Bornit – құрамы Cu5FeS4 болатын сульфид минералы. Оның жарқыраған көгілдір-күлгін түсі «таусық тасы» деген атпен белгілі. Мыс кенінде маңызды рол атқарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Борнит, сонымен қатар таусырай минералы деп те аталады, химиялық құрамы Cu5FeS4 болатын сульфидті минерал. Ол орторомбалық жүйеде (жалған кубтық) кристалданады.
Sulfide mineral
Bornite, also known as peacock ore, is a sulfide mineral with chemical composition |Cu5FeS4 that crystallizes in the orthorhombic system (pseudo cubic).
Сыртқы келбеті
Борниттің жаңа сыртын жаңадан қазылғанда қоңырдан мыс қызылға дейін түсі болады, бірақ ауаға тиген соң түрлі жарқыраған көк және күлгін түстерге өзгереді. Оның керемет түс өзгерісі салдарынан оған "таусық мысы" немесе "таусық кені" деген есім қойылған.
Bornite has a brown to copper red color on fresh surfaces that tarnishes to various iridescent shades of blue to purple in places. Its striking iridescence gives it the nickname peacock copper or peacock ore.
Минералогия
Борнит – маңызды мыс кені минералы және көбірек таралған халкопиритпен бірге порфирлі мыс кен орындарында кеңінен кездеседі. Халкопирит және борнит екеуі де мыс кен орындарының супергендік байыту аймағында калькоцит және ковелитпен алмастырылады. Борнит сонымен қатар майдалап тараған түрде мафикалық магмалық тау жыныстарында, контактты метаморфты скарн кен орындарында, пегматиттерде және мысқа бай шөгінді тақташаларында табылады.
Bornite is an important copper ore mineral and occurs widely in porphyry copper deposits along with the more common chalcopyrite. Chalcopyrite and bornite are both typically replaced by chalcocite and covellite in the supergene enrichment zone of copper deposits. Bornite is also found as disseminations in mafic igneous rocks, in contact metamorphic skarn deposits, in pegmatites and in sedimentary cupriferous shales.
Құрамы
Мыс пен темірдің салыстырмалы мөлшерінде айтарлықтай өзгерістер мүмкін, ал қатты ерітінді халкопирит (CuFeS2) және дигенит (Cu9S5) құрамына қарай кеңейеді. Халкопирит, дигенит және халкоциттің кішкентай бөлікшелері мен қабаттарының бөлінуі жиі кездеседі.
Substantial variation in the relative amounts of copper and iron is possible and solid solution extends towards chalcopyrite (CuFeS2) and digenite (Cu9S5). Exsolution of blebs and lamellae of chalcopyrite, digenite, and chalcocite is common.
Қалып және туыстық байланыс
Сирек кездесетін кристалдар шамамен кубикалық, додекаэдрлік немесе октаэдрлік пішінде болады. Көбінесе массивті. Кристаллографиялық бағыт бойынша өсу тізілімдері {111}.
Rare crystals are approximately cubic, dodecahedral, or octahedral. Usually massive. Penetration twinning on the crystallographic direction, {111}.
Пайда болуы
Ол әлемнің түкпір-түкпірінде мыс кендерінде кездеседі, оның ерекше кристалдары АҚШ-тың Монтана штатындағы Бютте және Коннектикут штатындағы Бристольде табылады. Сондай-ақ, ол Англияның Корнуолл аймағындағы Карн-Бреа кенішінде, Илоганнан және басқа да жерлерден жиналады. Ірі кристалдары Австрияның шығыс Тироліндегі Фроссниц Альпында, Зимбабведегі Ломагунди ауданындағы Мангула кенішінде, Мароккодағы Талатедегі Н'ува кенішінде, Тасманияның батыс жағалауында және Қазақстанның Жезқазған қаласында кездеседі. Батыс Австралияның Пилбара аймағындағы гематит кендерінде де оның шамалы мөлшерде іздері табылады.
It occurs globally in copper ores with notable crystal localities in Butte, Montana and at Bristol, Connecticut in the U. S. It is also collected from the Carn Brea mine, Illogan, and elsewhere in Cornwall, England. Large crystals are found from the Frossnitz Alps, eastern Tirol, Austria; the Mangula mine, Lomagundi district, Zimbabwe; from the N'ouva mine, Talate, Morocco, the West Coast of Tasmania and in Dzhezkazgan, Kazakhstan. There are also traces of it found amongst the hematite in the Pilbara region of Western Australia.
Тарих және этимология
Ол алғаш рет 1725 жылы Богемиядағы Рудные горы аймағында, қазіргі Чехияның Карловы Вары облысында сипатталған. 1845 жылы ол австриялық минералог Игнац фон Борнның құрметіне аталған.
It was first described in 1725 for an occurrence in the Ore Mountains, Bohemia, in what is now the Karlovy Vary Region of the Czech Republic. It was named in 1845 for Austrian mineralogist Ignaz von Born.