Ньютон Мур: Австралия саяхатшысы, саяси қайраткер және әскери шендісі
Newton Moore
Ньютон Мур: Австралия саяхатшысы, әскери шенді, Батыс Австралияның премьер-министрі (1906-1910). Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, Ұлыбритания парламентінің депутаты болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралия армиясының офицері және саясаткері (1870–1936)
Australian army officer and politician (1870–1936)
Генерал-майор сэр Ньютон Джеймс Мур (17 мамыр 1870 – 28 қазан 1936) – австралиялық саясаткер, кәсіпкер және армия офицері. Ол 1906 жылдан 1910 жылға дейін Батыс Австралияның сегізінші премьер-министрі болды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін 1918 жылдан 1932 жылға дейін Ұлыбританияның Парламентінің Төменгі палатасының депутаты болды. Ол сэр Родни Мурдың әкесі.
Major General Sir Newton James Moore, (17 May 1870 – 28 October 1936) was an Australian politician, businessman and army officer. He served as the eighth Premier of Western Australia from 1906 to 1910 and, following service in the First World War, was a member of the House of Commons of the United Kingdom from 1918 to 1932. He was the father of Sir Rodney Moore.
Ерте өмір және мансап
Ньютон Мур Батыс Австралияның Фримантл қаласында туған. Ол аукционшы, кейін Бунбери қаласының мэрі болған Джеймс Мур мен мектеп мұғалімі Элизабет Доусонның ұлы. Бунберидегі Артур көшесіндегі бастауыш мектепте білім алғаннан кейін, Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласындағы Принс Альфред колледжінде оқыды. 1886 жылы Александр Форресттің геодезист шәкірті болды. 1894 жылы біліктілігін алғаннан кейін Бунбери және оның төңірегінде келісімшарт бойынша геодезист ретінде жұмыс істеді. 1898 жылдың сәуір айында Уильям Лоуридің қарындасы Изабелла Лоуриге үйленді. 1899 жылы Мур Бунбери қалалық кеңесіне сайланды және 1900 жылдан 1904 жылға дейін Бунбери қаласының әкімі болды. 1903 жылы ол орман шаруашылығы жөніндегі корольдік комиссияның мүшесі де болды, ал 1904 және 1905 жылдары Батыс Австралияның муниципалитеттер қауымдастығының президенті болды. Мур Батыс Австралия милициясының құрамында да болды, 1894 жылы BRV (Бунбери атқыштар еріктілері) қатарындағы жекеменшік ретінде әскери қызметін бастады. 1900 жылы капитандыққа дейін көтеріліп, кейіннен WAMI (Батыс Австралия атты әскері) құрамына енгізілген BRV атты әскер бөлімінің құрылуына көмектесті. 1903 жылы Ұлттық Достастықтың қайта ұйымдастырылуынан кейін бөлім 18-ші (WAMI) Австралия жеңіл атты әскері деп аталды. Мур 1908 жылға дейін әрекеттегі командир болып қызмет етті, содан кейін подполковник болып тағайындалды және ресми түрде командирлік лауазымға бекітілді. 1908 жылдың тамызында Мур 5-ші әскери округтік барлау бөлімінің қолбасшысы болып тағайындалды және 1914 жылдың наурызына дейін осы қызметте болды.
Newton Moore was born in Fremantle, Western Australia, son of James Moore, auctioneer and later mayor of Bunbury, and Elizabeth Dawson, schoolteacher. He was educated at Arthur Street Primary School in Bunbury before attending Prince Alfred College in Adelaide, South Australia. In 1886, he was apprenticed as a surveyor to Alexander Forrest. After qualifying in 1894, he worked as a contract surveyor in and around the Bunbury area. In April 1898 he married Isabella Lowrie, sister of William Lowrie. In 1899 Moore was elected to the Bunbury Municipal Council, and was Mayor of Bunbury from 1900 to 1904. In 1903 he was also a member of the Royal Commission on Forestry, and during 1904 and 1905 he was President of the Municipal Association of Western Australia. Moore was also involved in the Western Australian militia, commencing a long career as a private with the BRV (Bunbury Rifle Volunteers) in 1894. By 1900 he had risen to captain and was instrumental in assisting in the formation of the BRV Mounted Infantry Section, which was later incorporated into the WAMI (Western Australian Mounted Infantry). After the Commonwealth reorganisation of 1903, the unit was renamed the 18th (WAMI) Australian Light Horse. Moore served as acting commander until 1908, when he was promoted to lieutenant colonel and officially appointed the commanding officer. In August 1908, Moore was appointed commanding officer of the 5th Military District Intelligence Section, where he remained until March 1914.
Мемлекеттік саясат және премьер
1901 жылы Мур Батыс Австралияның Бунбери заң шығарушы ассамблеясының мандатына үміткер болды, бірақ сәттілікке ие болмады. 1904 жылы ол қайтадан сайлауға қатысып, жеңіске жетті. 1905 жылдың тамызында ол Корнтвейт Расон үкіметінде Жер және Ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды. 1906 жылдың 7 мамырында Расон отставкаға кеткеннен кейін, ол Батыс Австралияның премьер-министрі болды. 36 жасында ол сол кездегі ең жас премьер-министр атанды. Ол осы лауазымға тағайындалған ең тәжірибесіз саясаткер болып қала береді, себебі тағайындалған кезде парламентте екі жылдан да аз қызмет еткен. Мур премьер ретінде ауыл шаруашылығын дамытуға басымдық берді. Ол жеке өзі Жер және Ауыл шаруашылығы портфелін сақтап, шаруаларға арзан жер беру саясатын жүргізді. Оның үкіметі Астық белдеуінің негізін қалады және консервативті Заң шығарушы кеңестің қарсылығына қарамастан, мемлекетті Кіріс және Жер салығы арқылы Австралияның қалған бөлігімен үйлестірді. 1907 жылдың қыркүйегінде Заң шығарушы кеңеспен туындаған даудан кейін Мур премьер-министр лауазымынан кетті. Алайда, губернатор Бедфорд оның отставкасын қабылдамады және ертерек таратуға да келіспеді, сондықтан Мур лауазымына қайта оралды. 1908 жылы Мур Либералдық партияны тағы бір сайлау жеңісіне жеткізді. Мемлекет бұрынғы бес жылдың ішінде тоғыз премьер-министрді көргендіктен, бұл ұзаққа созылған тұрақсыздықтан құтылудың мүмкіндігі болды. Мур 1909 жылдың 14 мамырынан 1909 жылдың 30 маусымына дейін Әділет министрі болды, содан кейін Ауыл шаруашылығы және Жер портфелінен, сондай-ақ Әділет портфелінен бас тартып, Колониалдық қазынашы лауазымын иеленді. 1910 жылдың 16 қыркүйегінде Мур денсаулығының нашарлауына байланысты Премьер-министр және Колониалдық қазынашы лауазымынан кетті.
In 1901, Moore contested the Western Australian Legislative Assembly seat of Bunbury, but was unsuccessful. In 1904 he contested the seat again and won. In August 1905, he was appointed Minister for Lands and Agriculture in Cornthwaite Rason's government. On Rason's resignation on 7 May 1906, he became Premier of Western Australia. At 36 years old, he was at the time the youngest ever premier. He remains the most inexperienced politician ever to hold the office, having served in parliament for less than two years at the time of his appointment. Moore's emphasis as Premier was on agricultural development. He personally retained the Lands and Agriculture portfolio, and pursued a policy of cheap land for settlers. His government laid the foundations of the Wheatbelt, and brought the state into line with the rest of Australia through an Income and Land tax, despite opposition from the conservative Legislative Council. In September 1907, after a dispute with the Legislative Council, Moore resigned as premier. However, Governor Bedford would not accept his resignation, nor would he consent to an early dissolution, so Moore resumed office. In 1908, Moore led the Liberal Party to another election victory. As the state had previously seen nine Premiers in a little over five years, this was a welcome respite from a period of great instability. Moore was Minister for Justice from 14 May 1909 until 30 June 1909, when he relinquished both the Agriculture and Lands portfolio and the Justice portfolio, and took up the office of Colonial Treasurer. On 16 September 1910, Moore resigned as Premier and Colonial Treasurer on the grounds of ill health.
Бас агент және Бірінші дүниежүзілік соғыс
Мур 1908 жылы маусым айында Сент-Майкл және Сент-Джордж орденінің серігі атанды, ал 1910 жылы маусым айында Сент-Майкл және Сент-Джордж орденінің қанатты командоры (Knight Commander) болды. 1911 жылы ақпан айында ол Лондонда Батыс Австралияның бас өкілі лауазымын алу үшін Бунберидегі парламенттік мандатын тастады. 1915 жылы, ол әлі де бас өкіл болып қызмет етіп жатқанда, Австралия үкіметі оны Ұлыбританиядағы Австралия императорлық күштерінің бас қолбасшысы етіп тағайындады. Ол 1917 жылға дейін бұл лауазымды атқарды, осы кезеңде генерал-майор шеніне көтерілді.
Moore was made a Companion of the Order of St Michael and St George in June 1908, and knighted as a Knight Commander of the Order of St Michael and St George in June 1910. In February 1911, he resigned his Bunbury seat to take up the office of Agent General for Western Australia in London. In 1915, while still Agent General, the Australian government appointed him General Officer Commanding Australian Imperial Forces in the United Kingdom. He held that position until 1917, during which time he was promoted to the rank of major general.
Британдық саясат
1918 жылы Мур консервативтік партияның шақыруымен, Австралияның бұрынғы премьер-министрі сэр Джордж Ридтің қайтысынан босаған британдық Сент-Джордж, Ганновер сквері округінің депутаттығына түсуге келісіп, генерал-агент лауазымынан кетті. Ол 1918 жылдың 4 қазанында сайланды. 1918 жылдың 14 желтоқсанында өткен жалпы сайлауда ол Солтүстік Ислингтон округі үшін үміткер болып, жеңіске жетті. 1923 және 1924 жылдары саясаттан үзіліс жасағаннан кейін, 1924 жылдың 29 қазанындағы жалпы сайлауда Ричмонд-на-Темза округін жеңіп алды және 1932 жылдың 13 сәуірінде отставкаға шыққанға дейін оны сақтап қалды. Он жыл бойы ол Төменгі палатаның Тұрақты ережелер комитетінің төрағасы болды. Ол Австралияның көрнекті өкілі ретінде танылды, ал империя мәселелеріндегі оның пікірі британдық министрлер тарапынан жоғары бағаланды. Саясаттан кеткеннен кейін Мур Батыс Австралия мен Канадада мүдделері бар British Empire Steel Corporation компаниясының президенті болды. Ол сондай-ақ бірнеше маңызды компанияның директоры болды. Ол 1936 жылдың 28 қазанында Лондондағы емдеу орталығында операциядан кейін қайтыс болды. Бунберидегі Ньютон Мур жоғары мектебі оның құрметіне аталған.
In 1918, Moore resigned as Agent General after being invited by the Conservative Party to stand for the British House of Commons seat of St George's, Hanover Square, which had been made vacant by the death of former Prime Minister of Australia Sir George Reid. He was elected to the seat on 4 October 1918. In the 1918 general election on 14 December he instead stood for and won the seat of Islington North. After a break from politics in 1923 and 1924, he won the seat of Richmond upon Thames in the general election of 29 October 1924, and held it until his resignation on 13 April 1932. For ten years, he was Chairman of the Standing Orders Committee of the House of Commons. He established himself as an excellent representative of Australia, and his opinion on Empire matters was highly valued by British ministers. After retiring from politics, Moore became President of the British Empire Steel Corporation, a company with interests in Western Australia and Canada. He was also a director of several important companies. He died on 28 October 1936 at a nursing home in London, following surgery. Newton Moore Senior High School in Bunbury is named after him.