Клуж-Напока ботаникалық бағы, Румыниядағы тарихи ескерткіш. 1872 ж. негізделген, білім беру, ғылыми зерттеулер орталығы. Саяхаткерлерге арналған керемет орын!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Клуж-Напока ботаникалық бақшасы, ресми түрде Александру Борза Клуж-Напока университетінің ботаникалық бақшасы (Grădina Botanică Alexandru Borza a Universităţii Cluj Napoca) – Румынияның Клуж-Напока қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан ботаникалық бақша. Ол 1872 жылы «Соңғы Трансильвания ғалымы» деп аталатын венгр тіл білімі маманы Самуэль Брассаи құрған. 1905 жылы бақша директоры Аладар Рихтер, кейін Патер Бела, Гьёрффи Истван болды, ал 1920 жылы оны жергілікті университет және Александру Борза басқаруға алды. Бақша туристік мақсатқа ғана емес, сонымен қатар Бабеш-Боляй университетінің құрамында оқу және ғылыми-зерттеу орталығы ретінде де қызмет етеді. 2010 жылы Румынияның Мәдениет және ұлттық мұра министрлігі оны тарихи ескерткіш деп таныды. Бақшаның ауданы 14 гектардан асады, онда бүкіл әлемнен таралған 10 000-нан астам өсімдік өседі. Ол әсемдік, фитогеографиялық (геоботаникалық), жүйелік (таксиномиялық), экономикалық және емдік бөлімдерге бөлінген. Румыния флорасы мен өсімдіктері Трансильвания жазықтарынан, Карпат тауларынан, Банаттан және басқа да аймақтардан алынған өсімдіктермен ұсынылған. Ботаникалық бақшаның қызықты нысандарының қатарында жапон бақшасы (жапон стиліндегі бақша, бұлақ және жапон стиліндегі үй), Рим бақшасы, онда Рим колониясы Напоканың археологиялық қалдықтары, олардың ішінде астық пен нанның құдайы Церераның мүсіні және қазіргі румын ауыл шаруашылығында кең таралған өсімдіктер бар. Елемер Яблоновский 45 жыл бойы бақшаның бас бағбаншысы болды.
The Cluj Napoca Botanical Garden, officially Alexandru Borza Cluj Napoca University Botanic Garden (Grădina Botanică Alexandru Borza a Universităţii Cluj Napoca), is a botanical garden located in the south part of Cluj Napoca, Romania. It was founded in 1872 by Hungarian linguist Sámuel Brassai, known as the "Last Transylvanian Polymath". Its director in 1905 was Aladár Richter, then Páter Béla, Győrffy István, and then, in 1920, it was taken over by the local university and by Alexandru Borza. In addition to its role as a tourist destination, the garden also serves as a teaching and research center as part of the Babeș Bolyai University. In 2010, the Romanian Ministry of Culture and National Patrimony categorized it as a historical monument. The garden is over 14 hectares in area, with over 10,000 plants found throughout the world. It is divided into ornamental, phytogeographic (geobotanical), systematic (taxonomical), economic, and medicinal sections. Romanian flora and vegetation are represented by plants from the Transylvanian plains, the Carpathian Mountains, Banat, etc. Among the Botanical Garden's interesting attractions are the Japanese Garden (a garden in Japanese style, with a brook and a Japanese style house), the Roman Garden with archeological remains from the Roman colony of Napoca, among them a statue of Ceres, goddess of cereals and bread, alongside cultivated plants that dominate contemporary Romanian agriculture. Jablonovszki Elemér was its head gardener for 45 years.
Тарих
Алғашқы университеттер құрылғаннан кейін, монастырлардың жанындағы дәрілік өсімдіктер бақтары оларға бағынышты болды және біртіндеп ботаника ғылымдарының түрлі салаларын зерттейтін нағыз ботаникалық бақтарға айналды. Клуж-Напокадағы Александру Борза атындағы ботаникалық бақша да осыған ұқсас тарихқа ие, оның тарихы Трансильвания астанасындағы Румыния университетімен тығыз байланысты.
After the establishment of the first universities, the existing herb gardens beside the monasteries were subordinated to them, gradually forming the true botanical gardens where the botanical sciences with their different branches became study disciplines. Likewise is the case similar with the botanical garden of Alexandru Borza of Cluj Napoca, and its history has been tied to the Romanian University situated in the capital of Transylvania.
Алдын ала өнімдер
1872 жылы Клуж қаласында Франц-Иосиф университетінің құрылуымен бірге, бірегей ботаникалық кафедра үлкен баққа қосылды. Бұл қосылуды аталған саябақта граф Мико, Арделеан ұлттық мұражайы ұйымдастырды. Кейіннен бұл бақ ботаникалық баққа айналды. Ағаштар мен бұталардың мол жинағы ботаникалық бақтың негізін қалады және оның жарқын бастамасы болды. Саябақтың кіреберісінде төрт бөлмелі ғимарат орналасқан, ол Ботаникалық институт және кеңсе ретінде пайдаланылды. Бірінші директор, профессор доктор А. Каниц (1872–1896) тұрақты мекеме құруға қол жеткізе алмады. Оның қолда бар қаражаты шектеулі болғандықтан, жүйелі медициналық мектеп немесе тропикалық өсімдіктерге арналған шағын жылыжай салу мүмкін болмады. Осының салдарынан, кеңістіктің үштен екі бөлігі пайдаланбастан қалды. 1882 жылы бақтың ортасына Химия институты салынды. Граф Миконың үйі Ботаника музейінің бөлігі ретінде емес, Зоологиялық музейге айналды. 1897 жылы екінші директор, профессор доктор Дж. Истванффи (1897–1901) тағайындалған кезде Ботаника институтының ғимараты бұзылды, нәтижесінде бақ батыс стандарттарына жеткеніне қарамастан, бастапқы мағынасын жоғалтты. 1901 жылға дейін, бақтың үшінші директоры, мол тәжірибесі мен заманауи көзқарастары бар профессор доктор Аладар Рихтер тағайындалғанға дейін, Ботаникалық баққа үлкен жылыжай салынды. Бұл жылыжай бұрын пайдаланбаған сыртқы бақта орналастырылды. Сол кезде профессор доктор Аладар Рихтер осы мәдени орынның гүлдену кезеңін күткен еді, бірақ кенеттен профессор Апатия өзінің жаңа Зоология институтын ботаникалық бақтың ортасына орналастырды. Химия және зоология институттары ботаникалық институтынан алшақтағаннан кейін, Ботаникалық бақ ботаника ғылымдарына тиісті деңгейде қызмет ете алмайтын болды. Көптеген күш-жігер жұмсағаннан кейін директор Аладар Рихтер үкіметті бақты сақтау үшін шаралар қабылдау қажеттігіне көндіре алды. 1910–1912 жылдары мұражай бағының орнына жаңа ботаникалық бақ үшін үлкен жер сатып алынды. Таңдалған аймақ бейімді және қиын-қыстау болды, түрлі егістер мен сирек ландшафттар үшін қолайлы жағдай жасады. Директор, қызметкерлер және шаруашылыққа бөлек ғимараттар салынды. Профессор Рихтер зейнетке шықты, сондықтан ол осы бақтың құрылысын жеке басқармады. Қаржы және бастамашылықтың жетіспеуіне байланысты, Гьорффи (1913–1919) да оны құрумен айналыспады, керісінше, ауруханалар үшін жеміс-жидек пен көкөніс өсірді және 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде венгр босқындарын орналастырды. Жаңа румындық әкімшілікке жеміс ағаштарының бағын нағыз ботаникалық баққа айналдыру міндеті жүктелді.
In 1872, with the founding of the Franz Josef University in Cluj, the unique botanical department was attached to a vast garden, the attachment having been orchestrated in said park by Count Mikó, the Ardelean National Museum. This was to be later transformed into a botanical garden. A rich collection of trees and shrubs formed the foundation and the promising beginning of a botanical garden. At the entrance of the park was a four room building, which served as a Botanical Institute and office. The first director, Prof. Dr. A. Kanitz (1872 1896), failed to organize a solid institution. Despite the funds he disposed of having been of minimal value, he could hardly achieve either a systematically medicinal school or a small greenhouse for tropical plants. Consequently, more than three quarters of space remained unsolved. In 1882, the Institute of Chemistry was built in the middle of the garden. Count Mikó's House was transformed into a Zoological Museum, rather than being used as part of a Botanical Museum. In 1897, when the second director, Prof. Dr. J. Istvánffi (1897 1901) was instated, the building of the Botanical Institute was demolished, the whole garden thereby losing its original meaning despite considerable efforts to raise the garden to Western standards. Until 1901 and the instatement of the garden's third director, Prof. Dr. Aladár Richter, who had rich experience and modern views, the Botanical Garden was endowed with a larger greenhouse. This greenhouse was raised in the outside garden, which had been abandoned until then. At that time Prof. Dr. Aladár Richter was expecting a flourishing era for this cultural institution when suddenly Prof. Apathy placed her new Zoological Institute in the middle of the botanical garden. Thus, with the Institute of Chemistry and Zoology away from its botanical institute, the Botanical Garden could no longer serve the botanical sciences seriously. After many efforts, director Aladár Richter managed to convince the government of the need for measures to save the garden. In 1910–1912, as compensation for the museum garden, a great land for a new botanical farden was purchased. The chosen territory was corrugated and rugged, rendering it suitable for different cultures and rare landscapes. It was endowed with separate buildings for the director, staff and household. Professor Richter retired and thus did not personally handle the arrangement of this garden. For lack of funds and initiative, Gyorffy (1913 1919) also did not handle the arrangement, but rather cultivated fruits and vegetables for hospitals and housed the Hungarian refugees in 1916 during World War I. The new Romanian administration was tasked with transforming the orchard of existing fruit trees into a true botanical garden.
Негізгі бағыт және өсу
Ұлы Одақтан кейін, жаңадан кеңейтілген Румыния Корольдігі мен Клуж университетінің қызметкерлері арасында қақтығыс туды, олар Румыния мемлекетінің билігін мойындаудан бас тартты. Осының салдарынан университет мүлкі мемлекеттік меншікке алынды және 1919 жылдың 12 мамырында осы мүлкті басқару үшін 14 трансильваниялық маманнан тұратын комиссия тағайындалды. Биология саласында бұл міндет Александру Борзаға жүктелді. 1920 жылы Борза мен Корнел Гюртлер ботаникалық бақтың жоспасын жасады. 1920 жылы өзенмен бөлінген екі көршілес учаске сатып алынып, көгалдандыру жұмыстары басталды. Учаскелердегі батпақты жерлер кептіріліп, түрлі тұқымдар себілді. 1923 жылы су қоймасы және су мұнарасы бар бөгет салынды. Су мұнарасы халыққа ашық және баққа көрініс беретін панорамалық айналу алаңы ретінде қызмет етеді. Тасты бөліктер Жерорта теңізі флорасына бейімделіп, жапон бағы құрылыс жасалды. 1924 жылы пальмаларға арналған жылыжай орнатылды. Бақшада жаңа жолдар салынды және төселді. Бақтың ресми ашылуы 1925 жылдың 25 маусымында өтті. 1960 жылдары бірнеше жөндеу және кеңейту жұмыстары жүргізілді. Ең маңыздылары – бақтың негізгі аллеяларын төсеуге арналған алты жаңа жылыжай және орталық көлдің негізін нығайту жұмыстары.
After the Great Union, a conflict emerged between the newly enlarged Kingdom of Romania and staff at the University of Cluj, which refused to recognise the authority of the Romanian state. Consequently, the university's assets were nationalised and on 12 May 1919 a committee of 14 Transylvanian specialists was appointed to administer these assets. In the area of biology this task fell to Alexandru Borza. In 1920, Borza and Kornél Gürtler devised a plan for a botanical garden. In 1920 two neighbouring parcels separated by a creek are bought and the landscaping work begins. The marshy land hosting the parcels is drained and a diverse array of seeds are planted. In 1923 a dam with a reservoir and a water tower are built. The water tower is accessible to the public and doubles as a panoramic viewing platform overlooking the garden. The rocky sections are landscaped for Mediterranean flora and a Japanese garden is constructed. In 1924 a greenhouse is set up to host palm trees. New paths through the garden are constructed and paved. The official inauguration of the garden takes place on 25 June 1925. A series of renovation and expansion works take place throughout the 1960s. The most notable are six new greenhouses, paving the garden's main alleys, and consolidation works on the central lake's foundation.