман қалған әйел туралы монологта ойнады. Бұл рөлі үшін ол 2000 жылы "Outer Critics Circle Awards" сыйлығын үздік жеке орындау үшін жеңіп алды. Алғашқы "Оби" сыйлығын алғаннан кейін жиырма екі жыл өткен соң, ол 1985 жылы "Бетт пен Буның үйлену тойы" фильміндегі "Соут Хадлок" рөлін ойнағаны үшін екінші сыйлығын жеңіп алды. "Мунструк" (1987) режиссері Норман Джуисон болды, ол Дукакистің рөл үшін құрметке ие болатынын болжады. Ол ең үздік екінші пландағы әйел рөлі үшін академиялық сыйлықты алғаннан кейін оған сенді. Ол "Оскар" сыйлығынан басқа, сол санат бойынша "Алтын глобус" сыйлығын да жеңіп алды. Ол Лос-Анджелес пен Нью-Йорк кино сыншыларының сыйлығын алып, оның талантын мойындады, кейбіреулері импровизацияланған, өйткені ол өте күлкілі өнер көрсетті. Роза Касторини рөлі, Шердің ең үздік әйел рөлін ойнайтын қызы Лореттаға қарсы қойылды. Ол "Оқиға" (2003) үшін Канадалық академиялық сыйлығына ұсынылды және XXI ғасырдың бірінші онжылдығының ортасында оның рөлдері "3 ине", "Кітапханашы: Сүлеймен патшаның шахталарына оралу", "Әйелдер елінде" және 2006 жылы оны Гордон Пинсентпен бірге Альцгеймер ауруымен ауыратын екі науқастың жұбайлары ретінде салған фильм болды. Ол кішкентай экранда да күшті рөлдерді сомдады. 1998 жылы ол британдық теледрамадағы Шарлотта Кишко рөлін ойнады, "Өмір үшін өмір: Стефан Кишконың шынайы оқиғасы" (ITV), бала өлтіргені үшін он жеті жыл бойы әділетсіз қамалған адамның шынайы оқиғасына негізделген. Ол басқа жанрда, "Симпсон" сериясының "Қарт адам және кілт" (2002) сериясында Әжеге ғашық болған адам рөлін ойнады. 2000 жылы ол Иан Холм, Джуди Денч, Джоан Симс (2001 жылы қайтыс болғанға дейін соңғы актерлік рөлі) және Ромола Гарай (оның алғашқы кәсіби рөлі) телефильміндегі "Соңғы блондинка бомбалары" фильмінде ойнады. Сол жылы ол Теннесси Уильямстың "Сүт пойзы мұнда тоқтамайды" қайта жаңғыруында Кевин Андерсонмен бірге Хартфорд сахнасында ойнады және Уильям Шекспирдің "Дауыл" пьесасы негізінде жазылған "Аралының екінші жағы" пьесасын бірлесіп бейімдеді және Монтана штатының Уайтфиш қаласындағы Alpine Theatre Project-те ойнады. 2011 жылы Дукакис "Заң және тәртіп: арнайы құрбандар бөлімі" сериалында қосымша рөлде ойнады. Ол Дебби Марш, адвокат рөлін ойнады. 2013 жылы ол "Монтана Амазонка" (2013) фильмінде түсті және оның атқарушы продюсері болды, онда Хейли Джоэл Осментпен бірге түсті. Сол жылы, 24 мамырда, ол Голливудтағы Даңқ аллеясында 2498-ші жұлдызбен марапатталды. 2018 жылы Дукакис "Элефтеромания" фильмінде түсті, ол Освенцим-Биркенау өлім лагерінен аман қалған адамның шынайы оқиғасын баяндайды. Келесі жылы Дукакис 1993 жылы алғаш ойнаған Анна Мадригал рөлін Netflix-тегі Армистед Мопиннің "Қаланың әңгімелері" сериалының жаңа нұсқасында қайта ойнады. 2018 жылы оның өмірі мен мансабы туралы американдық құжаттық фильмі "Олимпия" DOC NYC фестивалінде көрсетілді. Гарри Мавромихалис режиссерлік еткен фильмде Вупи Голдберг, Лора Линни, Эд Аснер, Лейни Казан, Армистед Мопин, Остин Пендлтон, Дайан Лэдд және Дукакистің туысы, губернатор Майкл Дукакис қатысты. Фильм 2020 жылдың шілде айында АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. Дукакистің соңғы рөлі 2021 жылғы "Еске алуға болмайтын" фильмінде судья рөлі болды.

Olympia Dukakis (Ολυμπία Δουκάκη) was born in Lowell, Massachusetts, on June 20, 1931, the daughter of Alexandra "Alec" (née Christos) and Constantine "Costa" S. Dukakis. She had a brother named Apollo, six years her junior. As a girl, she dominated in sports and was a three time New England fencing champion. She contended with pressures within her patriarchal Greek family and around her, "in a neighborhood where ethnic discrimination, particularly against Greeks, was routine." Dukakis was an alumna of Arlington High School in Arlington, Massachusetts, and was educated at Boston University where she majored in physical therapy, earning a BA, which she made use of when treating patients with polio during the height of the epidemic. She later returned to BU and earned a Master of Fine Arts degree in performing arts. But her stage work began across the summer of 1961, in productions at the Williamstown Summer Theatre, she continued to perform there every few years, with her last appearance on that stage occurring in 2003, where she played multiple roles in The Chekov Cycle. By 1963, she had begun her career on screen. Transitioning to a professional life centered in New York City, she performed many times in productions in Central Park at the renowned Delacorte Theater. Returning to Western Massachusetts in 2013 for her last stage performance, she played Mother Courage in Mother Courage and Her Children at Shakespeare & Company, in Lenox, Massachusetts. With her husband, Louis Zorich, and with other acting couples, she co founded the Whole Theater Company. The company's first play was Our Town, in 1973. With Dukakis serving as artistic director, the theater rolled out five productions per season for almost two decades. Across that span, productions included the works of Euripides, Eugene O'Neill, Samuel Beckett, Tennessee Williams, Edward Albee, and Lanford Wilson. Among the actors performing with Dukakis and her husband were José Ferrer, Colleen Dewhurst, Blythe Danner, and Samuel L. Jackson. Dukakis' prolific stage directing credits include many of the classics: Orpheus Descending, The House of Bernarda Alba, Uncle Vanya, and A Touch of the Poet, as well as the more contemporary; One Flew Over the Cuckoo's Nest and Kennedy's Children. She also adapted such plays as "Mother Courage" and The Trojan Women for her Montclair, New Jersey situated theater company. Her Broadway theatre credits include Who's Who in Hell and Social Security. She appeared in Martin Sherman's one woman play, Rose, entirely a monologue about a woman who survived the Warsaw Ghetto, in London and then on Broadway. For the role, she won the 2000 Outer Critics Circle Awards for Outstanding Solo Performance. Twenty two years after earning her first Obie, she won her second in 1985, a Ensemble Performance Award, for playing Soot Hudlocke in The Marriage of Bette and Boo. Moonstruck (1987) was directed by Norman Jewison who predicted Dukakis would receive honors for the role. She believed him after receiving the Academy Award for Best Supporting Actress. In addition to her Oscar, she took the Golden Globe in the same category. The honors compounded as she collected the Los Angeles and New York Film Critics Awards, all in recognition of her talent, some acting improvised, as she delivered a serious while hilarious performance. The role of a no nonsense matriarch, Rose Castorini, plays off Cher's Best Actress Award winning role as daughter Loretta. She was nominated for the Canadian Academy Award for The Event (2003) and in the middle of the first decade of the 21st century, her roles included 3 Needles, The Librarian: Return to King Solomon's Mines, In the Land of Women, and Away From Her, the 2006 film which cast her alongside Gordon Pinsent as the spouses of two Alzheimer's patients. She took on powerful roles on the small screen as well. In 1998, she starred as Charlotte Kiszko in the British TV drama A Life for a Life: The True Story of Stefan Kiszko (ITV), based on the actual story of a man wrongfully imprisoned for seventeen years for the murder of a child, Lesley Molseed, after police suppressed evidence of his innocence. In another genre entirely, she provided the voice of Grandpa's love interest for The Simpsons episode "The Old Man and the Key" (2002). In 2000, she played alongside Ian Holm, Judi Dench, Joan Sims (her final acting performance before her death in 2001), and Romola Garai (her first professional role) in the television film The Last of the Blonde Bombshells. That same year she starred in the revival of Tennessee Williams' The Milk Train Doesn't Stop Here Anymore, opposite Kevin Anderson at the Hartford Stage, and co adapted and starred in the world premiere of Another Side of the Island, based on William Shakespeare's The Tempest, at Alpine Theatre Project in Whitefish, Montana. In 2011, Dukakis guest starred on Law & Order: Special Victims Unit. She played the role of Debby Marsh, an attorney. In 2013, she starred in and executive produced the 2013 film Montana Amazon, co starring Haley Joel Osment. That same year, on May 24, she was honored with the 2,498th star on the Hollywood Walk of Fame. In 2018, Dukakis starred in Eleftheromania, which follows an Auschwitz survivor as she recites a true story about a group from the Auschwitz Birkenau death camp. The following year, Dukakis reprised the role of Anna Madrigal, which she had first played in 1993, in a Netflix update of Armistead Maupin's Tales of The City. In 2018, Olympia, an American documentary film about her life and career, had its festival premiere at DOC NYC. The film, directed by Harry Mavromichalis, features Whoopi Goldberg, Laura Linney, Ed Asner, Lainie Kazan, Armistead Maupin, Austin Pendleton, Diane Ladd and Dukakis' cousin, Governor Michael Dukakis. It was released theatrically in the United States in July 2020. Dukakis' final performance is as a judge in the 2021 film Not to Forget.

Жеке өмір

1962 жылы Дукакис Манхэттендегі сахналық актер Луис Зорихке үйленді. Олар 1970 жылы отбасын құруды жоспарлап, қаладан шығып, Нью-Джерси штатының Монт-Клэр қаласына қоныстанды. Осы жерде олар үш балаларын тәрбиеледі: Кристина, Питер және Стефан. Олардың төрт немересі болды. 2003 жылы жазған "Ертең тағы да сұра: Даму үстіндегі өмір" атты автобиографиясында Дукакис грек-американдықтардың бірінші буыны ретінде гректерге қарсы этникалық зұлымдық, зорлық-зомбылық және кемсітушілікпен күрескен қиындықтарын, анасымен және басқа да қарым-қатынастардағы қиындықтарын, сондай-ақ зиянды әдеттермен және созылмалы аурулармен күрескенін айтады. Ол сахна мен кинодан тыс өмірде де өте белсенді болды. 15 жыл бойы Нью-Йорк университетінде актерлік өнерден сабақ берді және елдің әртүрлі аймақтарындағы кәсіби театрлардың университеттеріне, колледждеріне және компанияларына шеберлік сабақтарын өткізді. 1985 жылдан бастап 10 жыл бойы индуистік философияның Веданта мектебінде Үндістанның ұстазы Шримата Гайатри Девиден білім алды. Әйелдер құқықтары мен ЛГБТ құқықтарын, соның ішінде бір жынысты некелерді қорғаушы Дукакис "Қаланың әңгімелері" фильмінде трансгендер үй иесінің рөлін сомдады. Ол созылмалы аурумен күресіп өмір сүретін әйелдер, театр өмірі, қоршаған орта және феминизм тақырыптарын талқылайтын лекциялар мен конференцияларға қатысты. Ол: "Мен өмірдің нағыз күші – өзгерісте екенін түсінемін, бірақ мен ер адамдар мен олардың құндылықтары басымдық танытқан әлемде жұмыс істеймін, онда өзгеріс құнға ие емес. Ол тіпті тіл де емес!" деген сөздерін айтқан.

Өлім

Денсаулығы нашарлаған соң, Дукакис 2021 жылдың 1 мамырында Манхэттендегі үйінде, 89 жасында паллиативтік күтімде қайтыс болды.

Фильм

Жыл Атауы Рөл Ескертулер Сілтеме (Дереккөз)1964Жас ана Лилит Науқас Аталмаған1969Жылтыр қылыш Миссис Амато Джон мен Мэри Джонның анасы1974Өлім тілегі Инспектор Джеметти Тізімде тек ашылу тізімінде көрсетілген1980Бұлжытқыштар жасаушы Миссис Вакарри1987Moonstruck Роуз Касторини «Оскар» сыйлығы – Ең үздік қосалқы рөлі үшін «Америкалық комедия» сыйлығы – Ең қызықты қосалқы рөлі үшін (фильм немесе теледидар) «Алтын глобус» сыйлығы – Ең үздік қосалқы рөлі үшін (фильм) Канзас-Сити киносыншыларының сыйлығы – Ең үздік қосалқы рөлі үшін Лос-Анджелес киносыншыларының сыйлығы – Ең үздік қосалқы рөлі үшін Ұлттық киносыншылар кеңесінің сыйлығы – Ең үздік қосалқы рөлі үшін «BAFTA» сыйлығына ұсынылған – Ең үздік қосалқы рөлі үшін «Нью-Йорк киносыншылары» сыйлығына ұсынылған1988Жұмысшы қыз Рут «Кім сөйлеп тұр?» Рози2000Бруклин сонеті Хелен Мэннерс2002The Intended Эрина2003The Event Лила «Гранд жюри» сыйлығы – Толық метражды фильмдегі ең үздік әйел рөлі үшін «Джини» сыйлығына ұсынылған – Қосалқы рөліндегі ең үздік орындаушы үшін2005Жаңа, керемет әлем Джуди Хиллерман Сегмент: «Джудидің әңгімесі» Upside Out Доктор Уокер2007Әйелдер елінде Филлис2013Монтана амазонкасы Ира Дандерхед Сондай-ақ атқарушы продюсер Emily & Tim Эмили Сегмент: «6» немесе «Қосымша»2018Ауадағы өзгеріс Маргарет Лемке2021Еске алу Сот судьясы Соңғы рөл (авторы қайтыс болғаннан кейін шығарылды)1975Ұлы қойылымдар Полин Эпизод: «Шағала»1982Америкалық пьеса Мама Никола Эпизод: «Америка патшасы» Қаланың басқа да әңгімелері Анна Мадригал Телевизиялық мини-сериал 3 эпизод2008Ең жаман апта Июнь Эпизодтар: «Жүзік», «Той»2010–2011Жалыққан өлім Белинда 4 эпизод Майк пен Молли Теледидардағы баяндаушы Эпизод: «Принцесса мен тролль»2013–2015Секс және зорлық Алекс Мандалакис Телевизиялық мини-сериал Сондай-ақ 12 эпизодтың атқарушы продюсері Big Driver Дорин Телевизиялық фильм2016TripTank Ма / Шалушы Дауыс, 4 эпизод2019Қаланың әңгімелері Анна Мадригал Басты рөлдерде