Кіріспе

Лемуэль Гулливер ('/ɡ//ʌ//l//ɪ//v//ər/) – Джонатан Свифттың 1726 жылы алғаш жарық көрген «Гулливердің саяхаттары» романының басты кейіпкері және повествошісі.

Гулливердің саяхаттары

Свифт романы бойынша Гулливер 1661 жыл шамасында Ноттингемширде дүниеге келген, онда оның әкесі кішкентай мүлікке ие болған; алайда, Гулливерлер отбасының Оксфордширде пайда болғаны айтылады. Ол үш жыл (шамамен 1675–1678) Кембридждегі Эммануэль колледжінде оқыды, сосын Лондонның көрнекті хирургының шәкірті болды; төрт жылдан кейін (шамамен 1678–1682) ол Голландияның белгілі университеті және медицина мектебі – Лейден университетінде оқыды. 1685 жылға қарай ол университеттен шығып, өзі де теңіз жүзу және математика білімін алды. Романда оқиғалары баяндалған саяхаттарға дейін ол Левантқа (1685–1688 жж.) және кейін Шығыс және Батыс Үндістанға (1690–1696 жж.) сапар шеккен. Бробдингненгте ол бір қатты дыбысты Ниагара сарқылысына теңеген, демек, ол сол жерді бір кездері көрген болуы мүмкін. Саяхаттарының арасында ол Лондондық шұлықшының қызы Мэри Бертонға (1688 ж.) үйленді. Лилипуттен қайтқан кезде олардың Джонни есімді ұлы грамматикалық мектепте оқыды, ал Бети есімді қызы Лемюэл естеліктерін жазған кезде балалы болып үйленген еді. Әйелі күйеуі соңғы саяхатына шыққан кезде тағы бір бала күткен. Білімі мен саяхаттары барысында Гулливер «Жоғары және Төменгі голланд, латын, француз, испан, итальян және лингва франка» тілдерін меңгерді; кейін ол грек тілін де біраз түсінетінін және «португал тілін жақсы білгенін» айтты. Гулливердің керемет саяхаттары 1699 жылы басталып, 1715 жылы аяқталады, осы саяхаттар Гулливердің мінезін усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, жалғыздыққа бойұсынушы адамға айналдырды. Ол Англияға соңғы рет оралғаннан кейін бес жыл өткен соң, яғни 1720 немесе 1721 жылы естеліктерін жазғанын мәлімдейді. 1726 жылғы «Гулливердің саяхаттары» басылымының беткі бетінде 58 жастағы Гулливердің ойдан шығарылған суреті бейнеленген (яғни шамамен 1719 ж.). Бұл туындының қайта жаңартылған нұсқасына Гулливерге жатқызылған қосымша алғы сөз қосылған, ол 1727 жылдың 2 сәуірінде жазылған, сол кезде Гулливердің жасы 65 немесе 66-ға жуық болған. Кітаптың алғашқы басылымдарында автор ретінде Гулливер көрсетілген, сол кезде көптеген адамдар оның нақты тұлға деп сенген. Англиялық дін қызметкері Свифт көптеген еңбектерін анонимді немесе псевдониммен жариялаған.

Оқиғалар жалғасы мен қосалқы фильмдер

Венгриялық жазушы Фригиес Каринти Гулливерді екі романының басты кейіпкері ретінде пайдаланды, оларда оның одан әрі саяхаттары баяндалады: «Фаремидоға саяхат» (1916) және «Капилярия» (1921). Екеуі де әйелі мен балалары бар хирург рөлінде адал болып қалады, бірақ олардың сюжеті (және керісінше, Гулливердің бұрынғы төрт саяхаты) Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі, оның кезінде және соғыстан кейінгі жылдарға көшіріледі. Алан Мурдың 2007 жылғы «The League of Extraordinary Gentlemen: Black Dossier» комиксінде Гулливер 18 ғасырдағы «The League of Extraordinary Gentlemen» ұйымының екінші құрамының жетекшісі болып табылады, онда «Қызыл пимпернел» және оның әйелі Леди Блэкени, Фанни Хилл (Гулливердің романтикалық қарым-қатынаста болған әйелі), Доктор Син, немесе «Қорқыныш», Натаниел Бэмпо және Орландо кіреді. Гулливер 1799 жылы мүшеқап қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін Лигаға жетекшілік етеді және Лиллипут қаласына жерленеді. Бұл нұсқадағы Гулливер Свифттың Гулливерінен кем дегенде бір буынға жас; оның өмір сүрген мерзімі 18 ғасырдың соңындағы басқа ойдан туған кейіпкерлермен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беру үшін уақыт бойынша алға жылжытылған. Гулливер Эндрю Далтонның жақында жарық көрген «Malplaquet» трилогиясындағы балалар романдарының ішінде жиі еске алынады. Т. Х. Уайттың «Машам әпкесінің тынысы» романынан шабыттанған бұл кітаптар, ағылшыл поместьесінің (Баккингемширдегі Стоу үйі) аумағында құпия түрде өмір сүретін үлкен лиллипутиандар колониясының оқиғаларын сипаттайды. Мысалы, «Мальплакеттің ғибадатханаларында» Джейми Томпсон (олардың адам қорғаушысы, 13 жаста) Гулливердің лиллипутиандар тарапынан тұтқындалған эпизодының түс көру сияқты көрінісін көреді. 2010 жылы шыққан «Гулливердің саяхаттары» фильмінде Джек Блэк сомдаған Гулливер пошта бөлімінде жұмыс істейтін, өзін жазушы деп есептейтін, бірақ жұмыстарының көп бөлігін Интернеттен көшіріп алатын адам. Гулливерге Бермуда үшбұрышы туралы мақала жазу тапсырылғаннан кейін, оның кемесі теңізде жоғалып, ол Лиллипут жеріне жетіп апарады.

Астрономияда

Марстың ең үлкен серігі Фобоста Гулливер кратері оның құрметіне, ал Грилдриг кратері Бробдиннагтағы шаруаның қызы Глумдалкличтің Гулливерге берген есімімен аталады. Себебі Свифт оның Лапутандық астрономдары ашқан, сол кезде әлі табылмайтын екі марстық серікті "болжаған" болатын.