Аймақтар мен әкімшілік бөліністері

Кіріспе

Кейбір елдердегі географиялық және әкімшілік аймақ

Округ – кейбір елдерде әкімшілік немесе басқа мақсаттар үшін қолданылатын елдің географиялық аймағы. Бұл термин көне француз тіліндегі comté сөзінен шыққан, ол граф немесе виконттың билігіндегі юрисдикцияны білдіреді. Басқа тілдердегі «граф» сөзіне балама сөздер қазір ресми түрде сирек қолданылады, мысалы, comté, contea, contado, comtat, condado, Grafschaft, graafschap және славян тілдеріндегі zhupa; олардың орнына көбінесе «коммуна» немесе «қауымдастық» терминдері қолданылады. Нормандар Англияны жаулап алғанда, олар осы терминді өздерімен бірге әкелді. Саксондар Англияның тарихи округтеріне айналған округтерді құрып, оларды ширлер деп атады; көптеген округ атаулары графтық қаланың (округ орталығының) атынан алынған, оған «шир» сөзі қосылған, мысалы, Глостершир және Вустершир. Англосаксон терминдері граф және графтық нормандар басып алғаннан кейін «граф» және «округ» континенталдық терминдерімен теңестірілді, және уақыт өте келе екеуі бірігіп, мағынасы жақын болды. Сонымен қатар, кейіннен импортталған термин көне ағылшын тіліндегі sċīr немесе қазіргі ағылшын тіліндегі shire – корольдіктің әкімшілік бөлінісіне тең синонимге айналды. Сөйтіп, «округ» термині ұлттық үкіметтен тікелей төменгі жергілікті басқару деңгейін белгілеу үшін пайда болды, бірлік (федералды емес) үкімет жүйесінде. Кейіннен округ кейбір федералды үкімет жүйелерінде провинция (мысалы, Канада) немесе NUTS 3 сияқты үшінші деңгейлі аумақтық бірлік сияқты негізгі субұлттық бірлікке бағынышты жергілікті әкімшілік бөлім үшін де қолданыла бастады. 600 жылдан кейін британдық дәстүрлерге негізделген АҚШ және Канадада округтер әдетте ыңғайлы географиялық шекаралармен белгіленген әкімшілік бөліністер болып табылады, олар басқаруда белгілі бір лауазым иелерін (мысалы, шерифтер мен олардың департаменттері) мемлекеттік және провинциялық механизмдердің бөлігі ретінде, соның ішінде географиялық жағдайы ортақ сот жүйелерін қамтиды. Округтар аудандарға, жүздіктерге, қалашықтарға немесе округтің басқа әкімшілік аймақтарына бөлінуі мүмкін. Округте әдетте, бірақ әрқашан емес, қалалар, кенттер, ауылдар немесе басқа да муниципалдық құрылымдар болады, олар көбінесе округтік үкіметтерге біршама бағынышты немесе тәуелді болады. Елге, муниципалитетке және жергілікті географиялық жағдайға байланысты муниципалитеттер округтік бақылауға тікелей немесе жанама түрде ішкірілуі мүмкін немесе болмауы мүмкін. Екі деңгейдің де функциялары көбінесе тығыз қоныстанған аудандарда қалалық басқаруда біріктіріледі, ал азаматтар тығыз емес болса, әдетте біріктірілмейді. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс жерлерде округ терминіне балама термин көбінесе ұлттық үкіметпен қарым-қатынаста округтерге құрылымдық жағынан балама болып табылатын, бірақ әкімшілік жағынан ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі округтерге толық балама емес субұлттық юрисдикцияларды сипаттау үшін қолданылады.

A county is a geographic region of a country used for administrative or other purposes in some nations. The term is derived from the Old French comté denoting a jurisdiction under the sovereignty of a count (earl) or a viscount. Literal equivalents in other languages, derived from the equivalent of "count", are now seldom used officially, including comté, contea, contado, comtat, condado, Grafschaft, graafschap, and zhupa in Slavic languages; terms equivalent to 'commune' or 'community' are now often instead used. When the Normans conquered England, they brought the term with them. The Saxons had already established the districts that became the historic counties of England, calling them shires; many county names derive from the name of the county town (county seat) with the word shire added on: for example, Gloucestershire and Worcestershire. The Anglo Saxon terms earl and earldom were taken as equivalent to the continental terms "count" and "county" under the conquering Normans, and over time the two blended and became equivalent. Further, the later imported term became a synonym for the native Old English word sċīr or, in Modern English, shire – an equivalent administrative division of the kingdom. The term "county" evolved, consequently, to designate a level of local administration that was immediately beneath a national government, within a unitary (non federal) system of government. County later also became used differently in some federal systems of government, for a local administrative division subordinate to a primary subnational entity, such as a Province (e. g. Canada) or a level 3 territorial unit such as NUTS 3. In the United States and Canada, founded 600 years later on the British traditions, counties are usually an administrative division set by convenient geographical demarcations, which in governance have certain officeholders (for example sheriffs and their departments) as a part of the state's and province's mechanisms, including geographically common court systems. A county may be further subdivided into districts, hundreds, townships, or other administrative jurisdictions within the county. A county usually, but not always, contains cities, towns, townships, villages, or other municipal corporations, which in most cases are somewhat subordinate or dependent upon county governments. Depending on the nation, municipality, and local geography, municipalities may or may not be subject to direct or indirect county control. The functions of both levels are often consolidated into a city government when the area is densely populated, and are generally not when it is less densely populated. Outside English speaking countries, an equivalent of the term county is often used to describe subnational jurisdictions that are structurally equivalent to counties in the relationship they have with their national government; but which may not be administratively equivalent to counties in predominantly English speaking countries.

Қырғызстан

Кенияда округтер қазіргі уақытта екінші деңгейдегі әкімшілік-саяси бөлініс болып табылады. Әр округтің округтік мәжілісі бар, онда округтік мәжілістің депутаттары (ММА) отырады. Бұл мәжіліске губернатор жетекшілік етеді. Әр округ Сенатта сенатормен өкілдік етіледі. Сонымен қатар, әйелдердің мүддесін қорғау үшін әр округтен Кения Парламентіне әйелдер өкілі сайланады. Кеньяның 2010 жылғы Конституциясы қабылданғаннан кейін округтер провинциялардың орнына екінші деңгейдегі бөлініс ретінде келді.

Либерия

Либерияда 15 округ бар, олардың әрқайсысы Либерия Сенатына екі сенатор сайлайды.

Қытай

Ағылшын тіліндегі "county" сөзі қытай тіліндегі xiàn (县 немесе 縣) терминін аудару үшін қолданылады. Қытай Халық Республикасы (ҚХР) басқаратын Қытайдың материктік бөлігінде округтер мен округтік деңгейдегі бөлімшелер аймақтық/жергілікті басқарудың үшінші деңгейі болып табылады, олар провинциялық деңгей мен префектура деңгейінен төмен, ал қалалар мен ауылдар деңгейінен жоғары. ҚХР-да 2862 округтік деңгейдегі бөлімдердің 1464-і "округ" деп аталады, ал округтер саны Хан әулетінен (б.з.д. 206 – б.з. 220) бері көбінесе өзгермеген. Бұл Қытайдағы жергілікті деңгейдегі үкіметтердің ең көне атауларының бірі болып табылады және Юань әулетінің (1279–1368) провинцияларын құруға дейін едәуір бұрын пайда болған. Округтік үкімет императорлық Қытайда ерекше маңызды болды, өйткені бұл императорлық үкіметтің функционалдық қатысатын ең төменгі деңгейі еді, ал одан төменгі жергілікті халықты негізінен ақсүйектер басқарды. Императорлық Қытай кезінде округтің басшысы билік иесі (магистрат) болған, ол көбінесе жаңадан jinshi дәрежесіне ие болған адам болып табылды. Ескі контексте, "аудан" – Қытай Республикасы (ҚР) құрылғанға дейін шианьның ескі ағылшынша аудармасы. Ағылшын тіліндегі "county" термині ҚР құрылғаннан кейін қабылданды. Сонымен қатар, провинциялық қалалар округтермен бірдей деңгейдегі билікке ие. Округтерден жоғары арнайы муниципалитеттер (фактылық түрде) және провинциялар (экономикалық және саяси себептермен тоқтатылған) бар. Қазіргі уақытта ҚР бақылауындағы аумақтарда 13 округ бар. Императорлық дәуірдің басым бөлігінде Қытайда муниципалитеттер сияқты ұғымдар болған жоқ. Барлық қалалар округтердің, әскерлік округтардың, префектуралардың және т.б. құрамында болды және өздерінің үкіметтері болған жоқ. Үлкен қалалар (императорлық астаналар немесе префектуралардың орталықтары болуы керек) екі немесе үш округке бөлініп, басқарылуы мүмкін. Мұндай округтер 倚郭縣 (yǐguō xiàn, 'қала қабырғаларына сүйенген округ') немесе 附郭縣 (fùguō xiàn, 'қала қабырғаларына бекітілген округ') деп аталады. Осы округтердің ямендері (үкіметтік үйлері) бір қалада орналасқан, яғни олар бір округтік қалада орналасқан. Осы мағынада, yǐguō xiàn немесе fùguō xiàn қаладағы ауданға ұқсас. Мысалы, Гуанчжоу қаласы (батыс әлемінде Кантон деп те аталатын) тарихи түрде Нанхай округіне (南海縣) және Паню округіне (番禺縣) бөлінген. Қытайдағы алғашқы заманауи қала үкіметі Гуанчжоуда құрылған кезде, қалалық аймақ осы екі округтен бөлініп, ауылдық аймақтар олардың қалған бөліктерінде қалдырылды. Алайда, округтік үкіметтер тиісті округтерге көшіп барудан бұрын бірнеше жыл бойы қалада қалды. Осындай процестер Қытайдың көптеген қалаларында орын алды. Қазіргі уақытта Қытай материгіндегі көптеген округтер, яғни атауларында "Xian" бар, префектура деңгейіндегі қалалар басқарады және негізінен ауыл шаруашылығы экономикасы мен ауылдық халқы бар.

The English word county is used to translate the Chinese term xiàn (县 or 縣). In Mainland China, governed by the People's Republic of China (PRC), counties and county level divisions are the third level of regional/local government, coming under the provincial level and the prefectural level, and above the township level and village level. There are 1,464 so named "counties" out of 2,862 county level divisions in the PRC, and the number of counties has remained more or less constant since the Han dynasty (206 BC – AD 220). It remains one of the oldest titles of local level government in China and significantly predates the establishment of provinces in the Yuan dynasty (1279–1368). The county government was particularly important in imperial China because this was the lowest level at which the imperial government is functionally involved, while below it the local people are managed predominantly by the gentries. The head of a county government during imperial China was the magistrate, who was often a newly ascended jinshi. In older context, district was an older English translation of xiàn before the establishment of the Republic of China (ROC). The English nomenclature county was adopted following the establishment of the ROC. In addition, provincial cities have the same level of authority as counties. Above county, there are special municipalities (in effect) and province (suspended due to economical and political reasons). There are currently 13 counties in the ROC controlled territories. During most of the imperial era, there were no concepts like municipalities in China. All cities existed within counties, commanderies, prefectures, etc., and had no governments of their own. Large cities (must be imperial capitals or seats of prefectures) could be divided and administered by two or three counties. Such counties are called 倚郭縣 (yǐguō xiàn, 'county leaning on the city walls') or 附郭縣 (fùguō xiàn, 'county attached to the city walls'). The yamen or governmental houses of these counties exist in the same city. In other words, they share one county town. In this sense, a yǐguō xiàn or fùguō xiàn is similar to a district of a city. For example, the city of Guangzhou (seat of the eponymous prefecture, also known as Canton in the Western world) was historically divided by Nanhai County (南海縣) and Panyu County (番禺縣). When the first modern city government in China was established in Guangzhou, the urban area was separated from these two counties, with the rural areas left in the remaining parts of them. However, the county governments remained in the city for years, before moving into the respective counties. Similar processes happened in many Chinese cities. Nowadays, most counties in mainland China, i. e. with "Xian" in their titles, are administered by prefecture level cities and have mainly agricultural economies and rural populations.

Иран

Иранның остандары (облыстары) shahrestān (شهرستان) деп аталатын аудандарға бөлінеді. Әр ауданның орталық қаласы, бірнеше бахш (بخش) және олардың төңірегіндегі көптеген ауылдар болады. Әдетте, әр ауданда бірнеше қала (شهر, shahar) және ауылдық жиынтықтар (دهستان, dehestān) кездеседі. Ауылдық жиынтықтар – бірнеше ауылдың біріккен тобы. Ауданның қалаларының бірі аудан орталығы болып тағайындалады. Әр shahrestān-да түрлі шаралар мен мемлекеттік кеңселерді үйлестіретін farmândâri (فرمانداری) деп аталатын әкімшілік кеңсе бар. Farmândâr (فرماندار), яғни farmândâri басшысы – shahrestān әкімі. Фарс провинциясында ең көп, 36 shahrestān бар, ал Құм провинциясы ерекше, онда тек бір shahrestān бар, ол өзімен аттас ауданмен толық сәйкес келеді. 2005 жылы Иранда 324 shahrestān болса, 2021 жылы 443-ке жетті.

Корея

County - Оңтүстік Кореядағы қазіргі екінші деңгейдегі әкімшілік бөліністі білдіретін 군 (gun немесе kun) әрпінің ағылшын тіліндегі жиі қолданылатын аудармасы. Солтүстік Кореяда округ – қалалық деңгейдегі әкімшілік бөліністің бір түрі.

Дания

Дания 1662 жылдан 2006 жылға дейін округтерге (амтер) бөлінген. 2007 жылдың 1 қаңтарында округтер бес аймаққа алмастырылды. Сонымен қатар, муниципалитеттер саны 98-ге дейін қысқартылды. Өлкелер алғаш рет 1662 жылы енгізілді, Дания-Норвегиядағы 49 феодты (лен) сол сандағы округтермен ауыстырды. Бұл санға Шлезвиг герцогтігінің бөлімшелері кірмейді, ол тек ішінара Данияның бақылауында болды. Даниядағы округтер саны (Норвегияны есептемегенде) 1793 жылға қарай шамамен 20-ға дейін азайды. 1920 жылы Оңтүстік Ютландияның Даниямен қайта бірігуінен кейін, Пруссияның аудандарының орнына төрт округ құрылды. 1932 жылы Обенра және Сённерборг округтері біріктірілді, ал 1942 жылы Скандерборг және Орхус округтері бөлінді. 1942 жылдан 1970 жылға дейін округтер саны 22-ге дейін сақталды. 1970 жылғы Данияның муниципалдық реформасы олардың санын одан әрі азайтты, нәтижесінде 14 округ және округтік құрылымға қосылмаған екі қала – Копенгаген және Фредериксберг қалды. 2003 жылы Борнхольм округі жергілікті бес муниципалитетпен бірігіп, Борнхольм аймақтық муниципалитетін құрды. Қалған 13 округ 2007 жылдың 1 қаңтарында таратылды және олардың орнына бес жаңа аймақ құрылды. Осы реформада муниципалитеттер саны 270-тен 98-ге дейін азайтылды және барлық муниципалитеттер енді аймақ құрамына кіреді.

Франция

Конте – ортағасырлық Францияда графтың (конте) басқаратын аумағы. Қазіргі Францияда көптеген ағылшын тілді елдерде қолданылатын округке ұқсас нәрсе – департамент (département). Францияның материктік бөлігінде 96 департамент, ал теңіз артында 5 департамент бар, олар сонымен қатар теңіз арты аймақтары ретінде де жіктеледі. Департаменттер 334 округке бөлінеді, бірақ олардың тәуелсіздігі жоқ; олар полиция, өрттен қорғау қызметтерінің және кейде сайлауды ұйымдастырудың жергілікті деңгейдегі ұйымдастырылуының негізі болып табылады.

Германия

Әрбір әкімшілік округ сайланған кеңес пен атқарушыдан тұрады, олардың міндеттері АҚШ-тағы округтік басшысының қызметімен салыстырылады, жергілікті басқаруды қадағалайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Киелі Рим империясындағы округтер Grafschaften деп аталған. Германия округтерінің көпшілігі "ауылдық округтер" (неміс тілінде: Landkreise) болып табылады, 2017 жылғы мәлімет бойынша олардың саны 294. 100 000-нан астам халқы бар қалалар (және кейбір штаттардағы шағын қалалар) әдетте округ құрамына кірмейді, бірақ тәуелсіз қалалар сияқты округтік функцияларды өздері атқарады, олардың саны 107-ге жетеді, соның нәтижесінде округтердің жалпы саны 401-ге дейін жетеді.

Венгрия

Венгрияның әкімшілік бірлігі – Венгрияның округтері деп аталады (1950 және 2022 жылдар аралығында олар мегье деп аталды, тарихи түрде латын тілінде Венгрия Корольдігінің округтері деп те аталды), оны «округ» сөзімен аударуға болады. Екі атау да бір-бірін алмастыра қолданылады («мегье» жалпы тілінде және басқа мемлекеттердің округтеріне сілтеме жасағанда қолданылады), 1950 жылға дейін болғандай, тіпті «мегье» сөзі заң мәтіндерінде де кездесетін. 19 округ елдің әкімшілік бөліністерінің ең жоғарғы деңгейін құрайды, сонымен қатар елдің астанасы Будапештпен бірге. Округтер аудандарға (járás) және муниципалитеттерге бөлінеді, олардың екі түрі бар: қалалар (város) және ауылдар (község), олардың әрқайсысының сайланған әкімі және кеңесі болады. 23 қала округ құқықтарына ие, бірақ олар округтерге тең дербес аумақтық бірліктерді құрамайды. Вармедье – Венгрия Корольдігінің тарихи әкімшілік бірлігі болған, оған қазіргі Венгрияның көрші елдерінің аумақтары да кірген. Оның латынша атауы (comitatus) француз тіліндегі comté сөзімен мағынасы бірдей. Округтердің саяси және әкімшілік рөлі тарих барысында көп рет өзгерген. Бастапқыда олар патшалық әкімшіліктің бөлімшелері болды, бірақ 13 ғасырдан бастап ақсүйектердің өзін-өзі басқару органына айналды және 19 ғасырға дейін осы сипатты сақтап келді, содан кейін қазіргі заманғы жергілікті басқару органдарына айналды.

Ирландия

Ирландия аралы тарихи тұрғыдан 32 округке бөлінген, оның 26-сы кейіннен Ирландия Республикасын, ал 6-сы Солтүстік Ирландияны құрады. Бұл округтер дәстүрлі түрде төрт провинцияға топтастырылған: Лейнстер (12 округ), Манстер (6), Коннахт (5) және Ольстер (9). Тарихи тұрғыдан алғанда, Мид және Уэстмид округтері, сондай-ақ айналасындағы округтердің шағын бөліктері Ирландияның «Бес бестігінің» бірі болған Мид провинциясын құраған (ирланд тілінде провинция сөзі – cúige, «бесінші» дегенді білдіреді: cúig, «бес» сөзінен); алайда, олар ұзақ уақыттан бері Лейнстерге қосылған. Республикада әр округті сайланған «округтік кеңес» басқарады, ал ескі провинциялық бөліністер саяси маңызы жоқ, тек дәстүрлі атаулар болып табылады. Ирландия Республикасындағы әкімшілік округтердің саны мен шекаралары 1990 жылдары реформаланды. Мысалы, Дублин округі үшке бөлінді: Дун Лаогхайр-Ратдаун, Фингал және Оңтүстік Дублин; ал Дублин қаласы ғасырлар бойы дербес болған. Корк және Галвей қалалары өз округтеріндегі қалалық және ауылдық аймақтардан бөлінді. Лимерик және Уотерфорд қалалары 2014 жылы тиісті округтерімен біріктірілді. Осылайша, Ирландия Республикасында қазір «округтік деңгейдегі» 31 орган бар, бірақ бастапқы жиырма алты округтің шекаралары әлі де ресми түрде сақталған. Солтүстік Ирландияда 1973 жылы алты округтік кеңес және кіші қалалық кеңестер таратылып, олардың орнына бір деңгейлі жергілікті басқару жүйесі енгізілді. Алайда, солтүстікте де, оңтүстікте де дәстүрлі 32 округ және 4 провинция көптеген спорттық, мәдени және басқа да мақсаттар үшін кеңінен қолданылады. Округқа деген сезім жергілікті мәдениетте, херлинг және гэль футболдарындағы округтік командаларға адалдық арқылы күшті нығайтылады. Әрбір Гэль атлетикалық қауымдастығының өзіндік туы/түстері (және көбінесе лақап аты) бар, ал округқа адалдыққа өте жауапкершілікпен қаралады. Ирландия округтері мен Гэль атлетикалық қауымдастығын қараңыз.

The island of Ireland was historically divided into 32 counties, of which 26 later formed the Republic of Ireland and 6 made up Northern Ireland. These counties are traditionally grouped into four provinces: Leinster (12 counties), Munster (6), Connacht (5) and Ulster (9). Historically, the counties of Meath and Westmeath and small parts of surrounding counties constituted the province of Mide, which was one of the "Five Fifths" of Ireland (in the Irish language the word for province, cúige, means 'a fifth': from cúig, 'five'); however, these have long since been absorbed into Leinster. In the Republic each county is administered by an elected "county council", and the old provincial divisions are merely traditional names with no political significance. The number and boundaries of administrative counties in the Republic of Ireland were reformed in the 1990s. For example, County Dublin was divided into three: Dún Laoghaire–Rathdown, Fingal, and South Dublin; the City of Dublin had existed for centuries before. The cities of Cork and Galway have been separated from the town and rural areas of their counties. The cities of Limerick and Waterford were merged with their respective counties in 2014. Thus, the Republic of Ireland now has 31 'county level' authorities, although the borders of the original twenty six counties are still officially in place. In Northern Ireland, the six county councils and the smaller town councils were abolished in 1973 and replaced by a single tier of local government. However, in the north as well as in the south, the traditional 32 counties and 4 provinces remain in common usage for many sporting, cultural and other purposes. County identity is heavily reinforced in the local culture by allegiances to county teams in hurling and Gaelic football. Each Gaelic Athletic Association county has its own flag/colours (and often a nickname), and county allegiances are taken quite seriously. See the counties of Ireland and the Gaelic Athletic Association.

Италия

Италияда округ деген сөз қолданылмайды; аймақтың әкімшілік бөлінісі провинция деп аталады. Италия провинциялары көбінесе олардың бас қалаларының атымен аталады және коммуналар деп аталатын бірнеше әкімшілік бөлімшелерді қамтиды. Қазіргі уақытта Италияда 110 провинция бар. Көне Италия контекстінде итальяндық сөз "контадо" әдетте қала-мемлекетті қоршап, оны басқаратын ауылдық жерді білдіреді. Контадо қала халқын қамтамасыз ету үшін табиғи ресурстар мен ауыл шаруашылығы өнімдерін ұсынды. Қазіргі қолданыста контадо метрополияны, ал кейде алыс қалаларға ресурстар жеткізетін ірі ауылдық/қала маңындағы аймақтарды білдіруі мүмкін.

Литва

Апскрит (көпшесі apskritys) – литва тілінде аудан дегенді білдіреді. 1994 жылдан бері Литвада 10 аудан бар, ал 1950 жылға дейін 20 аудан болды. Ауданның жалғыз мақсаты – ауданда заң мен тәртіпті сақтауды қамтамасыз ететін мемлекеттік губернатордың кеңсесі.

Норвегия

Норвегия 2020 жылдан бері 11 округке (,; жекеше: fylke) бөлінген; бұрын 1972 жылғы жергілікті басқару реформасынан кейін олардың саны 19 болған. Сол жылға дейін Берген жеке округ болған, бірақ қазір ол Вестланд округінің құрамындағы муниципалитет. Барлық округтер округтік муниципалитеттер (fylkeskommuner немесе fylkeskommunar; жекеше: fylkeskommune) деп аталатын әкімшілік бірліктерді құрайды, олар өз кезегінде муниципалитеттерге (kommuner немесе kommunar; жекеше: kommune) бөлінеді. Осло округі муниципалитеттерге бөлінбейді, ол тікелей Осло муниципалитетімен тең. Әр округтің өз округтік кеңесі (fylkesting) бар, оның өкілдері төрт жыл сайын муниципалдық кеңестердің өкілдерімен бірге сайланады. Округтер жоғары мектептер мен жергілікті жолдар және 2002 жылдың 1 қаңтарына дейін ауруханалар сияқты мәселелермен айналысады. Осы соңғы жауапкершілік мемлекеттік денсаулық сақтау органдары мен денсаулық сақтау трасттарына берілді, сонымен қатар әкімшілік бірлік ретінде округтік муниципалитеттің болашағы туралы пікірталас жүріп жатыр. Консервативтік және Прогресс партиясы сияқты кейбір адамдар мен партиялар округтік муниципалитеттерді толығымен таратуды ұсынады, ал Еңбек партиясы сияқты басқалары олардың бір бөлігін ірі аймақтарға біріктіруді қалайды.

Польша

Польшаның аумақтық басқару жүйесі 1999 жылдан бері үш деңгейлі бөлініске негізделген. Ел воеводстволарға (облыстарға) бөлінеді; олар өз кезегінде повяттарға (аудандарға немесе округтерге) бөлінеді. Повиат термині ағылшын тілінде көбінесе округ (немесе кейде аудан) деп аударылады. Тарихи контексте бұл шатасуға әкелуі мүмкін, себебі поляк тіліндегі грабство (графтың басқаруындағы/иелігіндегі аумақтық бірлік) сөзбе-сөз "округ" деп аударылады және ол повятқа бағынышты болған. Польшадағы 380 повят деңгейіндегі әкімшілік бірліктердің ішінде 314 "жер повяттары" (powiaty ziemskie) және 66 "қала повяттары" (miasta na prawach powiatu немесе powiaty grodzkie) бар. Олар 16 воеводствоның бөлімшелері болып табылады және одан әрі 2477 гминаға (коммуна немесе муниципалитет деп те аталады) бөлінеді.

Румыния

Румын тіліндегі округ деген сөз, comitat, қазіргі уақытта румын әкімшілік бөліністерінде қолданылмайды. Румыния барлығы 41 округке (județe) бөлінеді, олар Бухарест қаласымен бірге Румынияның ресми әкімшілік бөлімдерін құрайды. Олар Еуропалық Одақтағы елдің NUTS 3 (Статистикалық аумақтық бірліктер номенклатурасы – 3-деңгей) статистикалық бөлімшелері болып табылады және олардың әрқайсысы өз шекараларындағы жергілікті билік деңгейі ретінде қызмет етеді. Көптеген округтер ірі өзендердің аттарымен, ал кейбіреулері олардың ішіндегі маңызды қалалардың, мысалы округ орталығының атымен аталады.

Швеция

Швецияның округтерге бөлінуі, län, сөзбе-сөз "феод" дегенді білдіреді, 1634 жылы құрылды және бұрынғы провинцияларға бөлінуге негізделген; Швеция 21 округке және 290 муниципалитетке (kommuner) бөлінген. Округтар деңгейінде орталық үкімет тағайындаған губернатор басқаратын округтік әкімшілік кеңесі, сондай-ақ, өз шекараларындағы муниципалитеттер үшін ауруханалар мен қоғамдық көлік сияқты мәселелерді шешетін сайланған округтік кеңес бар. Округтар мен олардың аумағы бірнеше рет өзгерді, соңғы рет 1998 жылы. Әр округтік кеңес бір округқа сәйкес келеді, және әр округқа бірнеше муниципалитет кіреді. Округтік кеңестер мен муниципалитеттер жергілікті басқаруда әртүрлі рөлдер мен жауапкершіліктерге ие. Денсаулық сақтау, қоғамдық көлік және белгілі бір мәдени мекемелер округтік кеңестермен басқарылса, жалпы білім беру, сумен жабдықтау, қоқыс шығару, қарттарға күтім және құтқару қызметтерін муниципалитеттер басқарады. Готланд – тек бір муниципалитеті бар округтік кеңес болып табылатын ерекше жағдай, және округтік кеңес пен муниципалитеттің функцияларын бір ұйым атқарады.

Украина

Украинада округ (повіт) 14 ғасырдың екінші жартысында Польшаның украиндық жерлерінде, ал 18 ғасырда Ресей империясының билігіндегі Казак Гетмандығында, Слободская Украинада, Оңтүстік Украинада және Оң жағалау Украинада енгізілді. 1913 жылы Ресей империясының украин халқы қоныстанған аумақтарында 126 округ болды.

Ұлыбритания

Ұлыбритания бірнеше метрополиялық және метрополиялық емес округтерге бөлінеді. Сонымен қатар, Англияның тарихи округтеріне негізделген, шағын метрополиялық емес округтерді географиялық аймақтарға біріктіретін рәсімдік округтер де бар. 1974 жылы 1889 жылы енгізілген әкімшілік округтер мен округтік қалалар жүйесі метрополиялық және метрополиялық емес округтермен алмастырылды. Округтар, әдетте, Статистикалық аумақтық бірліктер номенклатурасының (NUTS 3) 3-ші деңгейіне жатады. 1965 және 1974–1975 жылдары Англия мен Уэльстегі жергілікті басқарудың ірі қайта ұйымдастырылуы бірнеше жаңа әкімшілік округтерді құрды, мысалы, Херефорд және Вустершир (1998 жылы қайта таратылып, аумақтарының бір бөлігі Херефордшир және Вустершир тарихи округтеріне қайтарылды) және ірі қалалық аймақтарға негізделген бірнеше жаңа метрополиялық округтер құрылды. Шотландияда округ деңгейіндегі жергілікті басқару 1996 жылға дейін болған үлкен аймақтармен алмастырылды. Қазіргі Шотландия, Уэльс, Солтүстік Ирландия және Англияның көп бөлігіндегі жергілікті басқару кішкентай біртұтас билік органдарына қарай ұмтылуда: бұл жүйе 1960 жылдардағы Редклиф Мод есебінде Ұлыбританияның көп бөлігі үшін ұсынылған жүйеге ұқсас. "Округ" атауын нормандықтар енгізді, ол граф (феодал) басқаратын аумақты білдіретін нормандық терминнен шыққан. Бұл нормандық "округтары" саксондық графстволардың өзі болды және олар саксондық аттарын сақтап қалды. Эссекс, Сассекс және Кент сияқты бірнеше дәстүрлі округтер Ұлы Альфредтің Англияны біріктіруінен бұрын пайда болған және бастапқыда көбінесе тәуелсіз патшалықтар болған (дегенмен, Ұлыбритания аралындағы ең маңызды саксондық патшалық, Альфредтің өзінің Уэссекс патшалығы, енді ешқандай түріде сақталмаған).

Англия

Англияда, англосаксон дәуірінде, графтықтар салық жинау үшін пайдаланылатын аумақтар ретінде құрылды және әдетте олардың орталығында бекінілген қала орналасқан. Бұл қала графтық қала немесе кейіннен округтік қала деп аталды. Көп жағдайда графтықтар өз графтық қалаларының атымен аталатын (мысалы, Бедфордшир), бірақ Камберленд, Норфолк және Саффолк сияқты бірнеше ерекшеліктер бар. Кейбір басқа жағдайларда, мысалы, Букингемширде, қазіргі округтік қала графтықтың атын алған қаладан өзгеше. (Біріккен Корольдіктің графтықтарының топонимикалық тізілімін қараңыз). Англиядағы көптеген метрополитен емес графтықтар графтық кеңестермен басқарылады және әрқайсысы өз кеңесіне ие метрополитен емес аудандарға бөлінеді. Ұлыбританиядағы жергілікті билік органдары әдетте білім беру, шұғыл қызметтер, жоспарлау, көлік, әлеуметтік қызметтер және басқа да көптеген функцияларға жауапты. 1974 жылға дейін Англия графтықтарының шекаралары уақыт өте келе аз өзгерді. Орта ғасырларда Лондон, Бристоль және Ковентри сияқты бірқатар маңызды қалалар өздерінің графтық мәртебесін алды, сондай-ақ Айлендшир сияқты көптеген шағын эксклавтар құрылды. 1844 жылы осы эксклавтардың көпшілігі айналасындағы графтықтарға қосылды.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландияда 1973 жылы алты округтік кеңес, олардың округтері емес, таратылып, олардың орнына 26 жергілікті басқару ауданы құрылды. Көптеген мәдени және басқа да мақсаттар үшін дәстүрлі алты округ күнделікті қолданыста қалыптасты.

Шотландия мен Уэльс

Уэльстің он үш тарихи округі 1539 жылы заңмен бекітілді (бірақ Пемброкшир сияқты округтер 1138 жылдан бері бар), ал Шотландияның көптеген округтері одан кем емес көнелікке ие. Уэльс тілінде округ деген сөз – "сэр", ол ағылшын тіліндегі "shire" сөзінен шыққан. Бұл сөз Уэльсте округтерді атау үшін ресми түрде қолданылады. Гейл тілінде шотландтың дәстүрлі округ атаулары көбінесе "шерифтік" деген мағынаны білдіретін "siorramachd" деген белгімен ажыратылады, мысалы, Siorramachd Earra ghaidheal (Аргилшир). Бұл термин шотланд құқықтық жүйесінде шерифтің билігімен сәйкес келеді.

Канада

Онтарио және Квебек провинциялары, сондай-ақ бұрынғы Нова-Скотияда жергілікті өзін-өзі басқарудың екі деңгейлі жүйесі бар, онда округтер жоғары деңгейдегі муниципалитеттер рөлін атқарады. Манитоба және Саскачеван ауылдық муниципалитеттерге бөлінген. Солтүстік-Батыс территориялары мен Нунавут аймақтарға бөлінген; алайда, бұл аймақтардың жалғыз мақсаты – аумақтық үкіметтік қызметтерді тиімді ету, және олардың өз үкіметтері жоқ. Ньюфаундленд және Лабрадор, Юкон провинциялық/территориялық үкімет пен олардың муниципалитеттері арасында екінші деңгейдегі әкімшілік бөліністері жоқ.

Нью-Брансуик пен Принс-Эдвард аралы

Нью-Брансуик және Принс-Эдвард аралы округтері тарихи маңызы бар және бүгінде өздеріне жеке үкіметтері жоқ. Дегенмен, Канада Статистикасы оларды халық санағының бөлімдері ретінде, ал жергілікті тұрғындар географиялық анықтамалар ретінде пайдаланады.

Онтарио

Оңтүстік Онтарионың негізгі әкімшілік бөлінісі – 22 округ, олар ауылдық және орташа тығыздықтағы аймақтарға шектеулі коммуналдық қызметтерді ұсынатын жоғары деңгейдегі жергілікті басқару органдары. Олардың құрамында көптеген коммуналдық қызметтерді ұсынатын қалалар, кенттер, ауылдар және басқа да елді мекендер бар. Бұл Солтүстік Онтарионың 10 ауданынан өзгеше, олар географиялық бөліністер болып табылады, бірақ жергілікті басқару органдары емес. Дегенмен, олардың ішінде жергілікті басқару органдары бар қалалар мен басқа да елді мекендер орналасқан. Халықтың төмен тығыздығы және аумақтың үлкендігі үкіметтің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеуіне маңызды әсер етеді. Солтүстік және Оңтүстік Онтариодағы қалалардағы қалалық тығыздық, басқа екі жергілікті құрылымның бірі болып табылады: өңірлік муниципалитеттер (бұрынғы округтердің қайта құрылымдалған, жоғары деңгейдегі нысандары) немесе бір деңгейлі муниципалитеттер.

Квебек

Квебектің округтері неғұрлым дұрысы "Аймақтық округтік муниципалитеттер" (municipalités régionales de comté) деп аталады. Облыстың бұрынғы нақты округтері 1980-ші жылдардың басында тоқтатылды.

Альберта

Альбертадағы округ бұрын бір деңгейлі муниципалдық жүйедегі атау түрі болған; бірақ 1990 жылдардың ортасында Округ заңы күштен жойылғанда, Муниципалдық басқару туралы заң бойынша бұл атау "муниципалдық аудан" деп ресми түрде өзгертілді. Дегенмен, сол кезде жаңа "муниципалдық аудандарға" өздерінің ресми атауларында "округ" сөзін қолдануға рұқсат берілді. Осының салдарынан, Альбертада "округ" және "муниципалдық аудан" терминдері бір-бірімен мағыныс жағынан үйлеседі – бұл муниципалдық ауданнан өзгеше, дербес муниципалдық мәртебе емес. Сондықтан, Альбертаның Муниципалдық істер басқармасы муниципалдық аудандарға ресми атауларында "округ" деп өзгеруге мүмкіндік береді, бірақ кейбіреулері "муниципалдық аудан" атауын сақтап қалуды жөн көрді. Альбертадағы "муниципалдық аудандардың" көп бөлігі "округ" деп аталады.

Британдық Колумбия

Британдық Колумбияда әділет жүйесі қажеттілігі үшін округтер бар, бірақ олар басқа үкіметтік функцияларды атқармайды. Басқа барлық мемлекеттік қызметтерді ұсыну үшін провинция жоғары деңгейдегі өңірлік округтерге бөлінеді, олар өз кезегінде ішінара тәуелсіз жергілікті муниципалитеттерге және тікелей өңірлік округтер басқаратын инкорпорацияланбаған сайлау аймақтарына бөлінеді.

Манитоба

Манитоба провинциясы қаумалдарға бөлінген, алайда бұл қаумалдар 1890 жылы таратылды.

Жамайка

Ямайка 14 қаруға бөлінеді, олар 3 тарихи графтыққа топтастырылған: Корнуолл, Миддлсекс және Суррей.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ штаттарындағы округтер – олардың шекаралары белгіленген штаттың әкімшілік немесе саяси бөлімшелері болып табылады. Сонымен қатар, АҚШ Халық санағы бюросы округтерге ұқсас, бірақ басқаша аталатын жерлерді сипаттау үшін «округке тең» терминін қолданады. Бүгінде АҚШ-ты 3142 округ және округке теңестірілген аумақтар құрайды, олардың саны Делавэрде 3-тен Техаста 254-ке дейін жетеді. АҚШ-тың 50 штатының 48-і «округ» терминін пайдаланады, ал Аляска мен Луизиана сәйкесінше «аудан» және «приход» терминдерін қолданады. Филадельфия және Сан-Франциско сияқты біріктірілген қала-округтар қала мен округтің бірігуі арқылы құрылады. Керісінше, Балтимор, Сент-Луис және Вирджиния штатындағы барлық қалалар сияқты тәуелсіз қалалар заңды түрде ешқандай округке бағынбайды, яғни, мұндай жерлерде консолидацияланған қала-округтармен салыстырғанда тіпті формалды түрде де округ жоқ. Кез келген штаттың құзырына бағынбаған Колумбия округін АҚШ Халық санағы бюросы бір округке тең деп есептейді. Массачусетс штатының аумағы Пенсильвания штатының ең ірі округтерінен де әлдеқайда кішкентай болғанымен, әрқайсысы сот және түзету мекемелерінің жұмысын ұқсас етіп ұйымдастырады. Көптеген округтардың округ орталығы болады: әкімшілік функциялар орындалатын қала, кент немесе басқа да аталатын жер. Жаңа Англия штаттарының кейбіреулері «округ орталығы» деген мағынада «шир қаласы» терминін қолданады. Миссисипи штатының Харрисон округі сияқты бірнеше округтарда екі немесе одан да көп округ орталығы бар, олар көбінесе округтің қарама-қарсы жақтарында орналасқан, бұл саяхаттың қиын болған заманға дейін барады. Вирджиниядағы барлық қалалар тәуелсіз, сондықтан кейбіреулері округтің құрамына кірмесе де округ орталығы ретінде қызмет етеді. Мысалы, тәуелсіз Феерфакс қаласы Феерфакс округінің орталығы, ал Салем – Роанок округінің орталығы болып табылады.

Австралия

Австралияның шығыс штаттарында жер тілімдерін басқаруда округтер пайдаланылады. Олар әдетте мемлекеттік басқару деңгейімен сәйкес келмейді, бірақ жер учаскелерін анықтау үшін қолданылады. Австралиядағы бір пошта индексін бөлісетін жергілікті қауымдастықтар көбінесе қала шеттері немесе жергілікті аудандар деп аталады. Көптеген көршілес қала шеттеріне бір жергілікті басқару органы – кеңес қызмет көрсетеді, оның құзыреті ресми түрде жергілікті басқару аймағы (LGA) деп аталады. LGA басқа елдердегі округтар сияқты қызмет етеді, бірақ штатқа/аймаққа және аймаққа байланысты "қала", "муниципалитет", "шир", "барроу", "қалашық", "аудан" немесе жай ғана "кеңес" деп аталады. Ол коммуналдық қызметтерді атқарады және жерді пайдалануға рұқсаттарды реттейді, бірақ заң шығару немесе құқық қорғау өкілеттігіне ие емес.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия 1876 жылы провинцияларын таратып жібергеннен кейін, басқа елдердегідей округтер жүйесі енгізілді және ол 1989 жылға дейін сақталды. Оларда қалалар мен борыштардағыдай әкімдер емес, төрағалар болды; көптеген заңнамалық қағидалар (мысалы, жерлеу және жер учаскелерін бөлуді бақылау сияқты) округтер үшін өзгеше болды. 20-шы ғасырдың екінші жартысында көптеген округтер жақын орналасқан қалалардан артық халықты қабылдады. Осының нәтижесінде олардың бірігуіне байланысты аудан (мысалы, Роторуа) құрылды немесе аудан (мысалы, Ваймаири) немесе қала (мысалы, Манукау қаласы) атауы өзгертілді. 1974 жылғы Жергілікті Өзін-Өкіметтендіру Заңы қалалық, аралас және ауылдық кеңестерді бір заңнамалық аяға біріктіру процесін бастады. Осы Заң бойынша жүзеге асырылған маңызды қайта ұйымдастырулар 1989 жылғы өзгеріске алып келді, ол елді (бірін бірі жаппай баспайтын) қалалар мен аудандарға бөлді және барлық округтерді жойды, бірақ Чатэм аралдары округі осы атпен тағы 6 жыл өмір сүрді, содан кейін «Чатэм аралдары кеңесі» аясында «Территория» мәртебесіне ие болды.

Аргентина

Аргентина провинциялары Буэнос-Айрес провинциясын қоспағанда, департаменттерге (ланг-эс) бөлінеді, онда олар партиялар (partidos) деп аталады. Буэнос-Айрес автономиялық қаласы коммуналарға (comunas) бөлінеді.

Бразилия

Бразилия штаттары 2017 жылы "жақын географиялық аймақтарға" (regiões geográficas imediatas) ауыстырылғанша микроаймақтарға (microrregiões) бөлінген болатын.