Кіріспе

Торонто қалалық тас жолы Дон Доласы парк жолы (DVP) – Торонтодағы муниципалды тас жол, Онтарио, Канада, ол Торонто қаласының орталығындағы Гардинер тас жолын 401-ші тас жолмен байланыстырады. 401-ші тас жолдан солтүстікке қарай ол 404 тас жолы ретінде жалғасады. Парк жолы Дон өзені аңғарының саябақтары арқылы өтеді, содан кейін осылай аталады. Ол өзінің барлық ұзындығы бойынша максималды жылдамдық шегі бар. Жолының көп бөлігінде алты жолақты, ал Солтүстік Йорк Миллс жолынан солтүстікке қарай сегіз жолақты және Шығыс даңғылынан оңтүстікке қарай төрт жолақты. Муниципалдық жол ретінде оны Торонто полиция қызметі бақылайды. Парк жолы – Гардинер тас жолынан кейін Метрополитен Торонто (Метро) салған екінші тас жол. Жоспарлау 1954 жылы, Метро құрылған жылы басталды. Бірінші бөлігі 1961 жылы ашылды және 1966 жылдың соңына дейін Шеппард даңғылына дейінгі барлық жол аяқталды. Блур көшесінің оңтүстігінде парк жолы қолданыстағы жолдардың үстінен салынған. Блур көшесінің солтүстігінде ол аңғар арқылы жаңа бағытта салынды, бірнеше төбелерді алып тастауды, Дон өзенін бұруды және орманды тазартуды қажет етті. Эглинтон даңғылының солтүстігінде парк жолы бұрынғы Вудбин даңғылының бағытымен солтүстікке қарай 401-ші тас жолға дейін жалғасады. Стилс даңғылын кеңейтуді провинция өз қолына алды және оны 404 тас жолы ретінде салды, ол Шепард пен 401-ші тас жол арасындағы Метро салған бөлігін де қамтыды. Парк жолы бірнеше муниципалды және провинциялық солтүстік-оңтүстік тас жолдарының бірі болып жоспарланды. Басқалары, Spadina тас жолы (Allen Road) және 400-ші тас жолының оңтүстікке қарайғы кеңейтілуі қоғамдық қарсылықтан кейін тоқтатылды, парк жолы қала орталығын Метроның солтүстік аймақтарымен байланыстыратын жалғыз солтүстік-оңтүстік тас жолы ретінде қалды; Гардинер тас жолына жалғастыратын жалғыз солтүстік-оңтүстік тас жолы – Торонтоның батыс жағындағы 427-ші тас жол. Тас жолдағы көлік қозғалысы көбінесе күніне 60 000 көлікке арналған қуатын асып түседі. Бүгінде кейбір бөліктерінде күніне орта есеппен 100 000 көлік жүреді және сағаттар бойы көлік тығырыны байқалады. Тас жолды аймақтық транзиттік автобустар да пайдаланады, олар баяу қозғалатын көліктерді озу үшін арнайы жолақтарға кіре алады. Жергілікті тұрғындар тас жолын "Дон Доласының тұрақ орны" деп атайды, себебі көліктердің көп болуына байланысты. 2023 жылдың қарашасында муниципалдық және провинциялық үкіметтер Дон Доласы парк жолы мен Гардинер тас жолының жауапкершілігін провинцияға беру туралы алдын ала келісімге келді және екеуі де провинциялық тас жолдар ретінде сақталатын болады.

Маршрут сипаттамасы

Дон аңғарының саябақ жолы Торонтоның орталығында Дон өзенінің сағасына жақын Гарднер автожолымен қосылысынан басталады. Одан бастап, саябақ жолы өзен мен шығыстағы дамыған қала арасында, аңғардың шығыс жағалауымен солтүстікке қарай созылады. Қаланың оңтүстік, ескі бөлігінен кейін аңғар кеңейеді және саябақ жолы өзен бойындағы саябақтар арқылы Дон Миллс жолына дейін жалғасады. Бұл бағыт аңғардан шығып, Еглинтон даңғылымен бірігіп, қайтадан аңғарға түсіп, Милн-Холлоу саябағы арқылы Лоренс даңғылына дейін өтеді. Саябақ жолы Йорк Миллс жолымен қиылысып, 401-ші тас жолда аяқталады, ал физикалық жол 404-ші тас жол ретінде жалғаса береді.

Форкстан оңтүстікке қарай

Дон өзенінің сағасына жақын оңтүстік бөлігінде парквей, көк жағалау бульварымен және бульвардың үстінен өтетін Гардинер тас жолымен бірнеше деңгейлі тораптан басталады. Гардинер-Дон аңғары пандустары Гардинер тас жолының парквейден батысқа қарай созылатын бөлігіне қосылуды қамтамасыз етеді. Парквейден Гардинерге шығысқа қарай немесе одан шығысқа қарай өтуге болмайды (Гардинердің шығыс бөлігінде 2021 жылы басталған жаңарудан бұрын, Гардинер Дон өзенін кесіп өткеннен кейін, 2002-2021 жылдары Логан даңғылының пандусы арқылы көк жағалау бульварымен бірігіп, аяқталар еді. Бұрын, 1966-2001 жылдары жоғарылатылған Гардинер Лесли көшесіне дейін созылған және Гардинер Шығыс деп аталған). Парквейдің оңтүстікке қарай бағытталған қатарынан шығысқа қарай сапар жасау үшін жүргізушілер көк жағалау бульварымен қиылысатын сигналдық қиылысқа шығатын пандус арқылы шығуы керек. Гардинердің солтүстігінде Канада Ұлттық темір жолы (CNR)/GO Торонто темір жолының виадугі парквейден өтеді. Гардинер-Дон аңғары үшін екі жолақты пандустар виадук астындағы жер деңгейінен Гардинердің биіктігіне дейінгі биіктік айырмасын көтереді. Көк жағалау-Дон аңғары пандустары үшін үдеу және тежеу жолақтары виадук астында жалғасады. Шығыс даңғылының виадугынан солтүстікке қарай шығатын және кіретін пандустар бар, олардың әрқайсысы екі қатарға бір жолақ қосады. Тас жол солтүстікке қарай жалғасады, Дон өзені тас жол мен Бейвью даңғылының арасында орналасқан. Парквей Дундас және Джеррард көшелерінің астынан өтіп, Ривердейл паркіне қарай «Дон жазықтары» платосына көтеріледі. Бұл бөлімде тас жолдың биіктігі өзен деңгейіне жақын және қатты жаңбырдан кейін су басу қаупі бар, мысалы, 2010 жылдың маусым айында болғандай. Ривердейл паркінен солтүстікке қарай аңғар едәуір кеңейеді. Тас жол аңғардың еденінен көтеріліп, Блур көшесін Данфорт даңғылымен байланыстыратын және метро желісі бар биік Принс Эдвард виадугының астынан өтеді. Тас жол аңғардың шығыс қабырғасымен бірнеше шақырым бойы көтеріліп, төмендеп жүреді. Бұл жол кейінірек Crosstown тас жолы жобасының шығыс соңы ретінде ұсынылды. Торонто қаласы қарсылық білдірген бұл тас жол ешқашан салынбады: ол Spadina тас жолы аяқталғаннан кейін ғана салынуға арналған, ол 1971 жылы тоқтатылды. Bayview-Bloor торабынан солтүстікке қарай, тас жол Pottery Road көшесінен өтеді. Шығыс жағында тарихи ғимараттар мен бұрынғы өнеркәсіптік алаң, түпнұсқа «Дон Миллс» орналасқан Todmorden Mills бар. Жақын маңдағы тоған – парквей құрылысымен бөлінген Дон өзенінің бөлігі. Солтүстікке қарай, батысқа қарай, тас жол Beechwood Avenue көшесін кесіп өтетін жерде, қалпына келтіру орны – Crothers Woods орналасқан. Тас жол аңғардың оңтүстік жиегімен шығысқа қарай жалғасады. Тас жол Leaside Bridge көпірінің астынан өтетін кезде қарсы қатарлар бөлінеді, оңтүстікке қарай бағытталған қатарлар төменгі деңгейде орналасқан. Қатарлар «Дон салаларында» Дон Миллс жолының торабына жақындағанда қайта бірігеді. Дон Миллс жолының шығысында жолдың екі жағында адам тістеріне ұқсайтын бірнеше үлкен ақ мүсіндер орнатылған. «Жоғарлатылған ылғалды жерлер» деп аталатын мүсіндер «эко-өнердің» үлгісі болып табылады және ескерткішке айналды. Мүсіндер бетонға ұқсайды, бірақ пластиктен жасалған және пластикалық қалдықтар мен ылғалды алқап өсімдіктерімен толтырылған. Мүсіндер су сүзгісі ретінде жұмыс істейді, Дон өзеніндегі ластаушы заттарды жояды. Мүсіндер 1998 жылы орнатылған, ал ылғалды алқап өсімдіктері 1999 жылы қосылған. Eglinton көшесінен өтетін тас жол батыс жағында бизнес-парк пен шығыс жағында Concorde Place коммерциялық және кондоминиумдық даму арқылы өтеді. Тас жол Шығыс Дон аңғарына қайтадан төмендей бастайды. Ол Wynford Drive және екі темір жолдың (CPR Midtown желісі және CNR/Richmond Hill GO желісі) астынан өтеді, содан кейін Онтариодағы қалған бірнеше үш деңгейлі тораптардың бірі Лоуренс авеню шығысына жетеді. Бұл аймақ Милн-Холлоу деп аталады, ол жартылай орманды, ал жердің бір бөлігі табиғатты қорғау аймағы болып табылады. Лоуренс даңғылының астынан өтіп, шығыс Дон өзенінен өтіп, тас жол аңғардан тағы бір рет көтеріле бастайды. Тұрғын үй аудандары жолдың екі жағында орналасқан, Лоуренстің солтүстігінен 401 тас жолына дейін шудан қорғайтын кедергілермен тас жолдан оқшауланған. Ол аңғардың жоғарғы жағына жетеді және жолдың соңғы провинциялық бақылауы басталғаннан кейін, жоғары көтеріліп, Йорк Миллс жолы мен Underpass Gate арқылы өтеді. 401 тас жолымен (облыс құрылысына жауапты) кеңейтілген торапта солтүстікке қарай бағытталған қатарлар екі тармаққа бөлінеді: екі сол қатар солтүстікке қарай 404 тас жолы ретінде жалғасады, ал қалған үш қатар 401 тас жолының батыс және шығыс бағыттарына шығады. 401 тас жолымен тораптан солтүстікке қарай, парквейдің бұрынғы бөлігі Sheppard Avenue көшесімен торапқа дейін жалғасады (бұл бөлік және Sheppard көпірі Metro құрылысымен салынған), ол 1977 жылы 404 тас жолының бөлігі ретінде қосылып, 2000 жылдардың басында қысқа ұзын және жылдам қатарлармен кеңейтілді.

Жол қозғалысы камералары

Парквейдің бүкіл ұзындығы бойынша 1994 жылы орнатылған RESCU Жол қозғалысын басқару жүйесі қолданылады. Өңірлік тас жолдардағы ұқсас COMPASS жүйесі сияқты, RESCU жол төсеміне орнатылған сенсорларды, жол қозғалысын бақылайтын камералармен және өзгермелі хабарлама белгілерімен (6 тұрақты және 10 портативті) біріктіреді, олар жүргізушілерді апаттар, жол жағдайы және алдағы жабылулар туралы хабардар етеді. Бұл жүйе парквей бойындағы қозғалысты басқару құралы ретінде пайдаланылады. RESCU жол қозғалысын бақылайтын камералары парквей бойында белгілі бір аралықта орналасқан. Торонто қаласы басқаратын камераларды телеарнадан және интернеттен көруге болады. Камералар тіреулерге орнатылған және бір бағытқа бекітілген. Парквейде 16 камера орналасқан. Көбісінде солтүстік және оңтүстік бағыттағы қозғалысты бақылайтын камералар бар. RESCU операторлары камераларды төтенше жағдайларда бақылайды, ал жергілікті радио және телеарналар жол жағдайы туралы хабарлар үшін бұл қызметті пайдаланады.

Тарих

Дон аңғарының көп бөлігін өзгерткен Дон аңғары жолының (Don Valley Parkway) құрылысы зор жоба болды. Дон өзенінің сағасына жақын және қазіргі Лисайд көпірі ауданында өнеркәсіптік аймақтар болғанмен, аңғардың тік беткейлері ірі қалалық құрылысты шектеген жерлерде табиғи аймақтар сақталды. Торонтоның соғыстан кейінгі даму кезеңі қала орталығына жаңа автомобиль жолын салуға түрткі болды, ал аңғар арқылы өтетін бағыт, қолданыстағы құрылыстарды экспроприациялаудан (иемденуден) аулақ болу және Торонто агломерациясы аймағында жаңа дамуға мүмкіндік беру үшін таңдалды. Алты қатарлы тас жолдың құрылысы аңғардың ландшафтын өзгертті, төбелерді бұзды, басқа да топырақ жұмыстарын жүргізді және Дон өзенінің арнасын өзгертті. Құрылысы аяқталғаннан бері жолға маңызды өзгерістер енгізілген жоқ, тек Уинфорд драйвында (Wynford Drive) жартылай торап қосылды және инфрақұрылымы қазіргі стандарттарға сәйкес жаңартылды.

Болашақ

2010 жылғы қалалық сайлау кезінде мэрлік кандидат Сара Томсон Гардинер экспресс-жолы мен Дон доласы парк-жолына жол төлемі енгізуді ұсынды, бұл қала бойынша сыншылар мен қолдаушылар тарапынан пікірлерге орын берді. Қазіргі уақытта парк-жолдың оңтүстік бөлігін өзгерте алатын екі жоба жүзеге асырылуда. Waterfront Toronto компаниясы Гардинер экспресс-жолының Джарвис көшесінен шығысқа қарай ауыстырылуын, модификациялануын немесе алынып тасталуын бағалау үшін экологиялық сараптама жүргізіп жатыр. Бұл жағдайда парк-жол Лейк Шор бульварымен аяқталады. Торонто қаласы Гардинер-Дон доласы парк-жолының байланысын, жаңартылған кіреберістермен сақтап қалу туралы шешім қабылдады. Екінші ұсыныс, Дон өзенінің табиғи жағдайын қалпына келтіру және Порттық жерлерді су тасқынынан қорғау жобасы деп аталады, ол Дон өзенінің табиғи аузын Торонто портына, айналасындағы саябақтармен бірге қайта құруды көздейді. Жобаны Торонто және аймақ қорғау басқармасы мен Waterfront Toronto басқарады. Парк-жол мен Гардинер экспресс-жолы арасындағы кіреберістер Дон өзенінің арнасынан тікелей өтеді. 2016 жылдың соңында Торонто қаласы мен қала әкімі Джон Тори тас жолға, сондай-ақ Гардинер экспресс-жолына жол төлемі енгізуді қарастырды, бұл тас жолды күтіп-ұстау шығындарын жабуға және қоғамдық көліктің құрылысын қолдауға бағытталған болатын. Алайда, бұл жоспар Онтарио үкіметі тарапынан қабылданбады. 2023 жылдың қараша айында қалалық және провинциялық үкіметтер Дон доласы парк-жолы мен Гардинер экспресс-жолын провинцияға беру және оларды провинциялық тас жолдар ретінде ұстап тұру туралы келісімге келді.

Танымал мәдениетте

Канадалық рок тобы Rush-тың "Subdivisions" әніне түсірілген бейнеклипте DVP көріністері бар. Пунк-рок тобы PUP-тің "DVP" әні Дон Доли Парквейінің құрметіне аталған, ал оның мәтінінде осы тас жол туралы айтылады.