Кіріспе

Чарльз Гудиер (1800–1860) – американдық өзіндік білім алған химик және өндіріс инженері. Ол вулканизацияланған резеңкенің технологиясын жасады, осыған байланысты 1844 жылдың 15 маусымында АҚШ Патент бюросынан 3633 нөмірімен патент алды. Гудиер икемді, су өткізбейтін, қалыпқа келтірілетін резеңке жасау және өндірудің химиялық процесін ойлап тапқандығымен ерекшеленеді. Гудиердің вулканизация процесін ашуы, Томас Хэнкоктан кейін резеңкенің тұрақтырақ түрін бес жыл іздеуден соң, қыздырудың тиімділігін байқауымен байланысты болды. Оның бұл жаңалығы Коннектикут штатындағы Төменгі Наугатук аңғарында резеңке өндірісінің ондаған жылдарға созылған сәтті бастауына әкелді, себебі резеңке аяқ киім және шиналар сияқты көптеген қолдану салаларында пайдаланыла бастады. Goodyear Tire and Rubber Company оның құрметіне аталған (бірақ оны ол құрмаған).

Ерте өмір

Чарльз Гудиер 1800 жылдың 29 желтоқсанында Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Амаса Гудиер, 1638 жылы Нью-Хейвен колониясын құрған Лондон саудагерлері компаниясының басшысы, губернатор Итонның ізбасары Стивен Гудиердің ұрпағы болды. Шамамен 1817 жылы Чарльз үйін тастап, Филадельфияға темір саудасын үйренуге кетті. Екі жылдан кейін отбасы Филадельфияға көшті, ал Чарльз Гудиер осында темір сауда дүкенін ашты. Ол көбінесе осы жерде жұмыс істеді. Оның маманы – фирмасы өндірген құнды ауыл шаруашылығы құралдары еді. Отандық тауарларға деген сенімсіздік сейілгеннен кейін – өйткені сол кезде барлық ауыл шаруашылығы құралдары Англиядан әкелінетін – ол табысты бизнес басқара бастады. Осылайша ол байлыққа қадам басты. 1829-1830 жылдары денсаулығы нашарлап, асқазан ауруына шалдықты. Сонымен қатар, бірнеше іскерлік жобалары сәтсіз аяқталып, фирмасының жағдайы қиынға түсті. Бірақ олар біраз уақыт күресіп, ақыры банкрот болды. 1831-1832 жылдары Гудиер резеңке (табиғи каучук) туралы естіп, газеттерде осы жаңа материал туралы жарияланған барлық мақалаларды зерттеді. Бостонның Роксбери каучук компаниясы біршама уақыттан бері резеңкемен тәжірибе жасап, одан тауар өндірудің жолын тапқан деп сенді. Оларда үлкен зауыт болды және олар өз тауарларын бүкіл елге жіберіп тұрды. Гудиердің назарын бірінші рет Роксберидің тауарлары тартты. Одан кейін Гудиер Нью-Йоркке сапар шегіп, өмірді сақтап қалуға арналған құралдарға назар аударды. Оған құбырдың ішін толтыруға арналған түтігі тиімді емес және нашар жасалғандай көрінді. Сондықтан Филадельфияға оралғаннан кейін ол түтіктер жасап, Нью-Йоркке алып келіп, Роксбери каучук компаниясының басқарушысына көрсетті. Басқарушы Гудиердің түтіктерді жасаудағы тапқырлығына риза болды. Ол Гудиерге бизнес құлдыраудың алдында екенін және өнімдерінің сапасы бір жыл бойы сыналып, жақсы ма, жоқ па екенін анықтау қажет екенін айтты. Олар таңғалғандай, сапалы деп танылған тауарлар шіріп, пайдасыз болып қайтарылып келді. Гудиер бірден осы резеңкемен тәжірибе жасап, резеңке өнімдеріндегі проблемаларды шеше алатынын анықтауға шешім қабылдады. Бірақ Филадельфияға қайтып келгенде, кредиторлардың бірі оны тұтқындап, түрмеге қамады. Сол жерде ол Үнді каучугімен алғашқы тәжірибелерін жасады. Ол кезде каучук арзан болды, оны қыздырып, қолмен жұмыс істеген кезде, ол оған белгілі бір мөлшерде магний қосып, жабысқақтығын жойған ақ қоспа шығарды. Ол құпияны таптым деп ойлады және достарының көмегімен Нью-Хейвенде өзінің өнертабысын жетілдіре алды. Ол алдымен аяқ киім жасады және үйінде кептіру, қаламдастыру және вулкандау үшін пайдаланды, бұл жұмыстарға әйелі мен балалары көмектесті. Оның қоспасы осы кезде Үнді каучугі, лампалық қара және магний, тұтас еріген терпентин және аяқ киімге астар ретінде қолданылатын фланель матадан тұрды. Бірақ көп ұзамай ол осылай өңделген каучук та жабысқақ болатынын байқады. Кредиторлары мүлдем көңілі толып, оның зерттеу жұмысына рұқсат берілмейтініне сендірді. Бірақ Гудиер тәжірибелерін тоқтатуға ниеттемеді. Үй жиһаздарын сатып, отбасын тыныш пансионға орналастырғаннан кейін, ол Нью-Йоркке барды және достық дәріханашының көмегімен еден астындағы бөлмеде тәжірибелерін жалғастырды. Оның келесі қадамы – каучукқа магний қосып, оны сумен қайнату болды. Бұл мәселені шешкендей болды. Бірден ол Үнді каучугін жабысқақтығынан айыру үшін өңдегені туралы хабар шетелге тарады және ол халықаралық деңгейде мойынсойды алды. Ол сәттілікке қадам басып жатқандай көрінді, бірақ бір күні матаға түскен әлсіз қышқыл тамшысы сілтіні бейтараптандырып, каучук қайта жұмсақ болды. Бұл оның әдісі сәтті емес екенін дәлелдеді. Сондықтан ол тәжірибелерін жалғастырды және Нью-Йорктегі еден астындағы бөлмесінде қоспаларын дайындағаннан кейін, әртүрлі тәжірибелер жасау үшін Гринвич Вилладждағы диірменге үш шақырым қашықтыққа жүріп баратын. Осы тәжірибелердің барысында ол азот қышқылына батырылған каучук беткі қабынуды қалыптастыратынын анықтады және осы қышқылмен өңделген көптеген өнімдер жасады, олар жоғары бағаланды, тіпті ол Эндрю Джексоннан мақтау хаты алды. Азот қышқылы және қорғасын оксиді сияқты қатал химиялық заттарға ұшырау оның денсаулығына кері әсер етті. Бірде ол зертханасында пайда болған газдан уланып, жартылай өлімге жетті. Гудиер аман қалды, бірақ қызба оның өмірін қауіпке тікелей қойды. Ол ескі серігімен бірге зауыт салып, киім, өмірді сақтап қалуға арналған құралдар, резеңке аяқ киім және резеңке тауарларының көптеген түрлерін жасауды бастады. Олар сондай-ақ Статен-Айлендте арнайы жабдықтары бар үлкен зауыт салған, ол онда отбасын көшіріп, қайтадан өз үйіне ие болды. Осы кезде, барлығы жақсы болып көрінгенде, 1837 жылғы үлестіру оның серігінің барлық капиталын жойып, Гудиерді қарапайым халқа айналдырды. Оның келесі қадамы Бостонға бару болды, онда ол Роксбери каучук компаниясынан Дж. Хаскинмен танысты. Гудиер оны жақсы дос деп тапты, ол оған ақша берді және ешкімнің көмегіне жүгінбеген көреген ойлап табушыға қолдау көрсетті. Чэффи атты адам да өте мейірімді болды және оның жоспарларын тыңдауға және қаржылық жағынан көмектесуге әрқашан дайын болды. Осы кезде Чэффиге Үнді каучугімен жұмыс істеудегі көптеген қиындықтар қолданылатын еріткіштен туындауы мүмкін екені ойға келді. Сондықтан ол механикалық тәсілмен араластыруға арналған үлкен машина ойлап тапты. Осылай жасалған тауарлар көз тартарлықтай әдемі болды және бұрынғыдай барлық қиындықтар жеңілгендей көрінді. Гудиер резеңке аяқ киім жасаудың жаңа әдісін ашты және оған Рид-Айленд штатындағы Провиденс компаниясына сатқан патент алды. Бірақ резеңкені ыстық және суық температураға, қышқылдарға төтеп беретіндей етіп өңдеу әдісі табылмағандықтан, резеңке тауарлары үнемі жабысқақ болып, шіріп, өндірушілерге қайтарылып берілді.

Вулканизацияның кемелденуі мен патенті

1834 жылдан 1839 жылға дейін Гудйер инвесторлар таба алатын кез келген жерде жұмыс істеді және көбінесе Нью-Йорк, Массачусетс, Филадельфия және Коннектикут штаттарында орналасқан жерлерді жиі ауыстырды. 1839 жылы Гудйер Массачусетс штатының Вобурн қаласындағы «Игл Индия» каучук компаниясында болды, онда ол ыстық пеш үстінде каучук пен күкіртті біріктіргенде каучук қатаң болатынын ашты. Ол бұл процесті вулканизация деп атады, себебі оған жылу қатысты. Осы үшін Гудйер сол жылдың 24 ақпанында АҚШ-тың 1090-патентін алды. Бірнеше жыл бұрын Гудйер Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында шағын зауыт ашқан және 1842 жылы өзінің негізгі қызметін сонда көшірген болатын. Зауытты көбінесе Нельсон мен оның бауырлары басқарды. Чарльз Гудйердің жеңістігі, бай жүн өндіруші мырза Де Форест та осы іске қатысты. Өнертабысты практикалық тұрғыда пайдалану жұмысы жалғасты. 1844 жылы процесс жетілдіріліп, Гудйер АҚШ-тың 3633-патентін алды, онда Нью-Йорк қаласы туралы айтылған, бірақ Спрингфилд туралы ескерілмеген. Сондай-ақ 1844 жылы Гудйердің ағасы Генри еріткіштерді қолданудың орнына қоспаны механикалық түрде араластыруды енгізді. Гудйер осы патенттердің бір бөлігін 1853 жылы Францияда Hutchinson SA компаниясын құрған Хирам Хатчинсонға сатты.

Вулканизация туралы сот ісі

1852 жылы Гудйер Еуропаға, ұзақ уақыт жоспарлаған сапары аясында барды және сол кезде Чарльз Макинтош пен Компаниясында жұмыс істеген Томас Хэнкокпен кездесті. Хэнкок вулканизацияны өздігінен ойлап тапқанын мәлімдеді және 1843 жылы басталып, 1844 жылы аяқталған британдық патент алды. 1855 жылы, британдық резеңке саласындағы тағы бір белгілі тұлға Стивен Моултонмен болған үш патенттік даудың соңғысында Хэнкоктің патенты Гудйерден көшірген деген айыппен күдік тудырды. Гудйер сот процесіне қатысты. Егер Хэнкок жеңіліске ұшыраса, Гудйер өзінің британдық патенттік өтінімін бекіте алатын болып, Хэнкоктан да, Моултоннан да роялти алуға мүмкіндік алатын еді. Екеуі де 1842 жылы Гудйердің вулканизацияланған резеңкесін қарастырған, бірақ бірнеше химик оны зерттеу арқылы оның қалай жасалғанын анықтау мүмкін емес екенін куәландырды. Хэнкок жеңіске жетті. Патенттермен байланысты келген қиындықтарға қарамастан, Гудйер былай деп жазды: "Өнеркәсіптің осы салаларына қатысты өткенге көз жүгіртер болсам, мен ренжімеймін және егіп, жемісін басқалар жинады демеймін. Өмірлік мансаптың артықшылықтарын тек доллар мен цент өлшемдерімен бағаламау керек, көбінесе солай жасалады. Адам егін егіп, оны ешкім орылмаса, өкінуге лайық."

Өлім және мұра

Гудиер 1860 жылдың 1 шілдесінде, өліп бара жатқан қызын көруге бара жатып қайтыс болды. Нью-Йоркке келген соң, ол қызының бұрыннан қайтыс болғанын естіді. Ол құлап, Нью-Йорк қаласындағы Fifth Avenue қонақ үйіне апарылды, онда 59 жасында көз жұмды. 1898 жылы, оның қайтысынан шамамен төрт он жыл өткен соң, Франк Зайберлинг The Goodyear Tire & Rubber Company компаниясын құрып, оған Гудиердің есімін берді. 1976 жылдың 8 ақпанында ол Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілген алты адамның қатарында болды. Массачусетс штатының Вобурн қаласында оның атымен аталатын бастауыш мектеп бар. Франция үкіметі 1855 жылы оны "Құрмет легионының" кавалері деп тағайындады. ACS резеңке бөлімі Гудиердің құрметіне аталған медальді табыстайды, ол – Чарльз Гудиер медалі. Бұл медаль резеңке өнеркәсібінің мәнін өзгертетін маңызды жаңалықтар жасаған өнертапқыштарды, инноваторларды және дамытушыларды марапаттайды. Гудиер тігісі – аяқ киім жасау техникасы, және ол осы техниканы ойлап тапқан Чарльз Гудиердің ұлының құрметіне аталған.