Кіріспе

Морекэмб шығанағы – Англияның солтүстік-батысындағы өзен сағасы, Көмдер ауданы ұлттық паркінің оңтүстігінде орналасқан. Бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен ашық теңіз жағалауындағы балшық және құмды алап, жалпы ауданы шамамен 310 шаршы километрді құрайды. 1974 жылы Блэкпул батысында Ұлыбританиядағы екінші ірі газ кен орны табылды, оның бастапқы қоры 7 триллион куб футтан (200 миллиард куб метр) асты. Өндіріс ең жоғары деңгейге жеткен кезде, Британияның газмен жабдықтаудың 15% осы шығанақтан түскен, бірақ қазір өндіріс азайып барады. Морекэмб шығанағы – маңызды жануарлар мекені, онда көптеген құстар мен түрлі теңіздік орталар кездеседі.

Табиғи ерекшеліктері

Левен, Кент, Кир, Лун және Уайр өзендері әртүрлі эстуарийлері арқылы шығанаққа құяды, олардың әртүрлі сағалары шығанақтың ішінде көптеген түбектерді құрайды. Шығанақтың айналасындағы жердің көп бөлігі мелиорацияланған, нәтижесінде ауыл шаруашылығында қолданылатын тұзды батпақтар пайда болған. Шығанақ өзінің жабайы жануарлар популяциясымен белгілі, ол Арнайы қорғалатын аумақ, Арнайы қорғалатын аймақ және Ерекше ғылыми маңызы бар орын болып табылады, ал Уолни аралында құс станциясы орналасқан. Айналасындағы жердің бір бөлігі де қорғалатын аумақ болып табылады, Моркемб шығанағының жартастар құрайды, олар сирек кездесетін көбелектердің, мысалы, жоғары қоңыр фритиллардың мекені болып табылады. Шығанақта мол мөлшерде шақылдар бар, оларды жергілікті тұрғындар ұрпақтан-ұрпаққа аулап келеді. Шығанақта жеті негізгі арал бар, барлығы батысқа қарай орналасқан: Уолни, Барроу, Шип, Пил, Чапел, Фолни және Роа. Уолни қалғандарына қарағанда әлдеқайда үлкен, оның оңтүстік ұшы шығанақтың солтүстік-батыс бұрышын көрсетеді. Шип, Пил, Чапел және Фолни аралдары таяп тұрады және тиісті сақтық шараларын сақтай отырып, төмен су кезінде жаяу өтуге болады. Чапел немесе Пил аралдарына бара жатқанда жергілікті кеңес алу қажет, өйткені күшті ағыстар мен батпақтар өте қауіпті болуы мүмкін. Роа аралы құрлықпен дамба арқылы, ал Барроу аралы Фурнесс қаласындағы Барроу порты жүйесінің бір бөлігі ретінде құрлықпен байланысқан.

Тарих

Бұл кең көлемді құмдық алқаптар соңғы мұз дәуірінің аяқталу кезеңінде еріген сулардың әсерінен пайда болған, алып сандурдың немесе шығанақтың қалдықтары болып табылады. Голоцен дәуірінің басында, шамамен 11 000 жыл бұрын, теңіз деңгейі қазіргі деңгейден 3 метрдей төмен болған. Грек географы және астрономы Клавдий Птолемей (шамамен 170 ж.б.д. қайтыс болған) өзінің еңбектерінде Морикамбе эихусисін Британияның батыс жағалауында, Риббл және Солвей арасында орналасқан жер деп көрсеткен. XVI ғасырдың ғалымы Уильям Камден бұл жердің Силотқа жақын екенін анықтаған, содан бері осы шығанақтың атауы да осыған ұқсас болды. Бірақ XVIII ғасырдың антиквары Джон Хорсли, Птолемейді 1732 жылы ағылшын тіліне аударғанда, бұл жердің сол кездегі Ланкашир/Камберленд шекарасындағы шығанақ екенін жақтады. 1771 жылы тарихшы Джон Уитакер осы пікірді қабылдады және атауы кейіннен карталарда пайда болды. Бұл туралы алғаш рет Томас Уэсттің 1774 жылғы «Фернесс ескерткіштері» еңбегінде жазылған. Камден бұл атаудың «қисық теңіз» деген мағына беретін екі сөзден құралғанына сенді, ал Уэст «ақ/әдемі толағай» деген нұсқаны ұсынды. Дегенмен, қазіргі талқылаулар бұл атау теңіздің иілуін көрсетеді деген пікірде. Ғасырлар бойы шығанақты кесіп өтуге рұқсат етілген, корольдік тағайындалған жергілікті жетекшілер (Құмдарға корольдік жетекшісі) болды. Шығанақты кесіп өтудің қиындығы солтүстік жаққа орналасқан жердің оқшаулануына себеп болды. Көл ауданының тауларының болуына байланысты, бұл жерге тек осы құмдарды немесе паром арқылы ғана 1857 жылы Фурнесс темір жолы салынғанға дейін жете алатын еді. Бұл темір жол шығанақтың жиегімен өтеді және түрлі сағаларды кесіп өтеді. Лондон-Глазго темір жолы да қысқа мерзімге шығанақ бойымен өтеді – бұл Батыс жағалау магистральдық жолының жағалаумен қатар жүретін жалғыз жері. Шығанақта құм және күшті ағыстар бар. 2004 жылдың 5 ақпанында, таяздан су ағынынан қашып қалғаннан кейін, кем дегенде 21 қытайлық заңсыз иммигрант жұмысшы суға батып қайтыс болды. Морекамб шығанағында Ұлыбританияның бірнеше теңіздік жел электр станциялары орналасқан: Дуддон Сэндс, Бурбо Банк, Уолни, Барроу және Ормондтың батысында.

Табиғи газ

Бұғазда Ұлыбританияның екінші ірі табиғи газ кен орны орналасқан, ол Триас кезеңінің Sherwood құмтасында, Мерсия балшық тасының мөрімен және карбон кезеңінің шығу тегімен байланысты. 1976 жылы табылған Солтүстік Морекэмб кен орны солтүстікте орналасқан және 1994 жылы өндіріс бастауға тиіс болған. Ең жоғары өндіріс деңгейінде екі негізгі кен орнынан Ұлыбританияның жалпы газ көлемінің 15% құралған. Оларға 62% салық салынады. Оңтүстік Морекэмб кен орнынан өндіріс 2011 жылдың шілде айында қайта жаңартылды.

Көпірлер мен су тасқыны баржасының ұсынысы

2004 жылы шығанақты кесіп өтетін, жел турбиналарымен қатар орналасқан және толқын энергиясын пайдаланатын көпір салу туралы ұсыныс жасалды. 2019 жылы Солтүстік толқын электр шлюздерінен жасалған ұсыныстарда жолы үстінен өтетін толқын бөгеті қарастырылған.