Генри Паркс: Австралия Федерациясының Әкесі

Кіріспе

Австралиялық саясаткер (1815–1896), тарих профессоры және авторы, сэр Генри Паркс (27 мамыр 1815 – 27 сәуір 1896)

Паркс 1889 жылы өзінің әйгілі Тентерфилд сөйлемін жасады, оның нәтижесінде 1890 жылы федералдық конференция және 1891 жылы Конституциялық конвенция өтті. Бұл Австралияның бірігуіне әкелген кездесулер сериясының біріншісі болды. Ол 1896 жылы қайтыс болды, бұл процесс аяқталуға бес жыл қалғанда. Өмірінде "Таймс" газеті оны "Австралия саясатындағы ең беделді тұлға" деп сипаттады. Альфред Дикин сэр Генри Паркстің кемшіліктері болғанын, бірақ оның "парламентте өзінің табиғи аренасын тапқан, өзін-өзі тәрбиелеген, зор миы бар титан" екенін айтты.

Ерте өмір

Паркс Уорвикширдегі (Англия) Канлиде (қазір Ковентридің маңы) дүниеге келді және жақын орналасқан Стоунли ауылында крещениеден өтті. Оның әкесі Томас Паркс шағын фермерлік шаруашылықпен айналысты. Оның анасы Марта Фальконбридж 1842 жылы қайтыс болды, және ол Жаңа Оңтүстік Уэльстегі үйіне оның есімін берді. Ол формальды білім аз алды, және ерте жасында күніне 4 пенс жалақымен арқан өру жұмысына орналасты. Оның келесі жұмысы кірпіш зауытында болды, ол оны «суықтан қорғайтын киімдері жоқ, патшайымның жолында тас сындыру» деп сипаттады. Содан кейін ол Бирмингемде сүйек және азу тісін өңдейтін Джон Холдингтің шәкірті болды, және шамамен 1832 жылы Бирмингем саяси одағына қосылды. Сол кезден 1838 жылға дейін ол жұмысшы табының тұрмыс жағдайын және еңбек шартын жақсартуға бағытталған саяси қозғалыстармен байланыста болды. Жастығында Паркс көп оқып өзін білімді етті, сонымен қатар поэзияға қызығушылық танытты. 1835 жылы ол жергілікті қасаптың қызы Кларинда Варниге арналған өлеңдер жазды (кейіннен олар оның алғашқы өлеңдер жинағына енді). 1836 жылдың 11 шілдесінде ол Кларинда Варниге үйленді және бір бөлмелі үйде тұруға көшті. Паркс Бірмингемде жеке кәсібін бастады және асықпай тіршілік табу үшін күресті. Ол 1868 жылдың қыркүйегінде Мартин үкіметінен кетті, және келесі үш жарым жыл бойы лауазымда болмады. Робертсон үкіметінің алғашқы жылында ол сенімсіздік білдіретін ұсыныс жасады, бірақ ол төрт дауыспен жеңіліске ұшырады. Паркс парламенттегі ең белгілі тұлғалардың бірі болды, және 1869 жылғы сайлауда Шығыс Сидней округінен көп дауыспен жеңіске жетті.

Отставка, қайта сайлану және бірінші премьер-министр қызметі

1870 жылы Генри Паркс қайтадан қаржылық қиындыққа түсіп, орнынан бас тартуға мәжбүр болды. Ол салыстырмалы түрде ірі саудагер болып жұмыс істеген, төлемсіз деп жарияланғанда 32 000 фунт стерлингтік қарызы мен 13 300 фунт стерлингтік мүлкі болған. Киама округінен бірден қайта сайланды, бірақ «Сидней Морнинг Геральд» газетінде жарияланған өте жаулы мақала оның тағы да отставкаға кетуіне себеп болды. Оның банкроттық сотта отырғанда лауазымды тұлғаларға ықпал етуі мүмкін деген ұсыныс жасалды. Оның қаржылық қиындықтары көпшілікке белгілі болды, бұл адвокат және саяси әріптесі Уильям Даллиді 1872 жылы Паркс туралы: «Егер ол ұзақ өмір сүрсе, ол құрметтеушілер мен достар емес, кредиторлардың ұлтын басқарады» деуге итерді. 1871 жылдың желтоқсанына дейін оған орын табылмай, Муджи округінен қосымша сайлауда сайланды. Мартин Робертсон үкіметі Виктория колониясымен шекаралық баждар мәселесінде дауға тартылып, Паркс осы процеске қынжырлы күлкі тартты. Парламент отырысында үкімет жеңіліске ұшырап, таратылды. Одан кейін өткен жалпы сайлауда Паркс оппозицияның жетекшісі ретінде танылды және үкімет сайлауда жеңілді. Парламент жиналғанда Паркс (қазір Шығыс Сиднейді қайтадан өкілдік етеді) оппозиция жетекшісі болып сайланды. Уақытша губернатор парламент жиналғанға дейін Уильям Форстерді шақырды, бірақ ол үкімет құра алмады, ал 1872 жылдың мамырында Паркс өзінің алғашқы үкіметін құрды, ол үш жылға жуық уақытқа созылды. Паркс әрқашан еркін сауданы қолдаған, Англияға сапары кезінде Кобденмен және басқа да жетекші жақтастармен кездескенде оның нанымы нығайды. Бірінші басқару кезегінде ол Жаңа Оңтүстік Уэльстегі баждарды төмендетіп, оны еркін сауда колониясына айналдырды. Жалпы алғанда, прогрессивті саясат жүргізілді. Оның үкіметі теміржол және телеграф желілерін салуға қаржылай көмек көрсетіп, кейбір салықтарды азайтты. 1873 жылы Бас судья сэр Альфред Стивеннің зейнеткерлікке шығуы Парксті дауға тартты. Паркс өзінің Бас прокуроры Э. Батлерді Жаңа Оңтүстік Уэльстің Бас судьясы болып тағайындалатынына сендірген сияқты. Көптеген жақтан қарсылық туындады және Паркс оның орнына сэр Джеймс Мартинды тағайындауға шешім қабылдады. 1873 жылдың 11 қарашасында оның тағайындалғаны туралы хабарланған кезде Батлер Паркс пен өзі арасындағы хат алмасуды оқып, мәлімдеме жасап, кабинеттегі орнынан бас тартты. Паркс Батлерден құтылу үшін маневр жасады деп айыпталды, ол Паркс фракциясындағы қарсылас ретінде қарастырылды, бірақ мұны растайтын дәлел табылмады. Үкімет сайланған жоғарғы палатаны құруға қол жеткізе алмаса да, билікте болды. Үкіметті құлатуға екі-үш рет сәтсіз әрекет жасалды, бірақ 1875 жылдың ақпанында губернатор Робинсонның Фрэнк Гардинерді босату туралы шешімі үкіметтің жеңіліске ұшырауына себеп болды. Робинсон, Паркс және Колониялық кеңсе арасындағы кейінгі талқылаулар губернатордың тұтқындарға кешірім берудегі жауапкершілігін анықтады. Паркс өз заманындағы көптеген саясаткерлермен бірге қытайлар мен басқа да азиялықтарды «төмен» нәсіл болғандықтан шеттету керек деген талаптан аулақ болды. Бірнеше жыл бұрын ол олар туралы былай деген болатын: «Олар - жоғары дәрежелі халық. Ежелгі және терең тамыр жайып кеткен өркениетті ұлт. Мен қытайлықтарды елге үлкен үстемдік жүргізе алатын күшті ұлт деп санаймын және өз ұлтымның үлгісін сақтағым келеді, сондықтан мен әрқашан қытайлардың ағылуына қарсымын». Британ үкіметінің кейбір кедергілеріне қарамастан, ол парламент актісін қабылдап, кіру салығын адам басына 100 фунтқа дейін көтерді. Паркс оған жеке қарсы болса да, мүшелерге ақы төлеу туралы заң қабылданды, ал екі маңызды және құнды шара, Үкіметтік теміржол туралы заң және Қоғамдық жұмыстар туралы заң заңға айналды. Паркс өзінің саяси жауын іздеп, 1895 жылғы жалпы сайлауда Сидней Кингке қарсы шығып, 44 пайыз дауыс жинады. 1896 жылы ол Уэверли орындығына кезекті сайлауда парламентке қайта кіруге тырысты, бірақ дауыс берудің 11,5 пайызын ғана жеңіп алды. Бұл оның Жаңа Оңтүстік Уэльс парламентіне 40 жыл қызмет еткенінің соңғы сәттері болды. 1887 жылы оның достары жинаған 9000 фунт стерлинг сомасы сенімгерлердің қолына инвестиция үшін берілді. Бұл қордан ол жылына 500 фунт стерлингтен астам табыс алатын, бірақ 1893 жылғы қаржы дағдарысы оны 200 фунт стерлингтен аздап артыққа дейін төмендетті. Паркс үй ішін қамтамасыз ету үшін өте бағалы автограф хаттар жинағын және көптеген басқа да нәрселерін сатуға мәжбүр болды. 1895 жылдың желтоқсанында оған үкіметтен грант алу үшін қозғалыс жасалды, бірақ ол 1896 жылдың сәуір айында ауырғанда ешқандай шара қабылданбады. Өмірінің соңына қарай Паркс Джонстон көшесіндегі, Эннандальде орналасқан, готикалық стильдегі Кенилворт сарайында тұрды. Оның иесі Паркстің пәтерде тұруының беделін арттыруды көздеп, оған қолайлы шарттар ұсынды. Ол 27 сәуірде қайтыс болды; сол кезде ол кедейлікте өмір сүрді. Ол үшінші әйелі, бірінші некеден бес қызы мен бір ұлы, екінші некеден бес ұлы мен бір қызы бар еді. Оның ұлдарының бірі, Варни Паркс, сәулетші, парламентке еніп, 1898 жылдың тамызынан 1899 жылдың қыркүйегіне дейін Рид үкіметінде пошта министрі болды. Екіншісі, Кобден Паркс, ақырында Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің бас сәулетшісі болды. Паркс өзінің қабір тастарында қарапайым болуын қалаған, мемлекеттік жерлеуден бас тартты, бірақ оның бірінші әйелінің қасына, Көк Таулардағы бұрынғы үйінің жеріне көптеген адамдар келді. Оның суретші Джулиан Эштон салған портреті Сиднейдегі қоғамдық жинақта сақталған.

In 1870, Henry Parkes was again in financial difficulties and was obliged to resign his seat. He had been in business as a merchant in a comparatively large way, and when declared insolvent he had liabilities of £32,000 and assets of £13,300. He was at once re elected for Kiama, but an extremely hostile article in the Sydney Morning Herald led to his resigning again. The suggestion had been made that his presence in the assembly while in the insolvency court might influence the officials. His ongoing financial woes had become a matter of some public notoriety, causing the barrister and fellow politician, William Dalley, to remark of Parkes, in 1872, that, "If he lives long, he will rule not over a nation of admirers and friends, but of creditors". It was not until December 1871 that a seat could be found for him and he was then elected at a by election for Mudgee. The Martin Robertson ministry had involved itself in a dispute with the colony of Victoria over a question of border duties, and Parkes effectively threw ridicule on the proceedings. When parliament met, the government was defeated and a dissolution was granted. In the general election which followed in which Parkes was generally recognised as the leader of the opposition, and the ministry was defeated at the polls. When parliament assembled, Parkes (now back representing East Sydney) was elected leader of the opposition. The acting governor had sent for William Forster before parliament met, but he was unable to form a ministry, and in May 1872 Parkes formed his first ministry which was to last for nearly three years. Parkes had always supported free trade, and his convictions were strengthened during a visit to England when he met Cobden and other leading advocates. During his first administration, he reduced the duties in New South Wales that practically it became a free trade colony. Generally there was a forward policy. His government also sponsored the building of railway and telegraph lines and reduced some taxes. In 1873 the retirement of Sir Alfred Stephen, the Chief Justice, led Parkes into controversy. Parkes appears to have encouraged his Attorney General, E. Butler to believe that he would be appointed Chief Justice of New South Wales. Opposition developed in many quarters and Parkes decided to appoint Sir James Martin instead. When the announcement of his appointment was made on 11 November 1873, Butler took the opportunity to make a statement, read publicly the correspondence between Parkes and himself, and resigned his seat in the cabinet. Parkes was accused of manoeuvring to get rid of Butler, who was seen as an opponent within Parkes' faction, but no evidence was found to support this. The ministry continued to government, though it did not succeed in creating an elected upper house. Two or three unsuccessful attempts were made to oust the government without success, but in February 1875, Governor Robinson's decision to release of the bushranger Frank Gardiner led to the defeat of the ministry. Subsequent discussions between Robinson, Parkes and the Colonial Office clarified the governor's responsibilities in pardoning prisoners. Along with many politicians of his day, Parkes avoided the claim that the Chinese and other Asians should be excluded because they were an "inferior" race. Some years before, he had said of them: "They are a superior set of people . a nation of an old and deep rooted civilisation. . It is because I believe the Chinese to be a powerful race capable of taking a great hold upon the country, and because I want to preserve the type of my own nation . that I am and always have been opposed to the influx of Chinese." In spite of some discouragement from the British Government, he succeeded in passing an act of parliament which raised the entrance tax to £100 per head. Though Parkes was personally opposed to it, a Payment of Members Act was passed, and two important and valuable measures, the Government Railways Act and the Public Works Act both became law. In quest of his political enemy, Parkes stood against Reid at the 1895 general election for Sydney King, winning 44 percent of the vote. In 1896 he sought to re enter parliament at the bye election for the seat of Waverley, winning just 11.5 percent of the vote. This proved to be the anti climactic end of his 40 year long career in the New South Wales Parliament. In 1887, a sum of £9000 had been collected by his friends and placed in the hands of trustees for investment. From this fund he had been receiving an income of over £500 a year, but the financial crisis of 1893 reduced this to little more than £200. Parkes was obliged to sell his collection of autograph letters and many other things that he valued, to provide for his household. A movement was made in December 1895 to obtain a grant for him from the government but nothing had been done when he fell ill in April 1896. Towards the end of his life, Parkes resided at Kenilworth, a Gothic mansion in Johnston Street, Annandale, a Sydney suburb. Its owner sought the prestige of having Parkes as a tenant,and gave favourable terms. He died on 27 April; by that time he was living in poverty. He was survived by his third wife, five daughters and one son of the first marriage, and five sons and one daughter by the second. One of his sons, Varney Parkes, an architect, entered parliament and was postmaster general in the Reid ministry from August 1898 to September 1899. Another, Cobden Parkes, eventually became the New South Wales Government Architect. Parkes had left directions that his funeral should be as simple as possible; a state funeral was declined, but a very large number of people attended when he was placed by the side of his first wife at Faulconbridge in the grounds of his former home in the Blue Mountains. His portrait by the artist Julian Ashton is in a public collection in Sydney.

Бағалаулар

Паркс өмір сүрген кезінде "Таймс" газеті оны "Австралия саясатындағы ең беделді тұлға" деп сипаттаған. Альфред Дикин оны "бай да, жан-жақты да болмаса да, оның тұлғасы зор, мықты және әсерлі болды, адам табиғатының қарапайым қасиеттеріне, күшті санамен нәр берілген. Ол ұлы адамның қалыпында жасалды, көптеген ұсақ-түйектерге, өкпелерге және кемшіліктерге ұшыраса да, өзінің зор ақылымен өзін-өзі тәрбиелеген, алыптай болды, оның табиғи аренасы Парламент болды, ал кейінгі жылдары мінезі мен интеллектының күші барлық құрдастарын басып өтуге мүмкіндік берді" деді.

Некелер мен балалар

Паркс алғаш рет Кларинда Варниге 1836 жылдың 11 шілдесінде Бирмингемде үйленді. Ол 1888 жылдың 2 ақпанында 74 жасында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Балмен қаласында қайтыс болды. Олардың он екі баласы болды: Томас Кэмпбелл Паркс (18 сәуір 1837 – 5 мамыр 1837), 17 күн жасында Бирмингемде туып, қайтыс болды. Кларинда Марта Паркс (23 маусым 1838 – 24 маусым 1838), Бирмингемде туып, бір күн жасында қайтыс болды. Кларинда Сара Паркс (23 шілде 1839 – 11 қазан 1915), Уильям Томмен үйленді және балалары болды. Роберт Сидней Паркс (21 желтоқсан 1843 – 2 қаңтар 1880), үйленді және балалы болды. Мэри Паркс (16 ақпан 1846 – 5 желтоқсан 1846), 10 айға толмағанда қайтыс болды. Мэри Эдит Паркс (3 наурыз 1848 – 15 желтоқсан 1919), Джордж Мюррейге үйленді және балалары болды. Милтон Паркс (14 желтоқсан 1849 – 19 қаңтар 1851), 13 айлық жасында қайтыс болды. Лили Мария Паркс (27 қазан 1851 – 25 наурыз 1854), 2 жасында қайтыс болды. Энни Томассин Паркс (9 қаңтар 1854 – 6 ақпан 1929), үйленбеді. Гертруд Амелия Паркс (13 сәуір 1856 – 31 шілде 1921), Роберт Хискокспен үйленді және балалары болды. Варни Паркс (4 маусым 1859 – 14 мамыр 1935), алдымен Мэри Мюррейге, содан кейін оның қарындасы Изабелла Мюррейге үйленді және балалы болды. Архитектор және Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы ассамблеясының мүшесі. Лили Фолконбридж Паркс (7 ақпан 1862 – 14 қазан 1932) тұрмысқа шықпады. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін Паркс 1889 жылдың 6 ақпанында Сиднейде Элеонор Диксонға үйленді. Олар 1895 жылдың 16 шілдесінде, оның 38 жасында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Аннандейлде қайтыс болғанға дейін некеде болды. Олардың бес баласы болды, үшеуі некеге тұрмас бұрын дүниеге келді: Сидней Паркс (1884 – 20 сәуір 1937), Марион Эдит Морриссиге үйленді және балалары болды. Кенилворт Паркс (1886 – 4 қараша 1910), Мод Ховардқа (кейін Армстронг) үйленді және балалары болды. Аврора Паркс (1888 – 29 қазан 1974), Эммануэль Эвансқа үйленді, балалары жоқ. Генри Паркс (1890 – 8 шілде 1954), Кэтрин Рашқа үйленді және балалары болды. Кобден Паркс (2 тамыз 1892 – 15 тамыз 1978), Виктория Лиллиманға үйленді және балалары болды. Мемлекеттік қызметкер және Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің бас сәулетшісі. Паркс 1895 жылдың 23 қазанында Парраматада үшінші рет үйленді, оның күйеуі – 23 жасар бұрынғы аспазшысы және үй шаруашылығын жүргізушісі Джулия Линч. Олардың балалары болмады, бірақ леди Паркс сэр Генридің екінші некесінен туған балаларын тәрбиеледі. Олар бір жылдан кейін қайтыс болғанға дейін некеде болды. Леди (Джулия) Паркс 1919 жылдың 11 шілдесінде Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Льюишем қаласында қайтыс болды.

Parkes was first married to Clarinda Varney on 11 July 1836 in Birmingham. She died on 2 February 1888 in Balmain, New South Wales, aged 74. They had twelve children:

Thomas Campbell Parkes (18 April 1837 – 5 May 1837), born and died in Birmingham aged 17 days. Clarinda Martha Parkes (23 June 1838 – 24 June 1838), born and died in Birmingham aged one day. Clarinda Sarah Parkes (23 July 1839 – 11 October 1915), married William Thom and had issue. Robert Sydney Parkes (21 December 1843 – 2 January 1880), married and had issue. Mary Parkes (16 February 1846 – 5 December 1846), died aged under 10 months. Mary Edith Parkes (3 March 1848 – 15 December 1919), married George Murray and had issue. Milton Parkes (14 December 1849 – 19 January 1851), died aged 13 months. Lily Maria Parkes (27 October 1851 – 25 March 1854), died aged 2 years. Annie Thomasine Parkes (9 January 1854 – 6 February 1929), remained unmarried. Gertrude Amelia Parkes (13 April 1856 – 31 July 1921), married Robert Hiscox and had issue. Varney Parkes (4 June 1859 – 14 May 1935), married firstly Mary Murray and then her sister Isabella Murray, and had issue. An architect and Member of the New South Wales Legislative Assembly. Lily Faulconbridge Parkes (7 February 1862 – 14 October 1932), remained unmarried. After his first wife's death, Parkes married Eleanor Dixon on 6 February 1889 in Sydney. They remained married until her death on 16 July 1895 in Annandale, New South Wales, aged 38. They had five children, three born before their marriage:
Sydney Parkes (1884 – 20 April 1937), married Marion Edith Morrissey and had issue. Kenilworth Parkes (1886 – 4 November 1910), married Maude Howard (later Armstrong) and had issue. Aurora Parkes (1888 – 29 October 1974), married Emanuel Evans, without issue. Henry Parkes (1890 – 8 July 1954), married Katherine Rush and had issue. Cobden Parkes (2 August 1892 – 15 August 1978), married Victoria Lillyman and had issue. Public servant and New South Wales Government Architect. Parkes married thirdly in Parramatta on 23 October 1895 to Julia Lynch, his 23 year old former cook and housekeeper. They had no children, but Lady Parkes raised her stepchildren from Sir Henry's second marriage. They remained married until his death a year later. Lady (Julia) Parkes died on 11 July 1919 in Lewisham, New South Wales.

Құрметтер

Генри Паркс 1877 жылы Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің Командор-қасиеттісі, ал 1888 жылы сол орденнің Ұлы крест иегері атанды. Оның суреті 1996 жылғы бір австралиялық доллар монетасында және 2001 жылы Федерацияның жүз жылдығын еске алу үшін шығарылған австралиялық 5 долларлық банкнотта бейнеленген.

Әдеби шығармалары

Паркстің әдеби шығармаларына алты томдық өлең кіреді: «Ұрланған сәттер» (1842), «Ағынның сыбырлары» (1857), «Римадағы зерттемелер» (1870), «Сұлу террорист және басқа өлеңдер» (1885), «Үзінді ойлар» (1889), «Соннеттер және басқа өлеңдер» (1895). Оның өлеңдері сыншылар тарапынан көбінесе жағымсыз бағаланғанмен, кейбіреулері австралиялық антологияларға енгізілді. Оның прозалық шығармаларына «Австралиялықтардың Англияға деген көзқарасы» (1869) және «Австралия тарихын жасаудағы елу жыл» (1892) кіреді. Оның 1848 және 1874 жылдар аралығында түрлі шараларда сөйлеген сөздерінің жинағы 1876 жылы жарық көрді, ал федерация мәселесіне арналған тағы бір жинақ 1890 жылы «Австралазияның федералды үкіметі» деген атпен жарияланды. 1896 жылы, оның қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, «Көшпендінің үй хаттары» («An Emigrant's Home Letters») атты Паркстің 1838 және 1843 жылдар аралығында Англиядағы отбасына жазған хаттарының кішкентай жинағы, оның қызы Энни Т. Паркс редакциялап, Сиднейде жарық көрді.

Генри Паркс сөйлеген сөз

Генри Паркс қоры 2001 жылы алғашқы Генри Паркс лекциясын ұйымдастырды, оны Гордон Сэмюэлс оқыды, және 2004 жылдан бері осы шара жыл сайын өткізіліп келеді.

Негізгі дереккөздер

Паркс, Генри. Австралия тарихының қалыптасуына 50 жыл (1892), онлайн-мемуар
Паркс, Генри және Энни Т. Паркс. "Эмигранттың үйге хаттары" (1896) 164 бет, онлайн-басылым
Паркс, Генри. Жаңа Оңтүстік Уэльстің мемлекеттік істеріне қатысты әртүрлі мәселелер жөніндегі сөздері (1876) 464 бет; онлайн-басылым
Паркс, Генри. Австралия Федералдық Үкіметі: Сөздер (1890) 189 бет; онлайн-басылым