Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы

Кіріспе

Батыс Африкадағы үкіметаралық экономикалық одақ. Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы (ЭКОУАС; француз және португал тілдерінде CEDEAO деп те аталады) – Батыс Африкада орналасқан он бес елдің аймақтық саяси және экономикалық одағы. Бұл елдердің жалпы аумағы және шамамен 424,34 миллионнан астам халқы бар. Африка экономикалық қауымдастығының (АЭК) маңызды аймақтық блоктарының бірі саналатын ЭКОУАС-тың мақсаты – мүше мемлекеттердің «ұжымдық өзін-өзі қамтамасыз етуіне» толық экономикалық және сауда одағын құру арқылы қол жеткізу. Сонымен қатар, ЭКОУАС тұрғындардың өмір сүру деңгейін көтеруге және экономикалық дамуды ілгерілетуге бағытталған. Одақ 1975 жылғы 28 мамырда Лагос шартына қол қою арқылы құрылды, оның мақсаты – аймақта экономикалық интеграцияны дамыту. Шартының жаңартылған нұсқасы Бениннің ең ірі қаласы Котонуда 1993 жылғы 24 шілдеде келісіліп, қол қойылды. ЭКОУАС-тың негізгі принциптері теңдік, өзара тәуелділік, ынтымақ, ынтымақтастық, агрессияға қарсылық, аймақтық бейбітшілік, адам құқықтарын ілгерілету және экономикалық және әлеуметтік әділдік болып табылады. ЭКОУАС-тың маңызды хаттамалары мен жоспарларының ішінде ЭКОУАС-тың Адамдардың еркін қозғалысы, тұру және қоныстану туралы хаттамасы және 2019–2029 жылдарға арналған Экотуризм іс-қимыл жоспары бар. Адамдардың еркін қозғалысы туралы хаттама азаматтарға кез келген мүше мемлекеттің аумағына кіру және онда тұру құқығын береді.

2024 жылы Нигер, Буркина-Фасо және Мали блоктан шығу туралы хабарлады. Бұл елдер әскери төңкеріс салдарынан ЭКОУАС-тан уақытша шеттетілген болатын. Үш әскери хунта басқаратын мемлекеттің кететіні туралы хабарламадан кейін ЭКОУАС төңкерісшілер конституциялық жолмен сайланған президенттер мен үкіметтерді қалпына келтірмесе, әскери күш қолдануға, өз күшін орналастыруға дайын екенін мәлімдеді. Алайда, ЭКОУАС мұндай қадамға бару үшін жеткілікті қолдауға, ресурстарға және институционалдық күшке ие болған жоқ.

Мемлекеттер

Құрылған кезде ЭКОУАС-қа 15 мүше мемлекет кірді: сегіз француз тілінде, бес ағылшын тілінде және екі португал тілінде сөйлейтін. Қазіргі барлық мүшелер 1975 жылдың мамыр айында қауымдастыққа құрылтайшы мүшелер ретінде қосылды, тек Кабо-Верде 1977 жылы қосылды. Марокко 2017 жылдың ақпан айында ЭКОУАС-қа қосылу үшін ресми өтініш жасады. Бұл өтініш 2017 жылдың маусым айында өткен мемлекет басшыларының саммитінде принцип бойынша мақұлданды.

Өңірлік қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық

ЭКОВАС елдері 1990 жылы басқыншылыққа қарсы хаттама қабылдады, сондай-ақ 1978 және 1981 жылдары жасалған екі келісімді де ескерді. Олар 1981 жылғы 29 мамырда Сьерра-Леонедегі Фритаун қаласында Қоғамдастықтың Біріккен қарулы күштерін құруды көздейтін Өзара қорғаныс көмегі туралы хаттамаға қол қойды.

Кеңейтілген ЭКОБАШ комиссиясы

1975 жылы құрылғаннан бері үшінші рет ЭКОУАС институционалдық реформаларға ұшырауда. Бірінші реформа 1993 жылғы 24 шілдеде келісімшарты қайта қаралып қабылданғанда болса, екіншісі 2007 жылы Хатшылық Комиссияға трансформацияланғанда жүзеге асты. 2013 жылғы шілдеден бастап ЭКОУАС-тың құрамында алты жаңа департамент (Адам ресурстарын басқару; Білім беру, ғылым және мәдениет; Энергетика және кен байлықтары; Телекоммуникациялар және ақпараттық технологиялар; Өнеркәсіп және жеке секторды дамыту) құрылды. Қаржы және әкімшілік қызметтері бұрынғыдай Сиерра-Леонеге біріктірілмей, келе жатқан Гана комиссарына әкімшілік және конференциялар саласын басқаруға берілді.

Қоғамдық Сот

ЭКОУАС Әділет соты 1991 жылы қол қойылған хаттамамен құрылды және кейіннен 1993 жылы Қоғамдастықтың жаңартылған Шартының 6-бабына енгізілді. Алайда, Сот 1991 жылғы хаттама 1996 жылдың 5 қарашасында күшіне енгенге дейін ресми түрде жұмыс істей бастаған жоқ. Соттың құзыреті жаңартылған Шартының 9 және 76-баптарында баяндалған, ол жаңартылған Шартының түсіндіруіне байланысты мемлекеттер арасындағы дауларды қарауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол ЭКОУАС Кеңесіне құқықтық мәселелер бойынша кеңес береді (10-бап). Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот және Шығыс Африка Әділет соты сияқты, ол негізгі адам құқықтарының бұзылуы бойынша шешім шығаруға құзыретті. Қоғамдастықтың Мемлекет және Үкімет басшылары Африканың дәстүрлі күресін Қоғамдастықтың спорт түрі ретінде қабылдады және жастар мен спортты дамытуға жауапты мамандандырылған агенттік арқылы, Уагадугуде орналасқан ЭКОУАС Жастар және Спортты Дамыту орталығы (EYSDC) негізінен Дакарда (Сенегал) және Ниамейде (Нигер) Африкалық күрес кодексіне сәйкес жыл сайынғы ЭКОУАС Африкалық Күрес турнирін ұйымдастырып келеді. Қоғамдастық EYSDC арқылы ЭКОУАС Халықаралық Велосипедтік жарысының екі кезеңін ұйымдастырды, онда барлық мүше мемлекеттерден шамамен 100 велоспортшы қатысты, Лагостан Аккраға және содан кейін Лагостан Абиджанға дейін жол жүрді. Жарыстың спорттық және денсаулыққа бағытталған мақсаттарынан өзге, жарыс ЭКОУАС-тың тауарлар мен адамдардың еркін қозғалысы туралы хаттамасын іске асыруды көрсетуге және тәжірибеге енгіруге де қызмет етті. 2019 жылы EYSDC ЭКОУАС Абужа Халықаралық Марафонын ұйымдастырды. Бірінші жарысқа Батыс Африка, Кения, Эфиопия және Камеруннан келген марафоншылар қатысты. Сонымен қатар, Қоғамдастық өзінің мамандандырылған агенттігі арқылы аймақтық спортты дамытуға демеушілік етеді, аймақтық спорт федерацияларына және Батыс Африканың Саңыраулар Спорт Одағы (WADSU), Халықаралық Әскери Спорт Кеңесінің Батыс Африка байланыс кеңсесі (WALO CISM), Африка Жеңіл Атлетика Федерациясының 2-аймағы және Батыс Африка Университеттерінің Ойындары (WAUG) сияқты мамандандырылған салаларға қаржылай көмек көрсетеді.

ECOWAS Community Court of Justice was created by a protocol signed in 1991 and was later included in Article 6 of the Revised Treaty of the Community in 1993. However, the Court did not officially begin operations until the 1991 protocol came into effect on 5 November 1996. The jurisdiction of the court is outlined in Article 9 and Articles 76 of the Revised Treaty and allows rulings on disputes between states over interpretations of the Revised Treaty. It also provides ECOWAS Council with advisory opinions on legal issues (Article 10). Like its companion courts, the European Court of Human Rights and East African Court of Justice, it has jurisdiction to rule on fundamental human rights breaches. The Community Heads of State and Government adopted African Traditional Wrestling as the Community sport, and through its specialised agency in charge of youth and sports development, the Ouagadougou based ECOWAS Youth and Sports Development Centre (EYSDC), has consistently organised the yearly ECOWAS African Wrestling Tournament mainly in Dakar (Senegal) and Niamey (Niger) based on a harmonized African wrestling code. The Community, through the EYSDC, also organized 2 editions of ECOWAS International Cycling tour, taking close to 100 riders from all member states, from Lagos to Accra and then from Lagos to Abidjan. In addition to the sports and well being objective of the tour, the race also served to demonstrate and put into practice ECOWAS protocol on free movement of goods and persons. In 2019, the EYSDC instituted ECOWAS Abuja International Marathon. The first edition brought together international marathoners from West Africa, Kenya, Ethiopia and Cameroon. Similarly, the Community, through its specialised agency, promotes regional sports development by offering sponsorship to regional sports federations and specialized disciplines such as the West African Deaf Sports Union (WADSU), the West African Liaison Office of the International Council for Military Sports (WALO CISM), the Region 2 of the African Athletics Federation, and the West African University Games (WAUG), among others.

Адамдардың еркін жүріп-тұру, тұру және жұмыс орнын құру туралы хаттама

1979 жылғы мамыр айында ЭКОУАС азаматтарға мүше мемлекеттердің аумағына кіруге, тұруға және экономикалық қызмет ашуға мүмкіндік беретін Адамдардың еркін қозғалысы, тұру және қоныстану туралы хаттаманы қабылдады. Хаттаманың мақсаттарына жету үшін оны іске асырудың үш кезеңі болды. Бес жыл ішінде бірінші кезең ЭКОУАС аумағында 90 күнге дейін болатын сапарлар үшін виза қажеттілігін жойды. 2000 жылдың желтоқсанында ЭКОУАС паспорты халықаралық саяхат құжаты ретінде қолданылатын ортақ паспорт ретінде енгізілді, ал мүше мемлекеттер қазір ЭКОУАС емес азаматтар үшін бірлескен визаны енгізу процесінде. Сонымен қатар, ЭКОУАС жеке және коммерциялық көліктермен тасымалданатын адамдардың қозғалысын жеңілдету үшін көліктердің мемлекетке кіруіне және 90 күнге дейін онда болуына мүмкіндік беретін саясатты іске асыру арқылы жұмыс істеді. ЭКОУАС мемлекеттерінің көпшілігі ЭКОУАС қоңыр картасын енгізді, ол жүргізушінің туған елінен тыс жерде болған кез келген жол-көлік оқиғасына жылдам, әділ және дереу өтемақы төлейді. Хаттаманың үш кезеңінің де сәтті іске асырылуын қадағалау үшін бақылау комитеттері құрылған, бірақ олардың жұмысы нақты емес және деректерді тиімді жинаумен байланысты емес.

Көлік

2007 жылы құрылған Транс ЭКОУАС жобасы осы аймақтағы теміржолдарды жаңартуды көздеп отыр.

Туризм

2019 жылы ЭКОБАС 2019–2029 жылдарға арналған Экотуризм іс-қимыл жоспарын ұсынды. Ол туризм мұрасын қорғау және дамытуға, сондай-ақ стандарттар, ережелер мен бақылау жүйелерін әзірлеуге бағытталған. Жоспарға бес бағдарламаны іске асыру және мониторинг пен бағалаудың егжей-тегжейлі механизмдері кіреді. Экотуризм жеке дамытылмаса да, бағдарлама институционалдық байланыстар мен мүдделі тараптардың арасындағы ынтымақтастықты құруға мүмкіндік беретіні айтылды, бұл қоғамдық мүдделерді, биоәртүрлілікті және әлеуметтік-экономикалық факторларды бағалайтын экотуризм жобаларына ыңғайлы жағдай тудырады. Экотуризм жоспары жергілікті дамуды, әсіресе маргиналды топтар үшін білікті және білікті емес жұмыс орындарын құруды басымдыққа қояды және ЭКОБАС аймағын Африкадағы жетекші туристік орынға айналдыруды мақсат етеді. Жоспар жасалған кезде ЭКОБАС министрлері Гвинея ормандарындағы қауіпті жағдайдағы биоәртүрлілікті қорғау үшін экотуризм бағдарламаларын қолдауға шақырды, бұл ормандар ЭКОБАС-қа мүше жеті елге таралады. Адамдардың еркін қозғалысы туралы хаттамаға ұқсас, Экотуризм авиация және құрлық көлігін интеграциялауды көздейді. ЭКОБАС бұл аймақтық тәсіл мемлекеттерге COVID-19 сияқты пандемиялармен күресуге және туризм мен экожүйелерді қалпына келтіруге көмектеседі деп үміттенеді. Экотуризм мүше елдердің экономикасына көліктік шығындарды төмендету, қонақүйлікті дамыту орталықтарын құру және цифрлық технологияларды кеңінен пайдалану арқылы үлкен пайда әкелуге ұмтылады. 2023 жылдың наурыз айында Кеңес мүшелері Экотуризм іс-қимыл жоспарының бірінші және екінші кезеңдері аяқталғанын, ал қауымдастық үшінші және төртінші кезеңдерге көшкенін мәлімдеді, бұл туристік жатақханаларды дамытуға және туристік ережелерді күшейтуге арналған аймақтық механизмтерді ұсынуға бағытталған. Бесінші кезеңнің соңына қарай ЭКОБАС қонақүйлер, эко-қоныстар, мотельдер, апартаменттік қонақүйлер және жатақханаларда бірыңғай стандарттарды енгізуді жоспарлап отыр. 2023 жылдың сәуір айында туризм сарапшылары ЭКОБАС аймағындағы туристік жатақханаларға қатысты жаңа мәтінді түзету үшін кездесті. Бұл кезең Экотуризм жоспарының табысы үшін маңызды, себебі реттеу жүйесінің болмауы туризм секторының дамуына тосқауыл болды, оның мүше мемлекеттердің экономикасын арттыру әлеуетіне қарамастан. Конференция барысында министрлер қонақүй қызметтеріне стандарттарды бекіту арқылы туризм индустриясын жақсартты. ЭКОБАС комиссиясының экономикалық мәселелер және ауыл шаруашылығы жөніндегі комиссары Массандже Туре Листе Африка континенттік еркін сауда аймағының туризм саласына тигізген оң әсерін атап өтті. Бұл сауда келісіміне Африка Одағының 44 мүшесі қол қойды. Г-жа Туре Листе сауда аймағын даму мүмкіндіктерін ұсынуы, экономикалық өсуді ынталандыруы және аймақтық интеграцияны күшейтуі үшін жоғары бағалады.

In 2019, ECOWAS unveiled its Ecotour Action Plan 2019 – 2029. It focuses on tourism heritage protection and development and on the development of standards, regulations, and control systems. The plan includes five programs for implementation, and detailed mechanisms for monitoring and evaluation. Ecotourism is not specifically developed, yet it has been mentioned that the program has the opportunity to create linkages between institutions and stakeholder collaboration to suit ecotourism projects that prioritize community, biodiversity, and socioeconomics. The Ecotour Plan prioritizes local development, especially in generating skilled and unskilled jobs for marginalized individuals, and aims to make the ECOWAS region a first class tourist destination in Africa. During its creation, ECOWAS ministers also called on ecotourism programs to protect threatened biodiversity in the Guinean Forests, which span into seven ECOWAS member states. Similar to the Free Movement of People Protocol, Ecotour aims to integrate aviation and ground transportation. ECOWAS hopes that this regional approach will allow states to fight against pandemics such as COVID 19 to restore tourism and ecosystems. Ecotour works to create increasing returns to its members' economies by lowering transport costs, developing hospitality training centers and creating a more integrated use of digital technology. As of March 2023, Council members mentioned that phases one and two of the Ecotour Action Plan have come to an end and that the community is moving into phase three and four, which focuses on the development of tourist accommodations establishments, and a proposal for a regional mechanism to enforce tourist regulations. By the end of phase five, ECOWAS hopes to have unified accommodations in hotels, ecolodges, motels, apart hotels, and hostels. In April 2023, tourism experts met to amend the new text for tourist accommodations in the ECOWAS region. This phase is critical to the success of the Ecotour plan as the lack of a regulatory system has been a barrier to the development of the tourism sector, despite its ability to increase member states' economies. During this conference, ministers improved the tourism industry by adopting standards for hotel services. Mrs. Massandjé Toure Liste, the ECOWAS Commission's Commissioner for Economic Affairs and Agriculture, pointed out the improvements in the tourist sector due to the African Continental Free Trade Area, a trade agreement signed by 44 members of the African Union which creates a single market for goods and services. Mrs. Toure Liste praised the trade area for providing development opportunities, economic growth, and boosting regional integration.