Кіріспе
George Andrew Romero Jr. (/r//ə/'/m//ɛər//oʊ/; 1940 жылдың 4 ақпаны – 2017 жылдың 16 шілдесі) – америкалық-канадтық кинорежиссер, сценарист, монтажшы және актер. Оның зомби апокалипсисі туралы «Тірі өлгендердің түні» фильмдер сериясы 1968 жылғы алғашқы «Тірі өлгендердің түні» фильмімен басталды және қазіргі мәдениетте зомби бейнесіне зор үлес қосып, маңызды туынды саналады. Серияға «Өлілердің таңы» (1978) және «Өлілер күні» (1985) фильмдері де кіреді. Ромеро кейін «Өлілер елі» (2005), «Өлілердің күнделігі» (2007) және «Өлілердің тірі қалуы» (2009) фильмдерімен бұл жанрға деген қызығушылығын жаңартты, соңғы фильмі осы болды. Осы сериядан басқа, оның туындыларына «Жындылар» (1973), «Мартин» (1977), «Жаттықтар» (1981), «Қорқынышты әңгімелер» (1982), «Маймылдың жарқырауы» (1988), «Қараңғы жарты» (1993) және «Жақындықтағы» (2000) фильмдері кіреді. Сондай-ақ ол 1983 жылдан 1988 жылға дейін «Темірден шыққан ертегілер» телесериалын жасады және атқарушы продюсері болды. Ромеро жиі қорқыныш фильмдер жанрының ықпалды пионері ретінде сипатталады және «Зомби фильмдерінің әкесі» және «икона» деп аталады.
George Andrew Romero Jr. (/r//ə/'/m//ɛər//oʊ/; February 4, 1940 – July 16, 2017) was an American Canadian film director, writer, editor and actor. His Night of the Living Dead series of films about a zombie apocalypse began with the original Night of the Living Dead (1968) and is considered a major contributor to the image of the zombie in modern culture. Other films in the series include Dawn of the Dead (1978) and Day of the Dead (1985). Romero later revived his attachment to the sub genre with Land of the Dead (2005), Diary of the Dead (2007), and Survival of the Dead (2009), his final film. Aside from this series, his works include The Crazies (1973), Martin (1977), Knightriders (1981), Creepshow (1982), Monkey Shines (1988), The Dark Half (1993), and Bruiser (2000). He also created and executive produced the television series Tales from the Darkside from 1983 to 1988. Romero is often described as an influential pioneer of the horror film genre and has been called the "Father of the Zombie Film" and an "icon".
Ерте өмір
Ромеро 1940 жылдың 4 ақпанында Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданында Анна Ромеро (Дворски) мен коммерциялық суретші Джордж М. Ромероның ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы литвалық, ал әкесі испандық болғанмен, бала кезінде Кубаға көшіп кеткен. Әкесінің А Коруньяда туғаны, оның отбасы Галисияның Неда қаласынан екені айтылады, алайда Ромеро бір кезде әкесін кастильдік текті деп сипаттаған. Бронкстің Паркчестер ауданында өскен ол, үнемі Манхэттенге метромен барып, үйде көру үшін фильмдерді жалға алып тұратын. Операға негізделген "Хоффманның ертегілері" фильмін бірнеше рет жалға алған екі адамның бірі ол болды, екіншісі – болашақ режиссер Мартин Скорсезе. Ромеро Питтсбургтегі Карнеги-Меллон университетінде білім алды.
1960 жылдар
1960 жылы колледжді бітіргеннен кейін Ромеро өзінің мансабын қысқаметражды фильмдер мен телеарна жарнамаларын түсіруден бастады. Оның алғашқы коммерциялық фильмдерінің бірі – Фред Роджерстің тонзиллэктомиядан өткенін көрсеткен «Мистер Роджерстің көршілері» бағдарламасының бір бөлігі болды. Ромеро сценарист Джон А. Руссоны қоса алған тоғыз досымен бірге 1960 жылдардың соңында Image Ten Productions компаниясын құрды. Осы компания «Тірі өлгендер түні» (1968) фильмін жасады. Ромеро режиссерлік еткен және Джон А. Руссомен бірлесіп жазған бұл фильм культты классикаға айналып, қазіргі қорқыныш киносы үшін шешуші момент болды. Роберт К. Эльдерге берген сұхбатында «Менің өмірімді өзгерткен фильм» деп айтқан Ромероның кино жасауына шабыттандырған фильмдердің бірі – Пауэлл мен Прессбургер дуэтінің 1951 жылғы «Хоффманның әңгімелері» британдық фильмі еді.
1970 және 1980 жылдар
Ромероның "Түнгі тірі өлілер" фильмінен кейін түсірген үш фильмі: "Әрдайым ваниль бар" (1971), "Жектің әйелі / Сиқыршының маусымы" (1972) және "Жындылар" (1973) "Түнгі тірі өлілер" фильміне қарағанда жақсы қабылданбады немесе кейінгі жұмыстарының кейбіреулерінен кем деңгейде болды. "Жындылар" фильмінде адам өлтіретін манияның эпидемиясын туғызатын биологиялық ағып кету туралы айтылады, ал сыншылардың жоғары бағасын алған "Мартин" (1978) фильмінде вампир туралы мифтер зерттеледі. Ромеро 1978 жылы "Өлілердің таңы" фильмімен зомби жанрына қайта оралды. 1,5 миллион долларлық бюджетпен түсірілген бұл фильм халықаралық деңгейде 55 миллион доллардан астам табыс әкелді және кейіннен 2003 жылы Entertainment Weekly журналы оны ең үздік культ фильмдердің бірі деп атады. 1985 жылы ол "Өлілер сериясының" үшінші фильмін – "Өлілер күнін" шығарды. Осы екі фильмнің арасында Ромеро "Knightriders" (1981) фильмін түсірді, ол мотоциклдерде турнирлерді қайта жасайтын қазіргі заманғы садақшылар тобы туралы фестивальдің сүйіктісі болды, сондай-ақ Стивен Кинг жазған "Creepshow" (1982) фильмін түсірді, ол 1950 жылдардағы қорқынышты комикстер үлгісінде жасалған әңгімелер жинағы еді. "Creepshow" фильмінің культты табысы Ромероның "Таэльс фром Дарксайд" атты қорқынышты әңгімелерден тұратын телесериалын құруға әкелді, ол 1983 жылдан 1988 жылға дейін көрсетілді. Онжылдық соңына қарай Ромеро "Monkey Shines" (1988) фильмін түсірді, ол көмекші жануар туралы фильм болды.
1990 жылдар
Ромеро өзінің бастапқы сценарийін жаңартты және Том Савини режиссерлік еткен «Түнгі тірі өлілер» (1990) фильмінің қайта түсірілімін Columbia/TriStar үшін атқарушы продюсерлік етті. Савини сонымен қатар Ромероның көптеген фильмдеріндегі макияж мен арнайы эффекттерге жауапты болды, оның ішінде «Өлілердің таңы», «Өлілер күні», «Крипшоу» және «Маймылдың жарқырауы». Тоқсан жылдың басында режиссерлік жұмыстар да болды: Эдгар Аллан Поның шығармаларынан Дарио Аржентомен бірлесіп жасалған «Екі зұлым көз» (1990) және Стивен Кингтің романынан түсірілген «Қараңғы жартысы» (1993). 1991 жылы ол Джонатан Демменің «Оскар» сыйлығын жеңіп алған «Қойлардың үндемеуі» (1991) фильмінде Ханнибал Лектердің түрме күзетшілерінің бірі рөлінде камео түсірді.
1994 жылы Ромеро «Жакаранда Джо» атты қысқаметражды фильм түсірді, онда адамдар Бигфут қоғамдастығымен кездеседі. Флоридадағы Валенсия колледжінде түсірілген бұл фильм Ромероның Питтсбургтен тыс жерде түсірген алғашқы туындысы болды. 1998 жылы Ромеро «Темір қалалық соққы берушілер» атты кәсіби күрес туралы пилоттық эпизодты түсіріп, режиссерлік етті, бірақ ол эфирге шығарылмады. Бұл фильм 2021 жылы DVD және VHS форматтарында жарық көрді. 1998 жылы Лос-Анджелесте «Resident Evil 2» видео ойынын жарнамалау үшін тікелей эфирдегі жарнаманы режиссерлік етті. 30 секундтық жарнамада ойынның екі басты кейіпкері – Леон С. Кеннеди (актер Брэд Ренфро бейнелеген) және Клэр Редфилд (Адриен Франц) Ракун Сити полиция бөлімшесінде зомбилерге қарсы күресіп жатыр. Бұл жоба Ромеро үшін таныс аумақ болды, өйткені «Resident Evil» сериясы «Өлілер сериясына» зор әсер еткен. Жарнама танымал болды және ойынның шығуына бірнеше апта бұрын көрсетілді, бірақ келісімшарт дауы келіспеушілігі оны Жапониядан тыс жерде көрсетуге кедергі келтірді. Capcom Ромероның жұмысына қатты риза болды және Ромероның «Resident Evil» фильмінің алғашқы нұсқасын түсіретіні күдік тудырды. Ол бастапқыда бас тартты: «Мен зомбилер туралы тағы бір фильм түсіргім келмейді және мен өзіме жат нәрсеге негізделген фильм жасай алмаймын», бірақ кейінірек ол пікірін өзгертті және фильмнің сценарийін жазды. Ақырында, бұл сценарий Пол В.С. Андерсонның нұсқасына артықшылық берілді.
2000 жылдар
2000 жылы «Брюзер» фильмі жарық көрді, онда беті бос маскаға айналған адам туралы айтылады. Universal Studios 2004 жылы «Өлілердің таңы» фильмінің жаңа өңделген нұсқасын шығарды, бірақ Ромеро оның жасалуына қатыспады. Сол жылы Ромеро DC Comics басылымындағы Toe Tags атты комиксін «Өлімнің өлімі» деген алты бөлімді шағын сериясымен бастады. Ромероның «Өлілер сериясы» үшін жазылған, пайдаланылмаған сценарийіне негізделген комикстік мини-сериал Дамиенге арналған, ол өзінің бұрынғы өмірін еске түсіретін, тірілер мен өлілердің әскерлерімен күрескенде өзінің кім екенін табуға тырысатын зиялы зомби туралы. Ромероның зомбилер туралы әңгімесіне сәйкес, шағын сериалда көп мөлшерде қан мен әлеуметтік сын бар (әсіресе корпоративтік ашкөздік және терроризм туралы пікірлер білдіріледі – бұл идеяларды ол сериядағы келесі фильмінде, «Өлілер елінде» де зерттейді). Ромероның айтуынша, шағын сериал оның «Өлілер» фильмдері сияқты әлемде өтеді, бірақ оның көптеген фильмдері түсірілген Питтсбургтен басқа да жерлердегі оқиғаларды қамтиды. 2000 жылы Ромеро Misfits тобының «Scream!» әніне музыкалық бейнебаян түсірді, ол оның түсірген жалғыз бейнебаяны. Misfits тобы «Брюзер» фильмінде «Bruiser» және «Fiend Without a Face» әндерін орындады. Торонтода тұратын Ромеро сол қалада 2005 жылы шыққан «Өлілер елі» атты төртінші «Өлілер» фильмін түсірді. Фильмнің бастапқы атауы «Өлі есеп» болды. Актерлер Саймон Бейкер, Деннис Хоппер, Азия Ардженто және Джон Легуизамо ойнады, ал фильмді Universal Pictures шығарды (ол бір жыл бұрын «Өлілердің таңы» фильмінің жаңа өңделген нұсқасын шығарған). Фильм көбінесе жағымды пікірлер алды. Ромеро Hip Interactive ойын компаниясымен бірлесіп «Өлілер қаласы» атты ойынды жасады, бірақ компанияның қаржылық қиындықтарына байланысты жоба ортасынан тоқтатылды. 2006 жылдың маусым айында Ромеро келесі жобасын бастады, ол Zombisodes деп аталды. Интернетте көрсетілген бұл жоба «Түсірілімнің артында» қысқаметражды фильмдері мен 2007 жылғы Джордж А. Ромероның «Өлілердің күнделігі» фильмінің түсіріліміне қатысты мазмұнды кеңейтетін оқиғалардың үйлесімі болды. Фильмнің түсірілімі 2006 жылдың шілдесінде Торонтода басталды. 2006 жылдың тамызында The Hollywood Reporter Ромероның Джордж А. Ромероның «Өлілердің күнделігі» фильмін жазуға және режиссерлік етуге келісімін бергенін хабарлады, онда қорқынышты фильм түсіріп жатқан студенттер тобы, өліктер қайта тірілгеннен кейін болатын оқиғаларды түсіре бастайды. Театрларда шектеулі көрсетілгеннен кейін «Өлілердің күнделігі» 2008 жылдың 20 мамырында Dimension Extreme компаниясы арқылы DVD форматында, ал кейін 2008 жылдың 21 қазанында Blu-ray форматында шықты. Ромероның «Өлілердің аман қалуы» (2009) фильміне түсірілім 2008 жылдың қыркүйек айында Торонтода басталды. Бастапқыда фильм «Өлілердің күнделігі» фильмінің тікелей жалғасы болады деп хабарланған, бірақ фильмде тек Алан ван Спранг болды, ол бұрынғы фильмдегі ұлттық гвардияның офицері рөлін қайта ойнады, және «Өлілердің күнделігі» фильмінің бірінші тұлғадан түсірілген камерасын сақтамады. Фильм шағын аралда өлілермен күресуде екі отбасының әртүрлі тәсілдерін көрсетеді. Фильм 2009 жылы Торонто халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2010 жылдың 28 мамырында АҚШ-та кинотеатрларда көрсетілуге дейін «Өлілердің аман қалуы» фильмдерді тамашалауға арналған онлайн платформада қолжетімді болды және 2010 жылдың 26 мамырында HDNet арнасында бір түндік көрсетілім ретінде көрсетілді. Кейбір сыншылар Ромероның көптеген туындыларында әлеуметтік мәселелерді көреді. Олар «Түнгі тірі өлілер» фильмін 1960 жылдардың аласапыранына реакция ретінде, «Өлілердің таңы» фильмін тұтынушылыққа сатира ретінде, «Өлілер күні» фильмін ғылым мен әскери арасындағы қақтығысты зерттеу ретінде, «Өлілер елі» фильмін таптық қақтығысты зерттеу ретінде, «Өлілердің күнделігі» фильмін «жаңа медиаға» реакция ретінде және «Өлілердің аман қалуы» фильмін соғыс пен қақтығысты зерттеу ретінде қарастырады.
2010 жылдар
2010 жылы Ромеро «Өлілердің күнделігі» фильмімен байланысты тағы екі «Өлілер» фильмін түсіру жоспарлары бар екенін айтты және олар «Өлілердің аман қалуы» фильмінің қаншалықты табысқа ие болғанына байланысты жүзеге асырылатынын мәлімдеді. Алайда Ромеро келесі жобасында зомбилер болмайтынын, ол қорқыныш факторына баса назар аударатынын, бірақ басқа ешқандай мәлімет бермеді. Ромеро «Call of Duty: Black Ops» видео ойынының «Escalation» деп аталатын екінші карта жинағында пайда болды. Ол «Өлілер шақыруы» зомби картасында ойнамайтын жау ретінде өзінің кейіпкерімен көрінеді. Ромеро актрисалар Сара Мишель Геллар, Дэнни Трехо, Майкл Рукер және Роберт Энглундпен бірге, төртіншісі ойналатын кейіпкерлер болып бейнеленген. Ол киностудия жарығымен қаруланған күшті «бас» зомби ретінде көрсетілген. 2012 жылы Ромеро «Zombie Squash» ойыны үшін дауысын жаздырып, видео ойындарға оралды, онда ол басты жаман кейіпкер, доктор Б. Е. Вил рөлін сомдады. «Zombie Squash HD Free» ойыны ACW Games компаниясы тарапынан 2012 жылдың қараша айында iPad үшін шығарылды. 2014 жылы Marvel Comics Ромеро жазған 15 бөлімді «Empire of the Dead» мини-сериалын жариялады. Сериал үш актқа бөлінген, әрқайсысы бес бөлімнен тұрады және зомбилер ғана емес, вампирлер де бар. Ромероның «Өлілер жолы» атты өндірілмеген зомби фильміне негізделген комикс преквелі IDW компаниясы тарапынан 2018 жылдың шілдесінде жарияланды. 3 бөлімді мини-сериал 2018 жылдың желтоқсан айында жарық көрді. 2023 жылдың тамызында фильмнің түсірілімі 2023 жылдың күзінде SAG AFTRA ереуілі аяқталғаннан кейін басталатыны хабарланды. Бір айдан кейін фильмді Брэд Андерсон түсіретіні мәлім болды.
Жеке өмір
Ромеро үш рет үйленген. Ол алғашқы әйелі Нэнсиге 1971 жылы үйленді. Олар 1978 жылы ажырасып кетті. Олардың Камерон есімді бір баласы болды, ол кейін кинорежиссер болды. Ромеро екінші әйелі, актриса Кристин Форрестпен 1973 жылғы "Солқындар маусымы" фильмінің түсірілім алаңында танысып, 1981 жылы үйленді. Ол оның көптеген фильмдерінде эпизодтық рөлдер ойнады. Олардың Эндрю мен Тина Ромеро есімді екі баласы болды. Олар үш онжылдық некеден кейін 2010 жылы ажырасып кетті. Ромеро Сузан Дезрочермен 2005 жылғы "Өлілер елі" фильмін түсіріп жатқанда танысты. Олар 2011 жылдың қыркүйегінде Мартаның жүзім бағында үйленіп, Торонто қаласында тұрды. 2009 жылы Канада азаматтығын алды, соның нәтижесінде Канада және АҚШ-тың қос азаматтығына ие болды.
Өлім
2017 жылдың 16 шілдесінде Ромеро ұзақ жылдар бойы продюсерлік әріптесі Питер Грунвальдтың мәлімдемесіне сәйкес, "өкпе қатерлі ісігімен қысқа, бірақ күшті күрестен" кейін қайтыс болды. Ромеро сүйікті фильмдерінің бірі – "Тыныш адам" (1952) фильмінің музыкасын тыңдап жатқанда, әйелі Сюзанна Дерошер Ромеро және екінші некесінен туған қызы Тина Ромеро қасында болды.
Әсерлер
Ромеро 2002 жылы Sight & Sound Greatest Films Poll үшін өзінің барлық уақыттардағы ең үздік деп санайтын он фильмін тізімдеді. Олар: «Қарамазовтар», «Касабланка», «Доктор Странжлав», «Ортатүс», «Соломон патшаның кеніштері», «Солтүстік-батысқа қарай» (жас Ромероның гофер ретінде жұмыс істеген фильмі), «Тыныш адам», «Жаңбырдан қорқу», «Зұлымдыққа тию» және «Хоффманның әңгімелері». Ромеро фильмдерді әліпбилік тәртіппен тізімдеді, соның ішінде Майкл Пауэллдің «Хоффманның әңгімелері» фильміне ерекше орын берді, оны «өзінің барлық уақыттағы ең сүйікті фильмі, мені фильмдер жасауға шабыттандырған фильм» деп атады.
Марапаттар мен ұсыныстар
2009 жылдың 27 қазанында Ромеро Spike TV-нің Scream 2009 бағдарламасында Mastermind Award сыйлығымен марапатталды. Бұл құрметті Ромероның көп жылдан бергі жанкүйері Квентин Тарантино тапсырды, ол сөз сөйлеген кезінде Джордж А. Ромероның "А" әрпі "Адамзаттың генийі" дегенді білдіретінін айтты.
Мұра
"Өлілердің әкесі" және "Қазіргі заманғы зомби фильмінің негізін салушы" деп есептелетін сыншы Оуэн Глейберман Ромероны "зомби қорқынышының шебері, ең керемет қорқыныш метафорасын жасаған адам" деп сипаттады және "шынайы метафора Вьетнам, капитализм, тіпті аурулар немесе бақыт печеньесіне сыйғыза алатын кез келген нәрсе туралы емес. Ол әлдеқайда қарапайым, бірақ түсіндіру қиын, сезіміңмен ұғып алатын нәрсе: біздің барлығымыздың бойымыздағы жасырын агрессия, мәдениеттің тым жоғары деңгейі үшін төленетін баға" деді. 2010 жылы жазушы және актер Марк Гейтисс Ромеромен BBC деректік фильмі "Қорқыныш тарихы" үшін сұхбаттасты, онда ол үшінші бөлімде пайда болды. Los Angeles Times. Ромероның және "Түндегі тірі өлілер" фильмінің ықпалы көптеген режиссерлер мен суретшілер арасында кеңінен көрінеді, әсіресе зомби жанрында жұмыс істегендердің арасында, соның ішінде комикс авторы Роберт Киркман, режиссерлер Джон Карпентер, Эдгар Райт және Джек Томас Смит. "The Walking Dead" телешоуының сегізінші маусымының "Мерси" атты тұсаукесер эпизоды, Ромероның қайтысынан кейін алғаш рет көрсетілді, бұл эпизод Ромероға арналды; шоураннер Скотт М. Гимпл шоудың Ромероның мәдениетке тигізген әсері үшін оған "үлкен қарыз" екенін айтты. 2017 жылдың қазанында "Dying Light" видео ойынына ойын ішіндегі көптеген қауіпсіз үйлердің біріне жақын Джордж А. Ромероның суреті қосылды. 2019 жылдың мамырында Питтсбург университеті Джордж Ромероның мұрағатын сатып алғанын және университеттің Хиллман кітапханасында мультимедиалық көрме ашылатынын хабарлады. 2019 жылдың қыркүйегінде "Call of Duty: Black Ops 4 Zombies" картасы "Tag der Toten" Ромероға құрмет көрсетіп, ойыншының өзара әрекеттесе алатын оның көзілдірігін қосты, әрбір кейіпкер оның өліміне қайғы білдірді. Бұл карта "Call of Duty: Black Ops" картасының "Call of the Dead" қайта жасалған нұсқасы, онда Ромеро да пайда болған. Картаның аты неміс тілінде "Өлілер күні" деген мағынаны білдіреді, бұл Ромероның осы аттас фильміне сілтеме.
Джордж А. Ромероның коммерциялық емес қоры
Джордж А. Ромеро қоры – Ромероның мұрасын сақтауға және дамытуға бағытталған коммерциялық емес ұйым. 2018 жылы Ромероның жұбайы Сюзанна Десрочер Ромеро құрған қорының мақсаты – Джордж Ромеро қолдаған мәселелерді ілгерілету, яғни қорқыныш жанрындағы шығармашылықты және тәуелсіз кино өндірісін жалпылай дамыту, сондай-ақ жанр тарихын барлық формаларында сақтап, құжаттап, болашақ ұрпақтың режиссерлерін, суретшілерін және шығармашыл тұлғаларын қолдау арқылы оның болашағына үлес қосу.
Ромероның алғы сөздері
Биззарро! Том Савини (алғы сөз), 1984. Джон Скипп пен Крейг Спектор редакциялаған "Өлілер кітабы" (алғы сөз), 1989. ЗОМБИЛЕР! Жорж А. Ромероның алғы сөзімен, Өлі еместердің суретпен түсірілген тарихы. Ит Мендонса мен Пиццабайдың тамаша шытырман оқиғалары II – Апокалипсис, Филиппе Мело мен Хуан Кавиа (алғы сөз), 2011.