Кіріспе

Швейцарияның Христиандық-демократиялық Халық партиясы (Christian Democratic People's Party of Switzerland, CVP), сондай-ақ Христиандық-демократиялық партиясы (, PDC), Демократиялық Халық партиясы (, PPD) және Швейцариялық Христиандық-демократиялық партиясы (, PCD) деп те аталатын, Швейцариядағы христиандық-демократиялық саяси партия. 2021 жылдың 1 қаңтарында ол Швейцарияның Консервативтік-демократиялық партиясымен (BDP/PBD) бірігіп, қазір федералдық деңгейде жұмыс істейтін «Орталық» партиясын құрды. Христиандық-демократиялық Халық партиясы кантондық деңгейде әр түрлі жергілікті және аймақтық партиялар өз мәртебесін анықтаған сайын өмір сүруін жалғастырады. Оның Ұлттық кеңестегі 28 парламенттік және Штаттар кеңесіндегі 13 парламенттік орыны жаңа партияға берілді, сондай-ақ Федералдық кеңестегі жалғыз орынды Виола Амхерд иеленді. Партия 1912 жылы Католик консервативтік партиясы ретінде құрылды. 1950 жылдары партия өзінің ең жоғары деңгейіне жетті, «сиқырлы формулаға» келісуден бұрын үш мүшесі Федералдық кеңесте болды (1954–1958). 1970 жылы қазіргі атауын алды. 1979 жылдан 2003 жылға дейін партияға берілген дауыс азайды, көбінесе Швейцария Халық партиясының (SVP/UDC) пайдасына; 2003 жылғы Федералдық кеңес сайлауында партия бір ғана Федералдық кеңес мүшесіне дейін қысқарды. Партия саяси спектрдің ортасынан оңға қарай орналасқан, христиандық демократияны, әлеуметтік нарықтық экономиканы және орташа әлеуметтік консерватизмді жақтады. Партия католик ауылдық аймақтарында, әсіресе Орталық Швейцария мен Валеде ең күшті болды.

Тарих

1912 жылы Швейцарияның католик консервативтік партиясы (Katholisch Konservative Partei der Schweiz) құрылды. 1919 жылдан бастап партия министрлер кабинетіндегі жеті орынның екеуін иеленді. Соғыстан кейінгі кезеңнің саяси ахуалының арқасында партия 1950-ші жылдары өркендеді: Федералдық кеңесте ең ірі парламенттік делегациямен өкілдік етті, ал 1954 жылдан 1958 жылға дейін кабинеттегі жеті орынның үшеуін иеленді. Бірақ 1959 жылы кабинетке енгізілген «жасыл формула» салдарынан партия үшінші орынды босатуға мәжбүр болды. 1957 жылы партия өз атын Консервативті христиандық-әлеуметтік халық партиясы (Konservativ Christlichsoziale Volkspartei) деп өзгертті, ал 1970 жылы қазіргі атауына ие болды. Келесі онжылдықтарда католик сайлаушылар базасы бірте-бірте азайды. Сайлаушылардың азаюы және партия ішіндегі саясаткерлердің біртұтастығының төмендеуі 1980 жылдан кейін федералды сайлауларда бес рет жеңіліске алып келді. Партия бірнеше жыл бойы қолдауын жоғалтты. 1990-шы жылдардан бастап, бұрынғы CVP бекіністеріндегі консервативті сайлаушылар оңшыл популисттік Швейцария халық партиясына дауыс беруге көшті. 1995 жылғы сайлаудан 2019 жылғы сайлауға дейін CVP-ның дауыс үлесі 16,8%-дан 11,4%-ға дейін төмендеді. 2003 жылғы сайлаудан кейін CVP-дан Рут Метцлерді Федералдық кеңесте Швейцария халық партиясынан Кристоф Блохер алмастырды, нәтижесінде CVP елдің атқарушы органында тек бір орынды қалдырды. CVP президенті Герхард Пфистер және Консервативті демократиялық партияның басшысы, BDP президенті Мартин Ландольт 2020 жыл бойы бірігу мүмкіндігін талқылады. 2020 жылы Пфистер ұлттық CVP брендін жаңа атаумен және логотиппен БДП-мен бірігу аясында жаңартатынын мәлімдеді. Партия атын «Орталық» немесе «Орталық Альянсы» (Die Mitte, CVP; , PDC; , PPD;) деп өзгертуді ұсынды, бұл CVP Швейцарияның консервативті демократиялық партиясы және Швейцарияның Евангелиялық халық партиясы сияқты басқа оңшыл орталық партиялармен бөлісетін парламенттік топтың атауы. Бірігу 2020 жылдың қараша айында партияның жалпы дауыс беруімен бекітілді. Кантондық партиялар қаласа, жаңа атауды қабылдауға міндетті емес.

Халықтың қолдауы

2003 жылға дейін жалғасқан федералды парламенттік сайлаулардағы жеңілістерден кейін, 2003 жылдың желтоқсанында партия төрт партиядан құралған коалициялық үкіметтегі екі орынның біреуін – Швейцария Федералдық Кеңесін – Швейцария Халық партиясына жоғалтты. CVP жалпы дауыс берудің шамамен 12% құрайды. 2003 жылдың соңында өткен жалпыұлттық сайлаудан кейін партия Швейцария Ұлттық Кеңесінде (Швейцария парламентінің бірінші палатасы) 28 орынға (200-ден), Штаттар Кеңесінде (екінші палата, және осы палатадағы ең ірі партия) 15 орынға (46-дан) және Швейцария Федералдық Кеңесінде (атқарушы орган) 7 орынның 1-іне ие болды. 2005 жылы CVP Швейцария кантондарының үкіметтеріндегі орынның 20,7%-ын және Швейцария кантондарының парламенттеріндегі орынның 16,7%-ын иеленді ("BADAC" индексі, халық саны мен орын санымен салмақталған). 2007 жылдың 22 қазанында өткен соңғы заңнамалық жалпыұлттық сайлауда партия халық дауысының 14,6%-ын және Ұлттық Кеңестің төменгі палатасындағы 200 орынның 31-ін жеңіп алды. Бұл партияның ұзақ жылдар бойына байқалып келген төмендеуіне нүкте қойды, 3 орынға қосымша ие болды және Швейцария Халық партиясынан басқа, төрт ірі партияның ішінде дауыс пен орын алған жалғыз партия болды. Федералдық Ассамблеяда CVP бұрын Христиан-демократтар/ЕЭП/Жасыл-либералдық партия тобында, Евангелиелік Халық партиясы және Жасыл Либералдық партиясымен бірге отырды.

Ұлттық кеңес

Сайлау дауыстары % Орын +/– 1914 71,668 21.1 (#2) 1917 84,784 16.4 (#3) 5 1919 156,702 21.0 (#3) 1 1922 153,836 20.9 (#3) 3 1925 155,467 20.9 (#3) 2 1928 172,516 21.4 (#3) 4 1931 184,602 21.4 (#3) 2 1935 185,052 20.3 (#3) 2 1939 105,018 17.0 (#3) 1 1943 182,916 20.8 (#3) 1947 203,202 21.2 (#3) 1 1951 216,616 22.5 (#3) 4 1955 226,122 23.2 (#3) 1 1959 229,088 23.3 (#3) 1963 225,160 23.4 (#3) 1 1967 219,184 22.1 (#3) 3 1971 407,225 20.4 (#3) 1 1975 407,286 21.1 (#3) 2 1979 390,281 21.3 (#3) 2 1983 396,281 20.2 (#3) 2 1987 378,822 19.6 (#2) 1991 367,928 18.0 (#3) 7 1995 319,972 16.8 (#3) 1 1999 309,118 15.8 (#4) 1 2003 301,652 14.4 (#4) 7 2007 335,623 14.5 (#4) 3 2011 300,544 12.3 (#4) 3 2015 293,653 11.6 (#4) 1 2019 275,842 11.4 (#5) 2

Партияның уақыт бойынша күші

Кантон 1971 1975 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019+ Христиан-демократиялық халық партиясының Федералды сайлаулардағы жалпы дауыс үлесі 1971–2019 жылдары Швейцария 20.3 21.1 21.3 20.2 19.6 18.0 16.8 15.9 14.4 14.5 12.3 11.6 11.4 Цюрих 9.5 9.4 9.7 9.1 7.1 5.9 4.9 5.1 5.4 7.6 5.0 4.2 4.4 Берн 5.3 5.3 2.5 2.1 2.4 2.6 1.8 2.4 2.3 4.7 2.1 1.8 1.9 Люцерн 48.8 50.1 50.4 49.6 47.0 48.6 37.3 33.8 29.5 30.2 27.1 23.9 25.5 Ури * 18.6 * * * * * * * * * 26.8 39.2 Швиц 38.5 46.4 49.4 46.6 36.9 32.8 27.4 27.3 23.4 20.1 20.6 19.5 18.4 Обвальден 67.0 97.1 95.7 91.0 51.7 95.3 94.2 * 66.4 32.5 * * 36.7 Нидвальден 97.2 97.6 49.5 97.2 96.9 97.7 32.1 * * * * * 35.8 Гларус * * * * * * * * * * * * * Цуг * 39.4 34.1 39.9 34.2 34.2 27.1 26.4 22.9 23.3 24.3 26.4 23.8 Фрибург 41.5 46.9 39.9 37.9 37.7 36.8 36.0 33.7 25.4 24.8 20.3 22.7 17.8 Золотюрн 27.7 26.0 27.6 26.7 25.1 22.2 21.5 21.4 21.0 20.4 17.9 14.8 14.2 Базель-Штат 11.2 12.1 13.9 9.9 10.0 10.4 9.7 8.6 6.6 7.4 6.5 6.4 4.6 Базель-Ландшафт 13.3 13.3 11.5 10.8 12.3 11.6 11.7 12.0 10.0 11.4 8.2 9.1 8.5 Шаффхаузен 8.0 * * 6.3 * * * * 2.7 * 5.2 * 2.1 Аппенцелль А. РГ. * 14.1 * 14.5 * 16.7 9.5 * * * 10.6 * * Аппенцелль I. РГ. 96.1 98.3 97.2 95.6 91.8 98.7 85.4 73.5 69.2 84.6 76.1 76.3 61.3 Санкт-Галлен 44.0 43.3 44.1 40.8 39.4 35.8 31.0 26.2 22.2 21.4 20.3 16.6 18.8 Граубюнден 37.3 35.9 35.5 33.3 28.5 25.6 26.9 25.6 23.7 20.3 16.6 16.8 16.3 Аргау 20.0 20.6 22.5 21.5 18.9 14.5 14.2 16.3 15.6 13.5 10.6 8.6 9.9 Тургеу 23.4 22.3 24.6 21.6 20.4 16.5 13.0 15.7 16.5 15.2 14.4 13.1 12.7 Тичино 34.8 35.7 34.1 34.0 38.2 26.9 28.4 25.9 24.6 24.1 20.0 20.1 18.2 Во 5.3 4.6 5.1 4.5 4.1 3.6 5.6 4.5 4.4 5.6 4.6 4.1 2.4 Вале 61.5 59.7 58.8 57.5 58.7 54.3 54.8 51.4 47.9 44.9 39.9 39.8 34.8 Нейшатель * * * * * * * * * 3.3 3.5 3.6 4.2 Женева 13.8 14.7 14.0 12.3 14.6 14.5 13.4 14.1 11.8 9.7 9.8 12.1 7.7 Юра 37.7 25.1 33.0 36.0 38.2 39.2 39.5 25.0 33.2 27.6 22.8

* партияның осы кантонда сайлау бюллетенінде жоқ екенін көрсетеді. 2. 1979 жылға дейін Берн кантонының бөлігі.